Φέτος συμπληρώνονται 1.700 χρόνια από τη σύγκληση της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου που έγινε στη Νίκαια της Βιθυνίας τον Μάιο του 325. Η σημασία και ο αντίκτυπός της από τότε ως σήμερα είναι πολύ μεγάλη.
Μετά τη σταύρωση του Ιησού, οι μαθητές Του διασκορπίστηκαν σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο για να κηρύξουν το Ευαγγέλιο και την Ανάστασή Του. Στο πέρασμά τους δημιούργησαν τις πρώτες Χριστιανικές κοινότητες, τις οποίες καθοδηγούσαν μέσω επιστολών, όταν ήταν μακριά τους. Στην προσπάθειά τους, όμως, να αντιληφθούν ποιος είναι ο Ιησούς Χριστός, προέκυπταν διαφορετικές ερμηνείες μεταξύ των ανθρώπων.
Ενώ όλοι τους αυτοπροσδιορίζονταν ως Χριστιανοί, εντούτοις κάποιες ομάδες θεωρούσαν τον Χριστό απλό άνθρωπο, κάποιες Θεό χωρίς ανθρώπινη φύση, κάποιες πνεύμα ή φάντασμα, κ.λπ. Αντίστοιχα, άλλες υποστήριζαν ότι ο Θεός είναι μονάδα, άλλες ότι ο Θεός είναι τρία πρόσωπα, ότι έχει τρεις μορφές εμφάνισης, κτλ. Επίσης, υπήρχαν και άλλα θέματα μεταξύ των Χριστιανών, όπως το ποια είναι η σωστή στάση τους απέναντι στην ύλη και το πνεύμα, ποια απέναντι στη νηστεία και τις διάφορες τροφές, ποια απέναντι σε όσους αρνήθηκαν την πίστη τους σε περίοδο διωγμών και ύστερα μετανόησαν, σε ποιο βαθμό οφείλουν οι Χριστιανοί να τηρούν τον Μωσαϊκό νόμο, τα Ιουδαϊκά ήθη και έθιμα κτλ.
Στα ζητήματα αυτά προσπαθούσαν να δώσουν λύσεις οι Απόστολοι και οι συνεχιστές τους (Αποστολικοί Πατέρες, Απολογητές, Πατέρες της Εκκλησίας κ.α.). Όταν δεν υπήρχε ομοφωνία μεταξύ τους, συγκεντρώνονταν και προσπαθούσαν μέσα από την εξέταση της διδασκαλίας Του Χριστού να συζητούν και να καταλήγουν σε μια λύση, η οποία θα ανταποκρινόταν στην αλήθεια και στην πίστη στον έναν Θεό και η οποία παράλληλα θα τους επέτρεπε να συνεχίσουν να πορεύονται μαζί στην ίδια οδό (Σύν-οδος). Έτσι κατοχυρώθηκαν στη συνείδηση της Εκκλησίας οι Σύνοδοι ως ο καταλληλότερος τρόπος διαφύλαξης της ορθής πίστεως και της ενότητας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της προσπάθειας ήταν η Αποστολική Σύνοδος των Ιεροσολύμων (περίπου 48-50 μ.Χ.).
Μετά το Διάταγμα των Μεδιολάνων (313 μ. Χ.), οι Χριστιανοί ήταν ελεύθεροι να λατρεύουν και να συζητούν ανοιχτά για τον Θεό τους. Όμως, έτσι άρχισαν να αναδεικνύονται περισσότερο οι διαφορές μεταξύ Χριστιανικών ομάδων. Μία από αυτές ήταν η περίπτωση του Αρείου, ο οποίος υποστήριζε ότι ο Υιός Λόγος δεν είναι φυσικός Υιός του Θεού (δηλαδή Θεός και ο ίδιος) αλλά δημιούργημα του Θεού μέσω του οποίου ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο και συγκλήθηκαν δύο τοπικές σύνοδοι σχετικά.
Λίγο αργότερα, ο Κωνσταντίνος επικρατεί σε πόλεμο επί του Λικίνιου (324 μ. Χ.) και με τη νίκη του γίνεται μόνος αυτοκράτορας σε μία αυτοκρατορία με θρησκευτικές συγκρούσεις που απειλούν τα θεμέλιά της. Βλέποντας αυτούς τους κινδύνους, επιθυμεί να φέρει την ενότητα στην αυτοκρατορία και στην Εκκλησία συγκαλώντας το 325 Σύνοδο στη Νίκαια και προσκαλώντας επισκόπους από τις κυριότερες περιοχές της οικουμένης (Οικουμενική Σύνοδος).
