Το Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Ρεθύμνου  λειτουργεί από το 1997. Επισκεφτήκαμε το Κέντρο και μιλήσαμε με την υπεύθυνη, κ. Ανδρονίκη Μπογά, η οποία μας εξηγεί τη δράση του Κέντρου και τη σημασία της πρόληψης στην καθημερινή ζωή.

Τι είναι τα Κέντρα Πρόληψης; Τα Κέντρα Πρόληψης είναι δομές που δραστηριοποιούνται στον τομέα της πρωτογενούς πρόληψης, με στόχο την προαγωγή της ψυχοκοινωνικής υγείας και την πρόληψη των εξαρτήσεων. Στην Ελλάδα λειτουργούν περίπου 75 Κέντρα Πρόληψης, τα οποία προσφέρουν υπηρεσίες σε διάφορες κοινότητες.

Τι προσφέρουν τα Κέντρα Πρόληψης; Τα Κέντρα Πρόληψης επικεντρώνονται στην ενδυνάμωση των ανθρώπων και των κοινωνικών συστημάτων, όπως η οικογένεια, το σχολείο και η κοινότητα. Στόχος τους είναι η προαγωγή υγιών προτύπων συμπεριφοράς, ώστε τα άτομα να μπορούν να διαχειριστούν με υγιείς τρόπους πιθανούς κινδύνους.

Εκτός από την ενημέρωση για εξαρτησιογόνες ουσίες, τα Κέντρα Πρόληψης παρέχουν πληροφόρηση και υποστήριξη για ζητήματα όπως η κατάχρηση του διαδικτύου, ο σχολικός εκφοβισμός και άλλες συμπεριφορές που μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο παιδιά και εφήβους.

Η δράση τους περιλαμβάνει επισκέψεις σε σχολεία, όπου πραγματοποιούνται παρεμβάσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα. Παράλληλα, διοργανώνονται μακροχρόνιες ομάδες γονέων και εφήβων, όπου διδάσκονται δεξιότητες που ενισχύουν την αυτοεκτίμηση, την κριτική σκέψη, την αποτελεσματική επικοινωνία και την ικανότητα αντίστασης στις πιέσεις, ειδικά από συνομηλίκους.

Ποιοι τα λειτουργούν; Τα Κέντρα Πρόληψης συνεργάζονται με τον Εθνικό Οργανισμό Πρόληψης και Αντιμετώπισης των Εξαρτήσεων (Ε.Ο.Π.Ε.), ο οποίος αποτελεί τον επιστημονικό τους επόπτη και καθορίζει τις δράσεις που υλοποιούνται. Η χρηματοδότησή τους προέρχεται από το Υπουργείο Υγείας και το Υπουργείο Εσωτερικών. Ωστόσο, λειτουργούν ως αστικές εταιρείες με διοικητικά συμβούλια σε κάθε νομό, όπως συμβαίνει για παράδειγμα στην Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνου.

Γιατί είναι σημαντικά τα Κέντρα Πρόληψης; Η πρόληψη παίζει πολύ σημαντικό πόλο για την αντιμετώπιση των εξαρτήσεων και άλλων ψυχοκοινωνικών προβλημάτων. Αποτρέπει σοβαρές καταστάσεις και προάγει έναν υγιή τρόπο ζωής. Παρόλο που είναι μια απαιτητική διαδικασία, είναι εξαιρετικά ωφέλιμη τόσο για τα άτομα όσο και για την κοινωνία.

Για παράδειγμα, στα σχολεία, οι εκπαιδευτικοί πρέπει να αντιληφθούν τη σημασία της πρόληψης, ώστε να εφαρμόσουν προληπτικές δράσεις που θα προστατεύσουν τους μαθητές. Επιπλέον, η πρόληψη συμβάλλει στη διαμόρφωση υγιών στάσεων και αντιλήψεων απέναντι σε ζητήματα όπως η εξάρτηση και άλλα κοινωνικά προβλήματα.

Από οικονομικής άποψης, η σωστή λειτουργία των Κέντρων Πρόληψης εξοικονομεί σημαντικούς πόρους για το κράτος, καθώς μειώνει τη μελλοντική ανάγκη για αντιμετώπιση προβλημάτων που προκύπτουν από τις εξαρτήσεις. Ωστόσο, τα Κέντρα Πρόληψης στη χώρα μας αντιμετωπίζουν δυσκολίες, καθώς αντί να ενισχύονται, αποδυναμώνονται. Για παράδειγμα, σε ορισμένα κέντρα, το επιστημονικό προσωπικό έχει μειωθεί, ενώ οι ανάγκες συνεχώς αυξάνονται, χωρίς να προβλέπονται νέες προσλήψεις και χωρίς επαρκή στήριξη από την πολιτεία.

Ποιος είναι ο ρόλος σας και ποιες είναι οι κύριες αρμοδιότητές σας; Τα στελέχη πρόληψης σχεδιάζουν και υλοποιούν δράσεις ευαισθητοποίησης και εκπαίδευσης για διάφορες ομάδες πληθυσμού.

Συγκεκριμένα, πραγματοποιούνται ομάδες γονέων, όπου συζητούνται ζητήματα που αφορούν την ανατροφή των παιδιών και παρέχεται υποστήριξη για την ενδυνάμωση του ρόλου ενός γονέα. Αντίστοιχα, γίνονται παρεμβάσεις σε καθηγητές, καθώς και ομάδες ευαισθητοποίησης και εκπαίδευσης εφήβων, οι οποίες εστιάζουν στην προσωπική ανάπτυξη και την καλλιέργεια κοινωνικών δεξιοτήτων.

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της δουλειάς μας είναι ο βιωματικός τρόπος προσέγγισης. Δεν περιοριζόμαστε σε απλές ομιλίες, αλλά εφαρμόζουμε μεθόδους που ενθαρρύνουν τη συμμετοχή των ατόμων και την αλληλεπίδραση σε ομάδες.

Τι είδους εκδηλώσεις διοργανώνονται; Τα Κέντρα Πρόληψης διοργανώνουν ημερίδες, ομιλίες και συνεργασίες με σχολεία και άλλους φορείς. Ένα παράδειγμα είναι η εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο 2ο Λύκειο, όπου παρουσιάστηκε μια ταινία που είχε γυριστεί πριν από δύο χρόνια και αφορούσε τη θεματική της έμφυλης βίας και την αποδοχή της διαφορετικότητας σε σχέση με το φύλο.

Τέτοιου είδους δράσεις στοχεύουν στην ευαισθητοποίηση της κοινότητας και τη διαμόρφωση μιας κοινωνίας με περισσότερη κατανόηση και αλληλεγγύη.

Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζετε στην καθημερινή σας εργασία;

Οι μεγαλύτερες προκλήσεις στην παρούσα φάση να μπορέσουμε να μιλήσουμε με τους εφήβους και τα παιδιά.Και το λέω πρόκληση γιατί πλέον, είναι δύσκολο να μιλήσουμε, γενικός.

Αυτή την εποχή, ή και παλαιότερα, συνέβαινε κάτι αντίστοιχο;

Όλοι έχουμε περάσει μία περίοδο καραντίνας, και βγαίνοντας από αυτή, οι έφηβοι ήταν πιο ομιλητικοί, εκφραστικοί και ανοιχτοί στη συζήτηση για διάφορα θέματα. Τα τελευταία χρόνια, όμως, και ιδιαίτερα φέτος, παρατηρούμε μια αυξανόμενη δυσκολία στο να εκφράσουν την άποψή τους και τα συναισθήματά τους σε σχέση με όσα συμβαίνουν γύρω τους. Βέβαια, αυτό μπορεί να διαφέρει από ομάδα σε ομάδα, καθώς κάποιοι έφηβοι εξακολουθούν να είναι ανοιχτοί και εκφραστικοί.

Παράλληλα, υπάρχει μια άλλη πρόκληση: πολλές φορές παρατηρείται έντονη επιθετικότητα και έλλειψη σεβασμού, τόσο μεταξύ των παιδιών όσο και απέναντι στους ενήλικες που επιχειρούν να παρέμβουν, ιδιαίτερα στον σχολικό χώρο.

Όσον αφορά τους γονείς, η πρόκληση πλέον είναι να μπορέσεις να τους βρεις. Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει ιδιαίτερα δύσκολο να διατηρηθεί ουσιαστική επαφή μαζίτους.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Ίσως οι απαιτητικοί ρυθμοί της καθημερινότητας να έχουν παίξει καθοριστικό ρόλο. Οι γονείς φαίνεται να είναι πιο αγχωμένοι, πιο πιεσμένοι και να διαθέτουν λιγότερο χρόνο για να ασχοληθούν με ζητήματα που αφορούν την επικοινωνία με τα παιδιά τους.

Παρατηρούμε, επίσης, μια μετατόπιση της ευθύνης στα παιδιά. Πολλοί γονείς που ανησυχούν για τη συμπεριφορά του παιδιού τους αναζητούν τη βοήθεια ενός ειδικού, θεωρώντας ότι το παιδί είναι το πρόβλημα και ότι εκείνο χρειάζεται “διόρθωση”. Ωστόσο, τις περισσότερες φορές, το παιδί δεν έχει ανάγκη από ψυχολόγο, αλλά από γονείς που θα το ακούσουν και θα το κατανοήσουν.

