Η Κοζάνη διαθέτει ποικίλα Πρωτοχρονιάτικα έθιμα. Ένα από τα συνηθέστερα και πιο γνωστά έθιμα είναι ένα παραδοσιακό, τοπικό φαγητό, τα γιαπράκια. Ειδικότερα, στις 14 Νοεμβρίου (ημέρα του Αγίου Φιλίππου) οι Κοζανίτισσες βάζουν λάχανα σε πήλινα ή σε ξύλινο Κλαδί για να φτιάξουν την αρμιά. Τα αφήνουν εκεί για σαράντα ημέρες, ώστε να είναι έτοιμα την παραμονή των Χριστουγέννων και να φτιάξουν αυτό το νόστιμο φαγητό.
Ακόμη, παλαιότερα στην Κοζάνη συνήθιζαν να μεγαλώνουν τα γουρούνια και να τα ταΐζουν με πίτουρα και καλαμπόκι, ώστε να παχύνουν και έπειτα, την παραμονή των Χριστουγέννων να τα σφάξουν. Έτσι, είχαν έτοιμο το κρέας για τα γιαπράκια, το ψητό και άλλα φαγητά. Χρησιμοποιούσαν όλα τα μέλη του γουρουνιού και κρεμούσαν το κρέας του σε θολωτό μπουντρούμι-υπόγειο για να διατηρείται αναλλοίωτο.
Ένα ακόμη αξιοσημείωτο έθιμο, είναι το γεγονός ότι πριν την παραμονή, οι Κοζανίτισσες ετοίμαζαν τα κόλιαντα και έφτιαχναν νηστήσιμα κουλούρια με μία τρύπα στη μέση και το κόλιαντο της Παναγίας, που το βάζανε στα εικονίσματα του σπιτιού. Επίσης, έφτιαχναν τηγανίτες ως σπάργανα για τον Χριστό και την κολιαντίνα, ένα μεγάλο κουλούρι που απεικόνιζε μία γυναίκα ή έναν άνδρα, το οποίο οι νοικοκυρές το παραχωρούσαν στα παιδιά τους, όταν αυτά ήταν μαθητές γυμνασίου.
Την Πρωτοχρονιά, τα παιδιά πήγαιναν στα σούρβα-κάλαντα λέγοντας «Σούρβα Μπάμπου» με τις στολές τους και τους έδιναν κουραμπιέδες και χρήματα για να πάει καλά η χρονιά. Ακόμη, τα συνηθέστερα φαγητά ήταν η κρεατόπιτα με μοσχαρίσιο κρέας οι χυλοπίτες και η κοτόσουπα. Με βάση το έθιμο, οι νοικοκυρές έβαζαν στον «κόθαρο» της πίτας φλουρί, έτσι ώστε ο πιο τυχερός της χρονιάς να το βρει. Ακόμη, το μεσημέρι φέρνανε την πίτα και ο πατέρας γύριζε το ταψί τρεις φορές και έκανε το σταυρό του. Τέλος, έκοβε μεγάλα κομμάτια και ονόμαζε το ένα για τον Χριστό, ένα άλλο για τον Άγιο Βασίλειο και τα υπόλοιπα για κάθε μέλος της οικογένειας.
Γράφει η Βασιλική Κύρου Γ2