Με αφορμή, λοιπόν, την καταπολέμηση της αίρεσης του Αρείου, ο οποίος αμφισβητούσε το ότι ο Χριστός είναι και Θεός εκτός από άνθρωπος, η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος κατέληξε στο ότι ο Υιός και Λόγος του Θεού, δηλαδή ο Ιησούς Χριστός είναι Θεός, ως Υιός του Πατέρα. Επίσης, χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά ο όρος «ομοούσιος» και συντάχθηκε το Σύμβολο της πίστεως (Σύμβολο Πίστεως Νίκαιας), το οποίο καταργούσε τις ιδέες του Αρείου (Εἰς ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ[…] γεννηθέντα, οὐ ποιηθέντα, ὁμοούσιον τῷ Πατρί) και διαμορφώθηκε πλήρως με την Β΄Οικουμενική Σύνοδο το 381 μ.Χ. στην Κωνσταντινούπολη. Διατύπωσε, λοιπόν, τα βασικά δόγματα για τον Θεό Πατέρα και τον Θεό Υιό με τα επτά πρώτα άρθρα του Συμβόλου της πίστεως. Τα υπόλοιπα πέντε άρθρα προστέθηκαν στην Β” Οικουμενική Σύνοδο της Κωνσταντινούπολης το 381 μ.Χ., ολοκληρώνοντας το Σύμβολο της Πίστεως με την αναφορά στο Άγιο Πνεύμα, την Εκκλησία, το Βάπτισμα, την Ανάσταση των νεκρών και την Δευτέρα Παρουσία του Χριστού. Επίσης, η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος, πέρα από τη διδασκαλία του Αρείου, ασχολήθηκε και με άλλα ζητήματα, όπως ο κοινός εορτασμός του Πάσχα, η αποδοχή των μετανοημένων αιρετικών, η οργάνωση της Εκκλησίας κ.λπ.
Η σημασία της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου δεν μπορεί να αγνοηθεί, καθώς οι αποφάσεις της επηρέασαν και καθόρισαν την ιστορία και τις μεταγενέστερες πολιτικές και θρησκευτικές εξελίξεις, μαρτυρώντας την αναγκαιότητα του διαλόγου και της προσεκτικής μελέτης των πηγών (Αγία Γραφή και Ιερά Παράδοση, συγγράμματα των Πατέρων της Εκκλησίας), για να αναδειχθεί η αλήθεια. Σημαντικό, όμως, είναι και το να διαφυλαχθεί η ενότητα μεταξύ των ανθρώπων. Σε θεολογικό επίπεδο, διδάσκει την ύπαρξη ενός μοναδικού Θεού (Αγία Τριάδα) με τρία πρόσωπα – υποστάσεις (Πατήρ – Υιός – Άγιο Πνεύμα). Το δεύτερο πρόσωπο έγινε άνθρωπος, παραμένοντας Θεός. Σταυρώθηκε, πέθανε και αναστήθηκε για χάρη της σωτηρίας όλων των ανθρώπων, δείχνοντας την αγάπη Του και δίνοντας την ελπίδα στους ανθρώπους ότι ο θάνατος δεν είναι το τέλος και ότι η αιώνια ζωή, η μετοχή στην Βασιλεία του Θεού, είναι το δώρο του Θεού προς όλους.
Η ενανθρώπηση, δηλαδή το γεγονός ότι ο Θεός γίνεται άνθρωπος, καταδεικνύει ότι ο Θεός προσέλαβε την ανθρώπινη φύση για να της προσφέρει την σωτηρία. Και αυτό ισχύει για όλους τους ανθρώπους, χωρίς καμία εξαίρεση: ανεξαρτήτως φύλου, εθνικότητας, ηλικίας, κοινωνικής, οικονομικής, νοητικής και ψυχικής κατάστασης.
Πηγή:
Κουτρή Χαρίδημου, «Η Οικουμενική Σύνοδος της Νίκαιας», Η Καθημερινή, Σελίδες Ιστορίας #13, Μάιος- Ιούνιος 2025, σελ. 116-125.
Επιμέλεια: Νικηφόρος Βαβουράκης Γ΄3