Η δυσκολία, βέβαια, έγκειται στο γεγονός ότι και οι ίδιοι οι γονείς μπορεί να είναι κουρασμένοι, πιεσμένοι ή μπερδεμένοι. Έτσι, συχνά επιλέγουν ατομικές θεραπείες, με αποτέλεσμα η συλλογική υποστήριξη και η ομαδική προσέγγιση να έχουν αποδυναμωθεί.

Διοργανώνονται προγράμματα και δράσεις για την πρόληψη των εξαρτησιογόνων ουσιών;

Φυσικά! Ο απώτερος σκοπός είναι πάντα η πρόληψη. Διοργανώνουμε προγράμματα στα σχολεία, με ιδιαίτερη έμφαση στο αλκοόλ, καθώς είναι η πιο διαδεδομένη ουσία μεταξύ των εφήβων.

Πόσο σημαντική είναι η ψυχική υγεία για τα άτομα; Η ψυχική υγεία είναι απαραίτητη για να μπορέσει κανείς να ζήσει τη ζωή του με πληρότητα και ισορροπία. Σήμερα, τόσο οι γονείς όσο και τα παιδιά δυσκολεύονται να διαχειριστούν το άγχος τους, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να απολαύσουν την καθημερινότητά τους. Ένα από τα βασικά προβλήματα που παρατηρούμε είναι ότι οι άνθρωποι δεν χαίρονται τη ζωή τους. Το άγχος, η πίεση και η συνεχής προσπάθεια για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της σύγχρονης κοινωνίας τους στερούν τη χαρά. Η ψυχική υγεία, όμως, περιλαμβάνει την ικανότητα να χαμογελάς, να βρίσκεις ευχαρίστηση στις μικρές στιγμές, να νιώθεις ικανοποίηση για τις προσπάθειές σου.  Δυστυχώς, το επίπεδο της ψυχικής υγείας φαίνεται να μειώνεται. Όλο και περισσότερα παιδιά εμφανίζουν διαταραχές άγχους, κρίσεις πανικού και συμπτώματα κατάθλιψης, ενώ και οι ενήλικες αντιμετωπίζουν παρόμοιες προκλήσεις, που τους εμποδίζουν να ζήσουν την καθημερινότητά τους όμορφα.

Ποιες αλλαγές μπορεί να φέρει η ψυχολογική υποστήριξη σε έναν άνθρωπο;Η ψυχολογική υποστήριξη είναι εξαιρετικά σημαντική, γιατί δίνει στον άνθρωπο ένα πλαίσιο υποστήριξης. Μέσα από αυτή, το άτομο μαθαίνει να στηρίζεται κάπου, να εκφράζει ελεύθερα τις σκέψεις και τους προβληματισμούς του, χωρίς να φοβάται την κριτική. Πολλοί άνθρωποι δεν χρειάζονται συμβουλές ή κριτική. Χρειάζονται έναν άνθρωπο να τους ακούσει και να τους καταλάβει, χωρίς να τους πει τι πρέπει ή δεν πρέπει να αισθάνονται. Δεν βοηθάει να ακούν φράσεις όπως “μην αγχώνεσαι”, “μη στεναχωριέσαι, όλα θα πάνε καλά”. Αυτό που χρειάζονται είναι να νιώσουν ότι κάποιος τους ακούει πραγματικά. Μέσα από την ψυχολογική υποστήριξη, το άτομο ανακαλύπτει τη δική του λύση, μια λύση που ταιριάζει στη δική του ζωή, στις δικές του εμπειρίες και ανάγκες.

Ποιες ηλικίες έχουν περισσότερη ανάγκη από ψυχολογική υποστήριξη κατά τη γνώμη σας;

Στην εποχή που ζούμε, όλοι χρειαζόμαστε ψυχολογική υποστήριξη, ανεξαρτήτως ηλικίας.Αν δούμε την ψυχολογική υποστήριξη με την ευρεία έννοια, καταλαβαίνουμε ότι η κοινωνία στο σύνολό της χρειάζεται στήριξη και αλληλοβοήθεια. Σε διάφορες φάσεις της ζωής μας, όλοι έχουμε στιγμές που νιώθουμε ότι χρειαζόμαστε έναν άνθρωπο να μας ακούσει, να μας στηρίξει και να μας βοηθήσει να βρούμε τις δικές μας λύσεις.

Πιστεύετε ότι η συμπεριφορά των γονιών επηρεάζει τα παιδιά;

Σίγουρα, η οικογένεια είναι καθοριστικός παράγοντας στην ανάπτυξη ενός παιδιού. Ωστόσο, μπορεί να λειτουργήσει είτε ως προστατευτικός παράγοντας, βοηθώντας το παιδί να αναπτύξει υγιείς συμπεριφορές, είτε ως παράγοντας κινδύνου, αυξάνοντας την πιθανότητα εμφάνισης εξαρτήσεων ή άλλων προβληματικών συμπεριφορών.\

Μια οικογένεια που είναι ευέλικτη, προστατευτική και αποδέχεται το παιδί γι’ αυτό που είναι, προσφέρει ένα υγιές περιβάλλον. Τα όρια που τίθενται μέσα στην οικογένεια δεν υπάρχουν για να καταπιέσουν το παιδί, αλλά για να το προστατεύσουν. Η ανοιχτή επικοινωνία είναι επίσης πολύ σημαντική. Όταν οι γονείς ακούν και κατανοούν τις ανάγκες του παιδιού τους, δημιουργούν ένα περιβάλλον που ενισχύει την πρόληψη και την ψυχική υγεία.

Από την άλλη, μια αυταρχική οικογένεια, που έχει εξαιρετικά υψηλές απαιτήσεις από το παιδί και προσπαθεί να το μεταμορφώσει σύμφωνα με τις δικές της φιλοδοξίες, μπορεί να δημιουργήσει έντονο άγχος και ανασφάλεια. Το ίδιο ισχύει και για μια οικογένεια που είναι τελείως ελαστική, δεν θέτει όρια και δεν συζητά με το παιδί. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η οικογένεια μπορεί να λειτουργήσει ως παράγοντας κινδύνου.

Γι’ αυτό, στην πρόληψη δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στην ενδυνάμωση της οικογένειας. Ο ρόλος της μπορεί να είναι είτε πολύ θετικός είτε εξαιρετικά επιβαρυντικός για το παιδί.

Ποιες συμβουλές θα δίνατε στα παιδιά που δίνουν Πανελλήνιες και στους γονείς τους;

Για τους μαθητές που προετοιμάζονται για τις Πανελλήνιες, είναι πολύ σημαντικό να μην βλέπουν τις εξετάσεις σαν μια επικίνδυνη κατάσταση. Πολλοί μαθητές αισθάνονται φόβο, αναρωτιούνται “Τι θα γίνει αν αποτύχω;”, ανησυχούν για τις αντιδράσεις των γονιών τους, που συχνά έχουν επενδύσει πολλά στην προσπάθειά τους.

Είναι, όμως, σημαντικό να θυμούνται ότι οι Πανελλήνιες δεν είναι το τέλος του κόσμου. Αποτελούν απλώς μια δοκιμασία, και αν κάποιος δεν περάσει στη σχολή που επιθυμεί, υπάρχουν πάντα δεύτερες ευκαιρίες.

Επιπλέον, είναι απαραίτητο οι μαθητές να φροντίζουν τον εαυτό τους καθ’ όλη τη διάρκεια της προετοιμασίας τους. Όπως το να κοιμούνται καλά, να τρέφονται σωστά, να γυμνάζονται και να διατηρούν επαφή με φίλους και γνωστούς.

Η κοινωνική ζωή είναι σημαντικό υποστηρικτικό πλαίσιο, καθώς βοηθά τους μαθητές να εκτονώνουν την πίεση και το άγχος τους. Είναι επίσης κρίσιμο να οραματίζονται τα θετικά αποτελέσματα αυτής της προσπάθειας και να διατηρούν μια ψύχραιμη και οργανωμένη προσέγγιση.

Όταν αισθάνονται ότι το άγχος τους κατακλύζει, δεν πρέπει να κλείνονται στον εαυτό τους. Είναι σημαντικό να μιλούν σε ανθρώπους που εμπιστεύονται—είτε σε γονείς, είτε σε καθηγητές, είτε ακόμα και σε ειδικούς, αν το χρειαστούν.

Τέλος, η ισορροπία είναι το κλειδί. Όταν το διάβασμα συνδυάζεται με ξεκούραση και ευχάριστες δραστηριότητες, η μελέτη γίνεται πιο αποτελεσματική.

Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι δεν είναι όλοι οι μαθητές το ίδιο προσηλωμένοι στις Πανελλήνιες. Υπάρχουν παιδιά που δεν είναι σίγουρα για την κατεύθυνση που θέλουν να ακολουθήσουν, και αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό.

Πώς προσεγγίζονται περιστατικά κακοποίησης ή βίας ανηλίκων;

Δυστυχώς, ως κέντρο πρόληψης δεν έχουμε τη δυνατότητα να διαχειριστούμε άμεσα περιστατικά κακοποίησης. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε, όταν λαμβάνουμε γνώση ενός τέτοιου περιστατικού, είναι να το αναφέρουμε στις αρμόδιες αρχές.

