Στο δεύτερο μέρος της επαφής μας με τη φιλοσοφία για παιδιά ασχοληθήκαμε με την αλληγορική* ιστορία του Πλάτωνα «Το Σπήλαιο».
Σε αυτήν την αλληγορική ιστορία ο Πλάτωνας βάζει τον Σωκράτη να περιγράψει ένα σύνολο ατόμων που ζουν όλη τους τη ζωή αλυσοδεμένοι στον τοίχο μιας σπηλιάς, αντικρίζοντας έναν κενό τοίχο. Οι άνθρωποι αυτοί κοιτούν τις σκιές που σχηματίζονται στον τοίχο από αντικείμενα που περνούν μπροστά από μία φωτιά πίσω τους και δίνουν ονόματα σε αυτές τις σκιές. Οι σκιές είναι η πραγματικότητα των φυλακισμένων.
Ο Σωκράτης εξηγεί πως ο φιλόσοφος είναι σαν φυλακισμένος που απελευθερώθηκε από τη σπηλιά και βρίσκεται στο επίπεδο όπου καταλαβαίνει ότι οι σκιές δεν είναι η πραγματικότητα, καθώς μπορεί να καταλάβει την αληθινή μορφή της πραγματικότητας και όχι την κατασκευασμένη πραγματικότητα, που είναι οι σκιές για τους φυλακισμένους. Οι κρατούμενοι αυτής της περιοχής δεν επιθυμούν καν να φύγουν από τη φυλακή τους, διότι δεν γνωρίζουν καλύτερη ζωή.
Οι κρατούμενοι κάποια μέρα καταφέρνουν να σπάσουν τα δεσμά τους και ανακαλύπτουν ότι η πραγματικότητά τους δεν είναι αυτή που νόμιζαν. Ανακάλυψαν τον ήλιο, τον οποίο ο Πλάτωνας χρησιμοποιεί ως αντιστοιχία για τη φωτιά, πίσω από την οποία ο άνθρωπος δεν μπορεί να δει. Όπως η φωτιά ρίχνει φως στους τοίχους της σπηλιάς, η ανθρώπινη κατάσταση είναι για πάντα δέσμια των εντυπώσεων που δημιουργούνται μέσω των αισθήσεων. Ακόμη και αν αυτές οι ερμηνείες είναι μια περίεργη λανθασμένη ερμηνεία της πραγματικότητας, ο άνθρωπος δεν μπορεί να ελευθερωθεί από τα δεσμά της κατάστασής του. Δεν μπορεί να ελευθερωθεί από μια φαινομενική κατάσταση, όπως οι φυλακισμένοι δεν μπορούσαν να ελευθερωθούν από τις αλυσίδες τους. Ωστόσο, αν ο άνθρωπος μπορέσει ως εκ θαύματος να δραπετεύσει από τη σκλαβιά του, θα έβρισκε ένα κόσμο που δεν μπορεί να καταλάβει – ο ήλιος είναι ακατανόητος για κάποιον που δεν τον έχει δει ποτέ.
Με άλλα λόγια, θα ανακάλυπτε ένα άλλο «σύμπαν» , ένα ακατανόητο μέρος, διότι, θεωρητικά, είναι η πηγή μιας ανώτερης πραγματικότητας από αυτή που ήξερε πάντα.
*Αλληγορία είναι οτιδήποτε στον προφορικό ή γραπτό λόγο εμπεριέχει υπαινιγμό και γενικά κρύβει νοήματα διαφορετικά από εκείνα που φαίνεται ότι δηλώνει. Συναντάται σε ευρεία χρήση στους αρχαίους λαούς, καθώς και στη χριστιανική Παλαιά και Καινή Διαθήκη. Στην αρχαία Ελλάδα χρησιμοποιούνταν για παιδαγωγικούς κυρίως σκοπούς, στην Ακαδημία του Πλάτωνα. Ακόμη, στη λαϊκή παράδοση, στη ζωγραφική και στη λογοτεχνία κατά τον Μεσαίωνα και στους μετέπειτα χρόνους υπάρχουν πάμπολλα παραδείγματα αλληγορικών εκφάνσεων.
Στην τάξη διαβάσαμε αρχικά το βιβλίο «Η Σπηλιά του Πλάτωνα-Από την Πολιτεία του Πλάτωνα» Εκδόσεις Κάκτος.
Στη συνέχεια ζητήσαμε από τα παιδιά να μας πουν με λίγα λόγια τι κατάλαβαν από την ιστορία. Στη συνέχεια με καθοδηγούμενες ερωτήσεις εστιάσαμε στα βασικά θέματα που θίγει η ιστορία.
Έπειτα αναρωτηθήκαμε αν πίσω από την αρχική ιστορία κρύβονται άλλα νοήματα. Έτσι δόθηκε η αφορμή να μιλήσουμε για τις αλληγορίες.