Όσον αφορά τη βία στο σχολικό περιβάλλον, επειδή η δουλειά μας είναι προληπτική, αυτό που κάνουμε είναι να ενημερώνουμε και να προτείνουμε λύσεις σε σχολεία και συλλόγους γονέων, ώστε να αντιμετωπίσουν τέτοια περιστατικά με πιο οργανωμένο τρόπο.

Τα τελευταία χρόνια, στο Κέντρο Πρόληψης Ρεθύμνου, έχουμε δώσει μεγάλη έμφαση σε ενημερωτικές δράσεις γύρω από:

τη διαφορετικότητα και την αποδοχή της ,τον σχολικό εκφοβισμό

τη σχολική διαμεσολάβηση δηλαδή πώς οι ίδιοι οι μαθητές μπορούν να επιλύουν συγκρούσεις και την εκπαίδευση εκπαιδευτικών για τη διαχείριση συγκρούσεων

Η σύγκρουση, δυστυχώς, είναι ένα παρεξηγημένο φαινόμενο. Πολλοί θεωρούν ότι είναι κάτι αρνητικό, αλλά στην πραγματικότητα, η ύπαρξη μιας σύγκρουσης υποδηλώνει ένα πρόβλημα που ζητά επίλυση. Όταν μια σύγκρουση αντιμετωπιστεί σωστά, μπορεί να οδηγήσει σε βελτίωση των σχέσεων και καλύτερη κατανόηση μεταξύ των ατόμων που εμπλέκονται.

Σε ποιο βαθμό πιστεύετε ότι επηρεάστηκε η ψυχολογία των ανθρώπων κατά τη διάρκεια της πανδημίας αλλά και μετά από αυτήν;

Από τη δική μας εμπειρία, αυτό που παρατηρήσαμε είναι ότι οι άνθρωποι είχαν έντονη ανάγκη να μιλήσουν και να επικοινωνήσουν. Ωστόσο, από ένα σημείο και μετά, είναι σαν να έχουν κλειστεί περισσότερο στον εαυτό τους και να δυσκολεύονται να εκφραστούν και να αλληλοεπιδράσουν. Στα σχολεία, παρατηρούμε μία γενικότερη ένταση. Δεν θα το χαρακτήριζα σχολικό εκφοβισμό, αλλά περισσότερο μία ένταση που εκδηλώνεται ορισμένες φορές με επιθετικότητα. Γενικά, φαίνεται ότι οι άνθρωποι δυσκολεύονται να μιλήσουν και να εκφραστούν ελεύθερα, ενώ παράλληλα παρατηρούνται πολύ υψηλά επίπεδα άγχους.

Σας προσφέρει ικανοποίηση το επάγγελμά σας;

Η αλήθεια είναι πως αγαπώ πολύ τη δουλειά μου. Μου προσφέρει ικανοποίηση όταν βλέπουμε ότι δίνουμε στους ανθρώπους την ευκαιρία να μιλήσουν, να δουν μία άλλη οπτική σε κάποια θέματα ή να “ξεμπλοκάρουν” από δυσκολίες που αντιμετωπίζουν. Από την άλλη, η δουλειά μας έχει και πολύ υψηλά επίπεδα ματαίωσης, γιατί πολλές φορές η προσπάθεια που γίνεται σε ένα επίπεδο μπορεί να ακυρωθεί από ένα άλλο, κάτι που είναι απογοητευτικό.

Ποια είναι η σχέση του Κέντρου Πρόληψης με το σχολείο μας;

Τα τελευταία χρόνια έχουμε πολύ καλή συνεργασία με τα σχολεία. Οφείλω να ομολογήσω ότι μετά από μία περίοδο επιφυλακτικότητας από τις σχολικές μονάδες στο να δεχτούν ψυχολόγους για συζητήσεις με μαθητές, πλέον είμαστε σε μία φάση όπου μας δείχνουν μεγάλη εμπιστοσύνη. Αυτή η εμπιστοσύνη προέρχεται τόσο από τη διεύθυνση της δευτεροβάθμιας και πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, όσο και από τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς. Βέβαια, για να μπούμε σε ένα σχολείο, πρέπει πάντα να υπάρχει πρόσκληση από τη σχολική μονάδα.

Πόσο σημαντικά είναι τα όρια στη ζωή μας;

Τα όρια είναι πολύ σημαντικά στη ζωή μας, γιατί είναι αυτά που μας κρατούν ασφαλείς. Τα όρια εκφράζουν τις αξίες μας, τις αρχές μας και καθορίζουν τι μπορούμε να δεχτούμε ή όχι από τους άλλους. Στις μικρές ηλικίες, η οριοθέτηση είναι ευθύνη των γονιών, οι οποίοι πρέπει να θέτουν όρια στα παιδιά τους με σεβασμό, σύμφωνα με τις αρχές της οικογένειας και πάντα με γνώμονα την ασφάλειά τους. Με αυτόν τον τρόπο, τα παιδιά μαθαίνουν να αναγνωρίζουν τα προσωπικά τους όρια και να αυτο-οριοθετούνται μεγαλώνοντας. Τα όρια είναι εξίσου σημαντικά και σε περιπτώσεις που μπορεί να βρεθούμε σε κίνδυνο, καθώς μας προστατεύουν από καταστάσεις που μπορούν να μας βλάψουν.

Νάντια Καλιτσουνάκη

& Κάτια Ασουμανάκη

O Σουηδός χημικός μηχανικός εφευρέτης και βιομήχανος ,ήταν εκείνος που δημιούργησε το Βραβείο Νόμπελ το 1895,για να αναγνωριστεί η εξαιρετική προσφορά επιστημόνων στους τομείς της Φυσικής, της Χημείας, της Ιατρικής, της Λογοτεχνίας και των Οικονομικών.

Ο Νόμπελ ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τη Χημεία και κυρίως με τις εκρηκτικές ύλες. Τελειοποίησε τον τρόπο παρασκευής της νιτρογλυκερίνης και ίδρυσε εργοστάσιο παραγωγής της σε μεγάλες ποσότητες. Έλαβε πολλά διπλώματα ευρεσιτεχνίας και απέκτησε μεγάλη περιουσία.   Ο ίδιος ισχυριζόταν ότι οι εφευρέσεις του στόχευαν στο καλό της ανθρωπότητας, αλλά στην πράξη οι άνθρωποι τις χρησιμοποιούσαν για να αλληλοσκοτώνονται. Το γεγονός αυτό τον δυσαρεστούσε και η φήμη του πολεμοκάπηλου δεν τον τιμούσε καθόλου. Εκείνος που ήταν έξυπνος, καλλιεργημένος και με μεγάλο πλούτο έπρεπε λοιπόν ,να κάνει κάτι εντυπωσιακό για την υστεροφημία του. Και το έκανε: στην τελική διαθήκη του (1895) όριζε ότι 9 εκατομμύρια δολάρια, δηλαδή περίπου 250 εκατομμύρια σημερινά δολάρια, θα πήγαιναν για τα ετήσια βραβεία που θα είχαν το όνομά του!

Το βραβείο Νόμπελ δεν έχει καθιερωθεί για τα Μαθηματικά. Τα βραβεία Άμπελ και Φίλντς το έχουν αντικαταστήσει. Οι λόγοι για αυτήν την παράλειψη παραμένουν ασαφείς, με πολλές θεωρίες να αναφέρονται σε προσωπικές σχέσεις του Νόμπελ. Λέγεται ότι είχε αντιπαλότητες με έναν μαθηματικό της εποχής, ωστόσο δεν υπάρχουν ιστορικά στοιχεία που να το επιβεβαιώνουν. Παρά το γεγονός ότι το Νόμπελ δεν καλύπτει τα Μαθηματικά, ορισμένοι μαθηματικοί το έχουν λάβει για το έργο τους στην  Οικονομική θεωρία. Ένας από αυτούς ήταν ο John Nash ο οποίος βραβεύτηκε με το Νόμπελ Οικονομικών το 1994 για το έργο στη θεωρία των παιγνίων.

Η χώρα μας ευτύχησε να έχει δύο νομπελίστες τον Γιώργο Σεφέρη που τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1963 και τον Οδυσσέα Ελύτη που τιμήθηκε με το ίδιο βραβείο το 1979.

Νάντια Σταυρουλάκη

Ο φετινός προορισμός της εκπαιδευτικής εκδρομής της Β λυκείου ήταν η όμορφη συμπρωτεύουσα, η Θεσσαλονίκη. Με αφορμή τα εκπαιδευτικά προγράμματα της κ. Μανανεδάκη και της κ. Καπελώνη, σχετικά με τον αρχαιολογικό χώρο της Βεργίνας και την οινοπαραγωγή αντίστοιχα, πραγματοποιήθηκε η επίσκεψη, μέσω της οποίας ήρθαμε σε επαφή με την πλούσια ιστορία της Μακεδονίας και χαράξαμε αξέχαστες αναμνήσεις.

Ημέρα 1η: Το πρωί της 28ης Μαρτίου συγκεντρωθήκαμε στη Μαρίνα του Ρεθύμνου, ώστε να μεταβούμε στο Ηράκλειο, όπου και μας περίμενε το αεροπλάνο με προορισμό τη Θεσσαλονίκη. Το μεσημέρι, αμέσως μετά την άφιξη μας, μεταφερθήκαμε στο ξενοδοχείο που θα μας φιλοξενούσε. Τακτοποιηθήκαμε στα κομψά δωμάτιά μας, τα οποία θα αποτελούσαν το προσωρινό σπίτι για εμάς και τους φίλους μας. Αφού λοιπόν ξεκουραστήκαμε από το ταξίδι, ετοιμαστήκαμε για την πρώτη μας εξόρμηση στην πόλη. Γευματίσαμε σε μια παραδοσιακή ταβέρνα, με  συνοδεία τη θάλασσα και θέα τον Λευκό Πύργο. Ακολούθησε βόλτα στον Θερμαϊκό, με περιήγηση στα κύρια αξιοθέατα της πόλης, όπως ο Λευκός Πύργος, το άγαλμα του Μ. Αλεξάνδρου και τις φωτισμένες ομπρέλες. Γευτήκαμε τη νυχτερινή ζωή της πόλης, συνοδευόμενη από χορούς και τραγούδια, μια εμπειρία που θα μας μείνει αξέχαστη!

Ημέρα 2η: Η 29η Μαρτίου ξεκίνησε με το πλούσιο πρωινό του ξενοδοχείου. Κατευθυνθήκαμε προς το Κέντρο Διάδοσης Επιστημών και Μουσείο Τεχνολογίας, ΝΟΗΣΙΣ. Εκεί χωριστήκαμε σε δύο ομάδες, με κριτήριο το πρόγραμμα που θα παρακολουθούσαμε: «Τα θαύματα του σύμπαντος» στο Πλανητάριο ή «Το Έβερεστ» στο Κοσμοθέατρο, που περιλαμβάνει τη μεγαλύτερη επίπεδη οθόνη στην Ελλάδα. Μετά από αυτό το συναρπαστικό και εξίσου εκπαιδευτικό θέαμα, προχωρήσαμε σε σύντομη ξενάγηση των υπόλοιπων υποδομών, όπως το Μουσείο Αρχαίας Τεχνολογίας και την ενδιαφέρουσα για όλους μας έκθεση αυτοκινήτων. Απ’όλα αυτά, την προσοχή μας τράβηξε το λεγόμενο «Τεχνοπάρκο», δηλαδή μια αίθουσα γεμάτη με δραστηριότητες βασιζόμενες στους νόμους της Φυσικής, που συνδύασαν άριστα τη γνώση με την ψυχαγωγία. Έπειτα, επισκεφτήκαμε όλοι μαζί και βγάλαμε ομαδικές φωτογραφίες σε χαρακτηριστικά αξιοθέατα και στο αρχαιότερο μνημείο της πόλης, τη Ροτόντα. Αφού φάγαμε και ψωνίσαμε σε μαγαζιά, επιστρέψαμε στο ξενοδοχείο για να προετοιμαστούμε για άλλη μια νυχτερινή έξοδο. Συγκεκριμένα, μαζευτήκαμε σε ένα αυθεντικό ρεμπετάδικο, όπου φάγαμε, τραγουδήσαμε και χορέψαμε.

Ημέρα 3η: Η 30η Μαρτίου αποτέλεσε τη συναρπαστικότερη μέρα της εκδρομής, γεμάτη ανατροπές. Ήταν η πρώτη μας απόδραση έξω από την πόλη. Ξεκίνησε με την επίσκεψη μας στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Βεργίνας. Εκεί, ήρθαμε σε επαφή με τα θέματα των εργασιών μας, δηλαδή τα εντυπωσιακά ευρήματα της ανασκαφής που ηγήθηκε ο αρχαιολόγος Μανόλης Ανδρόνικος: χρυσά στέμματα, πανοπλίες και λάρνακες. Σε συνδυασμό με τη παραστατική ξενάγηση που λάβαμε, την εντύπωσή μας κέρδισε ο εμβληματικός τάφος του Φιλίππου Β’. Στη συνέχεια, καταφύγαμε στην Έδεσσα για να δούμε τους χαρακτηριστικούς καταρράκτες και να τραβήξουμε πολλές φωτογραφίες. Ποιος να ήξερε όμως, ότι με το που κατεβήκαμε στους καταρράκτες, ξεκίνησε μια δυνατή μπόρα που έφερε πολλές αλλαγές στο πρόγραμμά μας, καθώς έπρεπε να καταφύγουμε σε στεγανούς χώρους για να γλιτώσουμε από τη βροχή. Αφού, ελαφρώς βρεγμένοι, πήγαμε στο προγραμματισμένο μεσημεριανό μας, αναχωρήσαμε για την πόλη. Ετοιμαστήκαμε για την τελευταία βραδινή έξοδο σε ένα φημισμένο νυχτερινό κέντρο της πόλης,  όπου χορέψαμε και διασκεδάσαμε με τις ώρες.

Ημέρα 4η: Η 31η Μαρτίου ξεκίνησε με βαριά καρδιά, μιας και έπρεπε να τακτοποιήσουμε τις βαλίτσες μας, καθώς επρόκειτο για την τελευταία μας ημέρα. Η μέρα αυτή περιλάμβανε επίσκεψη σε δυο μουσεία. Ενδιάμεσα στη διαδρομή, επισκεφτήκαμε τη φαντασμαγορική εκκλησία του Αγίου Δημητρίου, πολιούχου της Θεσσαλονίκης. Ξεναγηθήκαμε στο μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού και στο Πολεμικό Μουσείο, εξίσου ενδιαφέροντα. Προτού πάμε στο αεροδρόμιο, αφεθήκαμε  σε ένα πελώριο εμπορικό κέντρο, για τα τελικά μας ψώνια. Πλησιάζοντας στο τέλος της ημέρας, έφτασε και το τέλος του αξέχαστού μας ταξιδιού.

Η εκδρομή αυτή μας χάρισε πολλές εμπειρίες. Οι επισκέψεις μας σε μνημεία και μουσεία διεύρυναν τους γνωστικούς ορίζοντες μας, ενώ οι νυχτερινές συγκεντρώσεις στα δωμάτια των φίλων μας και οι παρέες στα λεωφορεία, μας έφεραν πιο κοντά.

Παπαδάκης Νικήτας Β5

Σταυρουλάκη Νάντια Β3

]]> https://schoolpress.sch.gr/2gelrethymno/archives/115/feed 0 https://schoolpress.sch.gr/2gelrethymno/archives/98 https://schoolpress.sch.gr/2gelrethymno/archives/98#comments Tue, 29 Apr 2025 08:23:51 +0000 ΤΣΙΑΝΑΚΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ http://schoolpress.sch.gr/2gelrethymno/?p=98 [...]]]>  

Το Ρέθυμνο, όπως το απέδωσε στο έργο της, η Ρεθυμνιώτισσα καλλιτέχνιδα Λιλή Στεφανάκη Αντωνιάδη (1938 – 2010). Η Λιλή Στεφανάκη σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών με δάσκαλο τον  Γιάννη Μόραλη. Ψηφιδωτές συνθέσεις της βρίσκονται σε δημόσιους χώρους στην Αθήνα. Ο συγκεκριμένος πίνακας αποτελεί δωρεά του αδελφού της ζωγράφου, Βαγγέλη Στεφανάκη, στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ρεθύμνου, όπου και εκτίθεται. Δημοσιεύεται με έγκριση του Διοικητικού Συμβουλίου της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Ρεθύμνου.

 ΠΑΝΤΕΛΗ ΠΡΕΒΕΛΑΚΗ

 «ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΜΙΑΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ» (1938)

(Τα αποσπάσματα αντλήθηκαν από την έκδοση της Εστίας, 1993)

«Τὸ Ρέθεμνος εἶναι μιὰ μικρὴ πολιτεία μ’ ἑφτά ἴσαμε ὀχτὼ χιλιάδες ψυχὲς χτισμένη γιαλό-γιαλὸ στὴ βορινὴ στεριὰ τῆς Κρήτης, ἀπάνω στὸ μεσοστράτι ἀπὸ Χανιὰ σὲ Μεγαλόκαστρο. Λέγεται πὼς τὸν παλιὸ καιρὸ ἀκούστηκε στὸν κόσμο γιὰ τὸ ἐμπόριό της, πὼς πρόκοψε στὴ ναυτωσύνη, γέννησε κιόλας δυό-τρεῖς καλοὺς ποιητάδες καὶ ζωγράφους, ποὔναι πάντα χρειαστοὶ γιὰ νὰ βαστιέται τὄνομα ἑνὸς τόπου ἀκατάλυτο, ὅταν βουβαθοῦν τὰ παζάρια του κ” οἱ ταρσανάδες του ρημάξουν καὶ τὰ καλήτερα παιδιά του κάμουν φύλλα φτερά. Κοντὰ σ” αὐτὰ λέγεται ἀκόμα, πράμα ποὺ μπορεῖς νὰ τὸ βεβαιώσεις καὶ σήμερα, πὼς οἱ πολίτες τοῦ Ρεθέμνου εἴταν  ἄνθρωποι ἀγαθοί, σεμνοὶ καὶ συνάμα περήφανοι, διαβασμένοι καὶ καλότροποι, κοντολογίς εἶδος ποθητὸ μέσα στὸ φιλοτάραχο νησί.»