Τέλος συνδέσαμε τα θέματα τις ιστορίας με τη σημερινή πραγματικότητα και όσα μας δημιουργούν ψευδείς κόσμους και δε μας αφήνουν ελεύθερους πνευματικά.
Παρακολουθήσαμε δύο βίντεο με θέμα τη Σπηλιά του Πλάτωνα, ακούσαμε την ιστορία ξανά από ηχητικό αρχείο γνωστής ηθοποιού και ακούσαμε μουσική που δημιουργήθηκε με βάση αυτό το θέμα.
Συμπληρώσαμε ένα φύλλο εργασίας για την κατανόηση της ιστορίας και παρακολουθήσαμε μια παρουσίαση όλου του θέματος.
Συνδέσαμε τις αλυσίδες των ανθρώπων του σπηλαίου με τις σύγχρονες αλυσίδες που μας κρατάνε δέσμιους. Σε λωρίδες χαρτονιών γράψαμε αυτά που μπορεί να μας δεσμεύουν, τα διαβάσαμε στην ολομέλεια και τα συζητήσαμε. Ενώσαμε τις λωρίδες ώστε να δημιουργήσουμε ένα σχήμα αλυσίδας και με βιωματικό τρόπο με έναν μικρό αυτοσχεδιασμό σπάσαμε τις αλυσίδες με το σύνθημα: «Η γνώση ελευθερώνει».
Πάτησε εδώ: Οι δεσμεύσεις μας
Πάτησε εδώ: Σπάμε τις αλυσίδες
Στη συνέχεια συζητήσαμε για το νόημα των σκιών στα βράχια του σπηλαίου που παραπλανούσαν τους αλυσοδεμένους ανθρώπους, κάνοντάς τους να πιστεύουν ότι αυτό που έβλεπαν ήταν ο πραγματικός κόσμος.
Συνδέσαμε τις σκιές με τα σύγχρονα ψεύδη: τις ψευδείς ειδήσεις (Fake News), την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ) και τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης (Social Media).
Μιλήσαμε για τους τρόπους αναγνώρισης των ψευδών/παραπλανητικών ειδήσεων.
Έπειτα χωριστήκαμε σε τρεις ομάδες:
α)Τους/τις καλλιτέχνες της ζωγραφικής απεικόνισης: όπου ζωγραφίσαμε το σπήλαιο του Πλάτωνα αλλά και τις σύγχρονες καταστάσεις-φυλακές.
β) Τους/τις λογοτέχνες : όπου γράψαμε μια σύγχρονη ιστορία παραπληροφόρησης
γ) τους/τις εκφραστές του σώματος: όπου αυτοσχεδιάσαμε την ιστορία του Σπηλαίου, βάζοντας και σύγχρονα στοιχεία.
Η κάθε ομάδα παρουσίασε στην ολομέλεια τις εργασίες της.
Εδώ μπορείτε να ακούσετε την ιστορία που δημιούργησαν η ομάδα των λογοτεχνών: Σύγχρονη αλληγορία στην ιστορία του Πλάτωνα
Και εδώ μπορείτε να δείτε την αυτοσχεδιαστική ιστορία που δημιούργησε η ομάδα εκφραστών σώματος: https://drive.google.com/file/d/15Urg6SvsqZ4cq36Ji1cWTbVbOxPHGdNP/view?usp=sharing
Κατόπιν συζητήσαμε για την αξία του έργου του Πλάτωνα και τη διαχρονικότητα της ιστορίας και παρακολουθήσαμε μέσα από μια παρουσίαση τις επιρροές του στον σύγχρονο κόσμο: στη ζωγραφική, τη γλυπτική, την αρχιτεκτονική, την ποίηση, τη λογοτεχνία, τη μουσική, τον κινηματογράφο.
Τέλος συμπληρώσαμε ένα φύλλο αυτοαξιολόγησης για τη συμμετοχή μας στο σχέδιο μαθήματος: « Η Σπηλιά του Πλάτωνα- Μια αλληγορική ιστορία για τον σύγχρονο κόσμο και τις αιώνιες αλήθειες».
Μπορείτε να δείτε παρακάτω το υλικό που χρησιμοποιήσαμε, τα φύλλα εργασίας, τις παρουσιάσεις και τα κείμενα με τις πληροφορίες που συλλέξαμε.
2. Αλληγορική Ιστορία-ερωτησεις κατανόησης
3.Κοινωνικά-Δίκτυα-Fake-News-Φύλλο-εργασίας.pdf
4.Φύλλο εργασίας_Πώς μαθαίνει η μηχαμή
Διαθεματικό Σχέδιο Διδασκαλίας
Μικρό Θεατρικό «Ο μαθητής που βγήκε από την οθόνη»
Το Σπήλαιο του Πλάτωνα-Σύγχρονες Τέχνες και Πολιτισμός
Παρουσίαση Power Point Αλληγορία_της_Σπηλιάς_Πλήρης_Παρουσίαση_ΣΤ_Δημοτικού
Power Point Η Αλληγορία του Σπηλαίου_ Διαχρονική Επιρροή