« … Τὸ Ρέθεμνος, μαθές, εἶναι χτισμένο πάνω στὸ σύνορο τῆς ἡμεράδας καὶ τῆς ἀγριάδας. Ἡ ἀγριωπὴ μεριὰ σὲ καλεῖ, τὸν καιρὸ τῆς χειμωνιᾶς, νὰ θαμάζεσαι τὸν πόλεμο ποὺ κάνει τὸ πέλαγο μὲ τοὺς βράχους, ποὺ στέκουν ἐκεῖ σὰ δυναμάρια νὰ διαφεντεύουν τὴν πολιτεία στὸν αἰῶνα. Ὁ ἥμερος γιαλὸς σοὔχει στρωμένη, τὶς ὧρες τῆς καλοκαιριᾶς, τὴν ἀμμουδιὰ καὶ τὸ σγουρὸ τὸ κοντοθάλασσο νἄρχεσαι νὰ περιπατᾶς ἀνέγνοιαστος, σὰν τὸ δίκαιο στὰ λιβάδια τοῦ Παράδεισου.»

 Πρεβελάκης Παντελής: Γεννήθηκε στο Ρέθυμνο το 1909 και πέθανε  στην Αθήνα το 1986. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του παν/μίου Αθηνών. Από το 1937 ως το 1941 ήταν διευθυντής της Διεύθυνσης Γραμμάτων Καλών Τεχνών του Υπουργείου Παιδείας και καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης από το 1939 μέχρι το 1974 στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών. Πολυπράγμων, εκτός από την τέχνη ασχολήθηκε με τη συγγραφή μυθιστορημάτων, ποίησης, θεατρικών έργων, ενώ μετέφρασε αρχαίους Έλληνες και ξένους συγγραφείς. Πηγή έμπνευσης στα περισσότερα έργα του υπήρξε η Κρήτη. Ιδιαίτερη φιλία τον συνέδεε με τον Ν. Καζαντζάκη, ο οποίος υπήρξε ο πνευματικός του μέντορας. Για το πολυσχιδές έργο του και την γενικότερη πνευματική του προσφορά αναγνωρίστηκε τόσο στην Ελλάδα, όπου τιμήθηκε με βραβεία  και εκλέχθηκε μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, όσο και στο εξωτερικό. Η βιβλιοθήκη και το αρχείο του βρίσκονται από το 1993 στο Πανεπιστήμιο Κρήτης.

Πίτσης Γεώργιος

Από την Άννα Παντινάκη

Τί είναι

Η ρητορική είναι η ικανότητα να σκέφτομαι, να συζητώ,  ενημερώνομαι, να ακούω, να σέβομαι την άλλη άποψη, να αποδέχομαι το διαφορετικό και αν χρειαστεί, να αλλάζω  γνώμη.

Η  ιδέα να ‘’μπει’’ στα σχολεία ,πώς προέκυψε;

Είναι μια προσπάθεια που την ξεκίνησε σχεδόν πριν 20 χρόνια,η Ελληνική Ένωση Ρητορικής, για την προώθηση της ρητορικής στην εκπαίδευση, η οποία κατά τόπους υποστηρίζει διάφορες δράσεις. Τα τελευταία 10 χρόνια συμμετέχει και η Κρήτη

Πότε ξεκίνησαν οι Παγκρήτιοι ρητορικοί αγώνες και πώς λειτούργησαν  σαν θεσμός

Η  επαφή έγινε το 2013. Το 2016, διοργανώθηκαν οι πρώτοι διασχολικοί αγώνες. Προηγήθηκαν  επιμορφώσεις, υπήρξε μεγάλο ενδιαφέρον, και το 2017, διοργανώθηκαν οι πρώτοι Παγκρήτιοι. Γίνονται με έδρα το Ρέθυμνο και συμμετέχουν σχολεία απ’όλο το νησί

Το 2020 όταν ξεκίνησε  ο κορονοϊός , ο εγκλεισμός, αναγκαστήκαμε να προσαρμοστούμε Διοργανώθηκαν διαδικτυακοί αγώνες ρητορικής με τεράστια συμμετοχή των σχολείων ( για 2 χρόνια) και όταν οι συνθήκες το επέτρεψαν επανήλθαμε στους δια ζώσης αγώνες

Πώς πραγματοποιήθηκαν διαδικτυακά; Ήταν εύκολη η διαδικασία;

Εκμεταλλευθήκαμε τις δυνατότητες του υπολογιστή. Έτσι, ενώ πριν οι επιμορφώσεις γίνονταν σε κάθε νομό, με το διαδίκτυο,όλα τα σχολεία του νησιού συνδέονταν ταυτόχρονα. Με τον ίδιο τρόπο έγιναν και οι αγώνες. Με δυσκολίες αλλά μας έδωσαν μεγάλες χαρές!

Ποιοι είναι πίσω  από τη διοργάνωσή τους

Την ευθύνη της διοργάνωσης  στην Κρήτη, την έχει ο Σύνδεσμος φιλολόγων Ρεθύμνου. Ο οποίος αναλαμβάνει να διοργανώνει ,να συντονίζει επιμορφώσεις  όχι μόνο για τα σχολεία που συμμετέχουν αλλά και σχολεία  που ενδιαφέρονται  Πράγμα που είναι απαραίτητο για να λάβει κάποιος μέρος .Μετά θα οργανώσει στο σχολείο του  όμιλο ή ομάδα για να συμμετάσχουν στους αγώνες . Η αλήθεια είναι ότι οι αγώνες χρειάζονται μεγάλη προετοιμασία και προσπάθεια και είναι δύσκολη η ετήσια διοργάνωση τους. Χρειάζεται πολλή δουλειά, οργάνωση, γνώσεις πληροφορικής, ανθρώπους που δουλεύουν  ώρες…

Τι  οφέλη μπορεί να έχει κάποιος που θα ασχοληθεί με τα ρητορικά αγωνίσματα. είναι  σημαντικό όποιος συμμετέχει σε ομίλους ή προγράμματα ρητορικής να γνωρίσει τα τέσσερα βασικά αγωνίσματα ,δηλαδή εκφραστική ανάγνωση, αυθόρμητο λόγο, προτρεπτικό και διττούς  λόγους.

Ξεκινάμε πάντοτε με την εκφραστική ανάγνωση: αποδίδουμε νοηματικά, ένα κείμενο. Τα παιδιά μαθαίνουν να ελέγχουν τις αναπνοές τους, τη στάση του σώματος ,να αποδίδουν συναισθήματα και καταστάσεις, όχι απλά να  διαβάσουν.

Το επόμενο αγώνισμα είναι ο αυθόρμητος. Έχουν να επιλέξουν ένα από  τρία θέματα που τους δίνονται, 1,5 λεπτό προετοιμασία και δημιουργούν έναν δικό τους λόγο, αυθόρμητο ,μπροστά σε ένα ακροατήριο με στόχο να προκαλέσουν συναίσθημα, προβληματισμό ,χαρά, λύπη να δώσουν εικόνες προσωπικές . Έτσι,τα παιδιά, καλλιεργούν τη φαντασία τους.

Στον προτρεπτικό ,παίρνουν ένα θέμα ,το εξεργάζονται για 20-25 λεπτά και δημιουργούν μια προσχεδιασμένη ομιλία  με επιχειρήματα ,με οργάνωση, με δομή, προτρέπουν το κοινό να κάνει ή να μην κάνει κάτι .Γενικά, τα παιδιά μαθαίνουν να υποστηρίζουν τις απόψεις τους με επιτυχία

Και τέλος  οι διττοί λόγοι που ουσιαστικά συνδυάζουν όλα τα προηγούμενα .Είναι ομαδικό αγώνισμα : δύο τριμελείς ομάδες αντιπαρατίθενται για ένα θέμα  η ομάδα δεν υποστηρίζει αυτό που θέλει, αλλά αυτό που καλείται να υπερασπιστεί.  Μαθαίνουν να συνεργάζονται ,να στέκονται απέναντι σε ένα κοινό ,να χτίζουν πολύ καλά τα επιχειρήματά τους , να  αντικρούουν  τα επιχειρήματα της άλλης ομάδας, να αποδέχονται κάτι το διαφορετικό και   να υποστηρίζουν πολύ καλύτερα τα δικά τους επιχειρήματα

Τι θα συμβουλεύατε ένα παιδί που διστάζει να ξεκινήσει

Νομίζω ότι το καλύτερο είναι να μιλήσει με παιδιά που έχουν συμμετάσχει, που θα παρουσιάσουν  τί έμαθαν, σε τί βοηθήθηκαν, τί κέρδισαν  από τη συμμετοχή τους!

Επίσης ο  προβληματισμός  ξεπερνιέται όταν γνωρίσουν  από κοντά το τι κάνουμε στις συναντήσεις μας και στους ομίλους

Η ενασχόληση με τη ρητορική βοηθάει τους νέους να σκέφτονται, να υποστηρίζουν, να αποδέχονται  να εκφράζονται να ενημερώνονται και να είναι σίγουροι για τη θέση που παίρνουν .Το σίγουρο είναι ότι θα αποκτήσουν σιγουριά και αυτοπεποίθηση ακόμα και στην καθημερινότητά τους

θα προτείνατε στον υπουργό παιδείας , να μπει σαν ‘’μάθημα΄΄στα σχολεία

Το ευχάριστο που ακούμε από τους εκπονητές των νέων βιβλίων είναι ότι πράγματι είναι πολύ κοντά στο να γίνει

Πιστεύουμε ότι πρέπει να μπει η ρητορική ως μάθημα στην εκπαίδευση. Αυτή είναι και η πρόθεση της ‘’ρητορικής στην εκπαίδευση’’.

Μπορεί να εφαρμοστεί σε πάρα πολλά μαθησιακά αντικείμενα.. Στη γλώσσα, στα αρχαία,  αυτά που μαθαίνουν οι μαθητές κατά την προετοιμασία των αγώνων, δημιουργούν γόνιμες συνθήκες μάθησης

Ποιοι είναι οι λόγοι που κάποια παιδιά «αποφεύγουν» τη ρητορική

Δεν υπάρχει ελεύθερος χρόνος ,ούτε κοινός  χρόνος για να συναντηθούμε! οι καθηγητές  συμμετέχουν εθελοντικά εκτός ωραρίου αλλά και τα παιδιά  έχουν βαρυφορτωμένα προγράμματα

Επίσης, υπάρχει η άποψη ότι η ρητορική ενδιαφέρει όσους έχουν στόχο τη Νομική ,όμως παιδιά που έχουν διακριθεί στους αγώνες, φοιτούν  και σε άλλες ,μη θεωρητικές σχολές και επισημαίνουν το πόσο βελτιώθηκε η απόδοσή τους

Πότε θα είναι οι επόμενοι αγώνες

Ετοιμαζόμαστε για τους7^ους Παγκρήτιους αγώνες, στις 4 Απριλίου. Μέχρι τώρα, έχουμε τεράστια συμμετοχή σχολείων από όλο το νησί

Θα γίνουν στο1^ο ΓΕΛ Ρεθύμνου και οι τελικοί στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. Το τμήμα Φιλολογίας , που είναι δίπλα μας όλα αυτά τα χρόνια, μας παραχωρεί χώρους για τη διεξαγωγή τους

Ευχαριστώ πολύ, για τη λεπτομερή παρουσίαση, εύχομαι καλή επιτυχία στους  αγώνες!!

Συνέντευξη της Χρυσής Κουκουράκη, φοιτήτριας του Τμήματος Φυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης στις μαθήτριες της Β τάξης Στρατιδάκη Εύα, Τσακαλάκη Έλενα, Φραγκούλη Κατερίνα και Ψαρουδάκη Αναστασία με αφορμή τη βράβευσή της με το βραβείο “ Γιώργος Γραμματικάκης “ 

Πρόσφατα βραβεύτηκες με το βραβείο “ Γιώργος Γραμματικάκης “ από το Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης, ένα βραβείο που θεσπίστηκε το 2023, έτος θανάτου του καθηγητή. Πώς νιώθεις για αυτή τη σπουδαία διάκριση; 

Χαίρομαι πάρα πολύ που πήρα αυτό το βραβείο. Είναι ωραίο μετά από πολύ κόπο, οι κόποι σου αυτοί να αναγνωρίζονται και από τον υπόλοιπο κόσμο. Εγώ μελετάω Φυσική , γιατί μου αρέσει η Φυσική , κάνω έρευνα στη Φυσική , γιατί μου αρέσει να κάνω έρευνα, αλλά είναι ωραίο και ο υπόλοιπος κόσμος να βλέπει ότι κάνεις κάτι καλά. Επιπλέον, ήρθε και ένα χρηματικό ποσό των 1000 ευρώ, πολύ χρήσιμο, για να με βοηθήσει να συνεχίσω τις σπουδές μου. Επίσης, είναι μεγάλη τιμή που το βραβείο είναι στη μνήμη του Γιώργου Γραμματικάκη, ο οποίος ήταν από τους θεμελιωτές του τμήματος Φυσικής στην Κρήτη, οπότε η χαρά μου ήταν ακόμα μεγαλύτερη.

Πώς προέκυψε το ενδιαφέρον σου για τη μελέτη του μαγνητικού πεδίου του Γαλαξία;

Η αλήθεια είναι ότι προέκυψε λίγο τυχαία. Στην αρχή ήθελα να ασχοληθώ με Κοσμολογία. Μίλησα με την κυρία Παυλίδου, που ασχολείται με αυτό στο Τμήμα και της είπα ότι θέλω να ασχοληθώ με αυτό. Εκείνη μίλησε με τον  σύζυγό της, τον κύριο Τάσση, καθηγητή στο Τμήμα και επιβλέπων μου, και εν τέλει μου παρουσίασαν ένα project, κατάλληλο για να ξεκινήσει  κάποιος τελειόφοιτος του δεύτερου έτους.  Μου φάνηκε ενδιαφέρον και έτσι αποφάσισα να ασχοληθώ με αυτό.

Πες μας λίγα λόγια για την έρευνά σου.

Ασχολούμαι με την Αστροφυσική και συγκεκριμένα με την Αστρογένεση, δηλαδή με το πώς δημιουργούνται τα αστέρια. Ειδικότερα, προσπαθώ να καταλάβω πώς το μαγνητικό πεδίο επηρεάζει τη δημιουργία των άστρων. Με απλά λόγια μπορώ να το εξηγήσω ως εξής: ο χώρος ανάμεσα στα αστέρια στο διάστημα δεν είναι τελείως κενός, αλλά έχει πολλή σκόνη, αραιή σκόνη, κυρίως υδρογόνο και ήλιο. Τα μόρια του υδρογόνου και του ηλίου έλκονται μεταξύ τους λόγω βαρύτητας,  διότι η βαρύτητα ασκείται ανάμεσα σε οτιδήποτε έχει μάζα. Η έλξη δημιουργεί συμπυκνώματα και αυτό το συμπύκνωμα έχει ακόμα μεγαλύτερη μάζα , οπότε έλκει ακόμα περισσότερα μόρια υδρογόνου και ηλίου και κάποια στιγμή , όταν μαζευτούν πάρα πολλά , η θερμοκρασία ανεβαίνει, δημιουργούνται τότε αντιδράσεις σύντηξης , και από αυτή την αντίδραση δημιουργείται φως και αυτό το φως βλέπουμε εμείς από τα αστέρια. Βέβαια , όπως η βαρύτητα θέλει να φέρει κοντά τα σωματίδια, υπάρχουν άλλες δυνάμεις που θέλουν να τα απομακρύνουν, όπως για παράδειγμα η πίεση λόγω θερμοκρασίας. Όπως ξέρετε ήδη από τη Φυσική της Β τάξης , αυτό το “ πάβε να ρωτάς” ( p · V = n · R ·T ),   ανάλογα με τη θερμοκρασία ασκείται και μια πίεση στο αέριο. Αυτή η πίεση θέλει να απομακρύνει τα σωματίδια, οπότε μια δύναμη που αντιτίθεται στη βαρυτική κατάρρευση είναι η πίεση λόγω θερμοκρασίας. Μία άλλη δύναμη  που ,επίσης, αντιτίθεται στη βαρυτική κατάρρευση είναι η δύναμη από το  μαγνητικό πεδίο. Συγκεκριμένα, το μαγνητικό πεδίο αναγκάζει τα φορτισμένα σωματίδια να κινούνται πάνω στις μαγνητικές γραμμές. Και έτσι, από τη μία έχεις τη βαρύτητα που θέλει να κάνει τα πάντα να καταρρεύσουν και από την άλλη έχεις το μαγνητικό πεδίο που σου λέει “ εσύ πρέπει να κινείσαι εδώ πάνω”. Άρα, είναι μια “ μάχη” ανάμεσα στη βαρύτητα που θέλει να συνθλίψει τα πάντα και τις υπόλοιπες δυνάμεις που θέλουν να κρατούν τα πράγματα μακριά. Κι εγώ προσπαθώ να καταλάβω πώς το μαγνητικό πεδίο επηρεάζει όλη αυτή τη δουλειά.

Από μικρή σου άρεσε να παρατηρείς τα αστέρια ή προέκυψε στην πορεία; 

Όταν  ήμουν πολύ μικρή, δηλαδή στο Νηπιαγωγείο – Δημοτικό,   ήθελα να γίνω Αρχαιολόγος ή Παλαιοντολόγος, γιατί έβλεπα διάφορα ντοκιμαντέρ για δεινόσαυρους και μου άρεσε που έβλεπα τους αρχαιολόγους να κάνουν ανασκαφές . Όταν μεγάλωσα λίγο ( στο Γυμνάσιο ), εκεί ξεκίνησε να μου αρέσουν τα Μαθηματικά και  η Φυσική . Αν και νομίζω ότι ο κοινός παρονομαστής ήταν ότι μου άρεσε να ανακαλύπτω πράγματα και αυτά ή θα ήταν απολιθώματα είτε διάφοροι νόμοι της φύσης . Δεν ήμουν σίγουρη  αν ήθελα να  σπουδάσω Μαθηματικά ή Φυσική και εν τέλει κατέληξα στη Φυσική . Τα Μαθηματικά μου άρεσαν πολύ, δηλαδή να λύνω ασκήσεις Μαθηματικών, αλλά σκέφτηκα ότι δεν θα μου άρεσε να ασχοληθώ επαγγελματικά, διότι η ίδια η επιστήμη των Μαθηματικών δεν ενδιαφέρεται πολύ για τις πρακτικές εφαρμογές της . Συνειδητοποίησα ότι μου άρεσε να μελετάω μια συνάρτηση, για να λύνω μια άσκηση , αλλά δεν θα μου άρεσε να κάνω αυτό το πράγμα όλη μου τη ζωή, αν αυτή η συνάρτηση δεν περιγράφει κάτι. Και για αυτό τον λόγο αποφάσισα να ασχοληθώ με τη Φυσική, η οποία έχει μέσα πολλά Μαθηματικά, αλλά έχει εντελώς άμεση πρακτική εφαρμογή . Επίσης, τα Μαθηματικά μελετούν αξιωματικά συστήματα, δηλαδή ο Μαθηματικός λέει “ δώσε μου μερικές παραδοχές και εγώ θα μελετήσω τι γίνεται με αυτές” και δεν ενδιαφέρεται αν αυτές πραγματικά ισχύουν . Η Φυσική και αυτή διέπεται  από κάποια αξιώματα πχ. ο νόμος του Νεύτωνα, αλλά τελικός κριτής για αν αυτά ισχύουν είναι το πείραμα . Μπορεί κάποιος να φτιάξει την πιο κομψή φυσική θεωρία στον πλανήτη, αλλά, αν αυτή δεν επαληθεύεται από το πείραμα, τότε δεν ισχύει ΄ αυτό είναι που αρέσει στη Φυσική !

Ήταν η πρώτη σου επιλογή αυτή η σχολή ; Είχες και εναλλακτική; 

Ήταν η πρώτη μου επιλογή να σπουδάσω Φυσική και μάλιστα  στο Ηράκλειο, γιατί κατά τη γνώμη μου το τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης είναι το καλύτερο τμήμα στην Ελλάδα τόσο σε θέματα Σπουδών όσο σε θέματα έρευνας .Οι γονείς μου εργάζονται στο Πανεπιστήμιο Κρήτης ( ως φιλόλογοι ), οπότε ήξερα πρώτα από αυτούς ότι το Τμήμα Φυσικής είναι πάρα πολύ καλό. Ήθελα  βέβαια να το διαπιστώσω και μόνη μου , γι ΄αυτό  μπήκα στην ιστοσελίδα του τμήματος και διάβασα ότι όλοι οι καθηγητές του Τμήματος Φυσικής έχουν σπουδάσει στα καλύτερα πανεπιστήμια του εξωτερικού,όπως το Stanford, το Harvard . Είδα ,επίσης ,ότι το Ινστιτούτο Αστροφυσικής είναι πάρα πολύ καλό ινστιτούτο , καθώς η έρευνα που γίνεται εκεί είναι πραγματικά ποιοτική .  Επίσης, οι  φοιτητές που αποφοιτούν από το Τμήμα Φυσικής του Ηρακλείου γίνονται δεκτοί σε πολύ καλά μεταπτυχιακά  και διδακτορικά προγράμματα . Κάποιοι έχουν προχωρήσει και έχουν κάνει σπουδαίες καριέρες , ενώ τέλος  αρκετοί φοιτητές ακόμα και από πρώτο πτυχιακό επίπεδο δημοσιεύουν εργασίες σε περιοδικά με κριτές. Έτσι, όλα αυτά με έπεισαν ότι το Τμήμα Φυσικής στο Ηράκλειο είναι το καλύτερο στην Ελλάδα για Φυσική .

Υπήρξε κάποιος το πρότυπό σου ; Για παράδειγμα, είχες διαβάσει κάποιο από τα βιβλία του κ. Γραμματικάκη , π.χ.  “ Τον Αστρολάβο του Ουρανού και της Ζωής “ και σου κίνησε την περιέργεια; 

Η αλήθεια είναι ότι πριν να εισαχθώ στο Τμήμα Φυσικής είχα διαβάσει μόνο δοκίμια του κ. Γραμματικάκη όχι σχετικά με τη Φυσική . Ο ίδιος υπήρξε Ευρωβουλευτής οπότε έχει γράψει διάφορα κείμενα άλλου περιεχομένου . Νομίζω  είχα διαβάσει λίγο τη “Κόμη της Βερενίκης “, αλλά δεν είχα ολοκληρώσει το βιβλίο ποτέ . Πάντως μια σειρά βιβλίων και dvd που είχαν κινήσει το ενδιαφέρον μου για τη Φυσική , όταν ήμουν πολύ μικρή, ήταν μια σειρά βιβλίων με τίτλο «μια φορά και έναν καιρό ήταν η επιστήμη » και εκεί έμαθα για διάφορους επιστήμονες , για τη ζωή τους , το έργο τους και ήταν από τα πρώτα εναύσματα, για να θέλω να ασχοληθώ με έρευνα και ιδιαίτερα με τις θετικές επιστήμες . Γενικά, υπάρχουν πολλοί επιστήμονες που θαυμάζω, αλλά δεν μπορώ να πω ότι υπάρχει κάποιος που να πω ότι θέλω να γίνω ακριβώς σαν αυτόν . Νομίζω ότι δεν είναι και πολύ υγιές να έχουμε πρότυπα με την έννοια το ότι θέλω να γίνω ακριβώς σαν αυτόν,  διότι αυτό σε κάνει διαρκώς να σκέφτεσαι ότι πρέπει να γίνεις ακριβώς σαν αυτόν.

Είχες τη στήριξη της οικογένειάς σου; 

Ναι, ειδικά σε όλα μου τα σχολικά χρόνια η οικογένειά μου με στήριζε πάντα. Ποτέ δεν έφερε αντίρρηση σε καμία επιλογή μου.  Ήθελα να μάθω σκάκι, ήθελα να μάθω πιάνο , ποτέ δεν μου είπαν όχι . Στην αρχή με είχαν συμβουλεύσει, στα πρώτα χρόνια του Λυκείου ή στα τελευταία χρόνια του Γυμνασίου ίσως,   να ακολουθήσω κάτι άλλο που έχει πολύ πιο σίγουρη επαγγελματική αποκατάσταση, αλλά ήμουν πολύ απόλυτη στο ότι μου άρεσε πάρα πολύ η Φυσική, άρα και αυτοί δε θα διαφωνούσαν καθόλου σε αυτό. Οπότε, ναι σε όλες μου τις επιλογές οι γονείς μου με έχουν στηρίξει.

Είσαι τώρα στο τέταρτο έτος, με μέσο όρο 9,51. Πόσο χρόνο αφιερώνεις για τις σπουδές ; Είναι πολύ απαιτητική η σχολή; 

Η αλήθεια είναι ότι αφιερώνω το μέγιστο δυνατό χρόνο, δηλαδή  για να καταλάβετε πηγαίνω στο πανεπιστήμιο στις εννιά το πρωί και φεύγω στις εννιά το βράδυ. Βέβαια αυτό δεν είναι μια απόδειξη ότι η σχολή είναι πολύ απαιτητική, διότι εγώ μελετώ ας πούμε τόσο πολύ γιατί θέλω να καταλάβω τα πράγματα σε βάθος, παράλληλα κάνω και έρευνα οπότε αυτό απαιτεί επιπρόσθετες ώρες εργασίας. Ωστόσο, η σχολή είναι απαιτητική, όχι υπό την έννοια ότι πρέπει κάποιος να διαβάζει όλη μέρα για να περνάει τα μαθήματα, αλλά χρειάζεται προφανώς ο καθένας να καταβάλει μια τίμια προσπάθεια και αυτό θα έπρεπε να ισχύει για όλες τις σχολές.Το βασικό πράγμα που χρειάζεται για να τα πάει κάποιος καλά είναι ενδιαφέρον και κίνητρο, αλλιώς δεν πάει τίποτα καλά. Εν γένει δεν είναι ψυχοφθόρο, γιατί μου αρέσει, αλλά καμιά φορά μπορεί να γίνει, δηλαδή αν έχω να προλάβω κάποια προθεσμία, τότε υπάρχει άγχος, δηλαδή εξ ορισμού, γιατί τρέχω να προλάβω κάτι. Επίσης, επειδή εν γένει έχω φιλοδοξίες, δημιουργεί και αυτό μια πίεση από μόνο του, αλλά κατά κύριο λόγο επειδή μου αρέσει αυτό που κάνω δεν αισθάνομαι πολύ πιεσμένη. Ακόμη και αν καμιά φορά αισθανθώ λίγο αγχωμένη ή αν αισθανθώ ότι δεν τα πηγαίνω καλά, κάνω ένα βήμα πίσω, συνειδητοποιώ ότι κάνω κάτι που μ’ αρέσει πάρα πολύ και συνειδητοποιώ ότι έχω καταφέρει και αρκετά πράγματα και αυτό με χαλαρώνει κάπως.

Από τη στιγμή της ανακοίνωσης της βράβευσης, νιώθεις πως άλλαξε η συμπεριφορά των συμφοιτητών σου , των καθηγητών σου προς εσένα ;

Όχι δεν το νιώθω αυτό. Το Τμήμα Φυσικής δεν έχει πάρα πολλά άτομα και όλοι γνωρίζονται μεταξύ τους, οπότε έτσι κι αλλιώς ο κόσμος γνώριζε ότι εγώ τα πήγαινα καλά. Εννοείται ότι όλοι χάρηκαν πολύ και ειδικά οι φίλοι μου και όλοι μου έλεγαν συγχαρητήρια, αλλά η συμπεριφορά τους ήταν ίδια.

Το βραβείο θεσπίστηκε πριν δύο χρόνια. Είσαι ουσιαστικά το δεύτερο μέλος της ακαδημαϊκής κοινότητας που λαμβάνει αυτή τη διάκριση. Και το πρώτο βραβείο,  ωστόσο, δόθηκε σε γυναίκα στη  Μυρτώ Φαλαλάκη. Γνωρίζεστε, συνεργάζεστε; 

Είμαστε κολλητές! Έχουμε,επίσης, τον ίδιο επιβλέποντα, τον κύριο Τάσση, όμως ερευνητικά δουλεύουμε πάνω σε διαφορετικά θέματα. Αλλά συνεργαζόμαστε αρκετά σε ό,τι αφορά τη μελέτη και είναι πολύ ωραίο που έχω ένα άτομο με το οποίο μοιράζομαι τον ενθουσιασμό μου, όταν μαθαίνω κάτι καινούργιο και μου φαίνεται εντυπωσιακό. Παραδείγματος χάριν  την ώρα της διάλεξης μαθαίνουμε κάτι εντυπωσιακό, κοιταζόμαστε και φαίνεται πόσο πολύ έχουμε εντυπωσιαστεί και οι δυο. Εάν πάλι εγώ μελετήσω κάτι και το πω στην Μυρτώ, βλέπω πόσο πολύ χαίρεται και αυτή που το έμαθε και αντιστρόφως.

 Βιώνετε κάποιο είδος ρατσισμού από τους άντρες συμφοιτητές σας; 

Όχι, δεν νομιζω. Γενικά, νομίζω ότι το περιβάλλον τουλάχιστον στο έτος μου, αλλά νομίζω και στα υπόλοιπα έτη, είναι αρκετά υγιές και αρκετά υποστηρικτικό. Δεν υπάρχει ρατσισμός ούτε έμφυλος ούτε άλλου είδους. Γενικά, όλοι οι φοιτητές τουλάχιστον στο Τμήμα Φυσικής εκτιμούν κάποιον που τα πάει καλά και που κάνει καλή δουλειά ανεξάρτητα με το φύλο του ή οτιδήποτε άλλο.

Μίλησέ μας για τα συναισθήματά σου τη μέρα της βράβευσης.

Ήμουν πάρα πολύ χαρούμενη, γιατί είχαν έρθει και οι γονείς μου στο Ηράκλειο για την τελετή, που δεν τους βλέπω πολύ συχνά λόγω φόρτου εργασίας. Έρχομαι στο Ρέθυμνο μόνο στις γιορτές, όποτε χάρηκα πολύ που τους είδα. Είχαν έρθει και όλοι μου οι φίλοι και άτομα από αλλά έτη με τα οποία μπορεί να μην είμαστε κολλητοί ούτε φίλοι,  αλλά χάρηκαν πολύ που πήρα αυτό το βραβείο και για αυτό ήρθαν να με τιμήσουν. Γνώρισα, επίσης,  τη σύζυγο του κυρίου Γραμματικάκη. Φυσικά τίμησα και εγώ τους φίλους μου που ορκίζονταν και γενικά ήταν μια πολύ ωραία μέρα.

Αισθάνεσαι μία μεγαλύτερη ευθύνη τώρα ; 

Όχι, δεν αισθάνομαι μεγαλύτερη ευθύνη. Γενικά το ότι πήρα το βραβείο δεν άλλαξε παρά πολύ τον τρόπο με τον οποίο βλέπω τα πράγματα. Ωστόσο, αισθάνομαι γενικά μεγάλη ευθύνη στο να κάνω τη δουλειά μου καλά και αυτή την ευθύνη θέλω να την αισθάνονται όλοι οι άνθρωποι. Είναι πάρα πολύ σημαντικό να κάνει ο κόσμος την δουλειά του καλά και είναι πραγματικά  σημαντικό να αναλογιστούμε πόσο καλύτερα θα ήταν τα πράγματα, αν όλοι οι άνθρωποι έκαναν καλά την δουλειά τους. Γιατί δεν είναι μόνο ο φυσικός, είναι και ο αρχιτέκτονας που θα σου φτιάξει το σπίτι και είναι σημαντικό να μην πέσει, είναι και ο γιατρός που θα πρέπει  να σε θεραπεύσει και όχι να σε κάνει χειρότερα. Και ο φυσικός και ο χημικός και ο φιλόλογος και όλα τα επαγγέλματα και ο καθένας πρέπει να αισθάνεται μια ευθύνη να κάνει την δουλειά του καλά, γιατί αν δεν την κάνει καλά είναι επικίνδυνος .

Γνωρίζουμε ότι είχες διακρίσεις και στο σκάκι. Συνεχίζεις ; 

Όχι,  η αλήθεια είναι ότι από την Β Λυκείου σταμάτησα το αγωνιστικό σκάκι. Παίζω στο ίντερνετ καμιά φορά κυρίως μονόλεπτες παρτίδες, αλλά δεν ασχολούμαι πλέον σοβαρά με αυτό, δηλαδή δεν μελετάω, απλώς το κάνω για αναψυχή. Μου είχε φύγει η σπίθα. Μου άρεσε παλιά, μου αρέσει και τώρα και δεν θα σταματήσει ποτέ να μου αρέσει, αλλά μετά από ένα σημείο δεν μου άρεσε τόσο πολύ, ώστε να θέλω να αφιερώνω χρόνο σε αυτό. Ενώ για την Φυσική αυτό συνέβαινε. Δηλαδή, πολλές φορές προτιμώ να μελετήσω Φυσική παρά να βγω για ένα ποτό. Ενώ για το σκάκι παρατηρούσα ότι προτιμούσα να βγω για ένα ποτό και να χάσω την παρτίδα, παρά να κερδίσω την παρτίδα και να μην βγω για ποτό με τους φίλους μου. Δεν το έβαζα ως προτεραιότητα.

Πώς ονειρεύεσαι  το επαγγελματικό σου μέλλον; 

Θέλω να εργάζομαι σε ένα καλό ερευνητικό κέντρο και να κάνω ποιοτική έρευνα και μάλιστα ιδανικά θέλω να το κάνω αυτό στο Ηράκλειο στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. Νομίζω ότι η ερευνητική ομάδα στο ινστιτούτο φυσικής είναι πάρα πολύ καλή και για αυτό θέλω να κάνω σπουδές στο εξωτερικό για να δω και άλλα πράγματα,  να δω πως γίνεται η έρευνα έξω από την Ελλάδα. Ενδεχομένως να πάρω πράγματα που από εδώ δεν μπορώ να πάρω, αλλά στο τέλος θέλω να γυρίσω εδώ πίσω. Αρκετοί φοιτητές και γνωστοί μου που έχουν αποφοιτήσει  από το ινστιτούτο φυσικής έχουν γίνει δεκτοί σε μεταπτυχιακά ή διδακτορικά προγράμματα πολύ καλών πανεπιστημίων στο εξωτερικό, όπως το Stanford, το Princeton. Θα ήθελα και εγώ να το κάνω. Είναι όμως σημαντικό να καταλαβαίνουμε ότι το να πάει κάποιος σε ένα πανεπιστήμιο του εξωτερικού δεν είναι αυτοσκοπός,  αλλά πρέπει κάποιος να πηγαίνει σε πανεπιστήμιο του εξωτερικού, επειδή πιστεύει ότι έχει  το πανεπιστήμιο κάτι να του προσφέρει. Γι΄ αυτό και εγώ θέλω να πάω σε κάποιο καλό πανεπιστήμιο, το οποίο να είναι ενεργό στον ερευνητικό τομέα που με ενδιαφέρει, αλλά μετά εν τέλει να γυρίσω πίσω, γιατί πιστεύω ότι το ερευνητικό γκρουπ εδώ στο Ηράκλειο είναι πάρα πολύ καλό.  Επίσης,  πιστεύω ότι οι καλοί ερευνητές πρέπει να γυρνάνε στην Ελλάδα για να οικοδομούνται και στην Ελλάδα πολύ καλές ερευνητικές ομάδες. Μέχρι στιγμής σκέφτομαι να παραμείνω στο κομμάτι της έρευνας και μόνο.

Εμείς θα σου ευχηθούμε να συνεχίσεις να κατακτάς κορυφές, κάθε επιτυχία στην έρευνά σου και σε ευχαριστούμε πολύ.