Η 21η Μαρτίου εχει οριστεί ως παγκόσμια μέρα κατά του ρατσισμού. Μήπως όμως ο ρατσισμός δημιουργείται λόγω ιδεών και αντιλήψεων που περνάνε από γενιά σε γενιά, χωρίς να αμφισβητούνται, παρότι είναι, συνήθως, τόσο λανθασμένες;
Στην καθημερινότητά μας, πολλές φορές βγάζουμε συμπεράσματα για τους άλλους χωρίς να τους γνωρίζουμε πραγματικά. Για παράδειγμα, ακούμε φράσεις όπως «τα αγόρια δεν κλαίνε» ή «οι ξένοι είναι επικίνδυνοι». Αυτές οι απόψεις ονομάζονται στερεότυπα και προκαταλήψεις. Μπορεί να μας βοηθούν να σκεφτόμαστε πιο γρήγορα, αλλά στην πραγματικότητα δημιουργούν προβλήματα στις σχέσεις μας με τους άλλους ανθρώπους.
Πώς δημιουργούνται;
Κανείς δεν γεννιέται με προκαταλήψεις. Τις αποκτούμε μεγαλώνοντας μέσα από το περιβάλλον μας. Πρώτα απ’ όλα, επηρεαζόμαστε από την οικογένειά μας, αφού συχνά υιοθετούμε τις απόψεις των γονιών μας χωρίς να τις σκεφτούμε. Επίσης, τα μέσα ενημέρωσης και τα social media προβάλλουν συχνά υπερβολικές ή λανθασμένες εικόνες για διάφορες ομάδες ανθρώπων. Τέλος, σημαντικό ρόλο παίζει και ο φόβος για το άγνωστο, γιατί όταν δεν γνωρίζουμε κάτι, είναι εύκολο να το κρίνουμε αρνητικά.
Στερεότυπα – προκαταλήψεις – διακρίσεις: Ποια είναι η διαφορά τους;
Τα στερεότυπα, οι προκαταλήψεις και οι διακρίσεις συνδέονται μεταξύ τους αλλά δεν είναι το ίδιο πράγμα. Το στερεότυπο είναι μια γενική ιδέα που έχουμε για μια ομάδα ανθρώπων. Η προκατάληψη είναι το συναίσθημα που νιώθουμε απέναντι σε κάποιον χωρίς να τον γνωρίζουμε. Τέλος, η διάκριση είναι η πράξη, δηλαδή όταν φερόμαστε άδικα σε κάποιον εξαιτίας αυτών των ιδεών.
Οι συνέπειες
Τα στερεότυπα επηρεάζουν αρνητικά τις σχέσεις μας. Πρώτον, δεν βλέπουμε τον άλλον όπως πραγματικά είναι, αλλά τον κρίνουμε επιφανειακά. Έτσι μπορεί να χάσουμε την ευκαιρία να γνωρίσουμε έναν καλό φίλο. Επιπλέον, δημιουργούνται συγκρούσεις και φαινόμενα όπως ο ρατσισμός και το bullying. Τέλος, πολλοί άνθρωποι αδικούνται και δεν μπορούν να πετύχουν τους στόχους τους επειδή η κοινωνία τους βάζει περιορισμούς.
Τι μπορούμε να κάνουμε;
Για να αντιμετωπίσουμε τα στερεότυπα, χρειάζεται να σκεφτόμαστε πιο κριτικά. Πριν πιστέψουμε κάτι, καλό είναι να αναρωτιόμαστε αν είναι πραγματικά σωστό ή αν απλώς το έχουμε μάθει έτσι. Να εμπιστευόμαστε το δικο μας ,προσωπικό κριτήριο για να φιαμορφωνουμε αποψη για ανθρώπους ή καταστάσεις. Να αμφισβητούμε και να προσπαθούμε να επιβεβαιώσουμε οι ίδιοι αυτά που μας παρουσιάζουν ως δεδομένα.
Τα στερεότυπα μοιάζουν με ένα φίλτρο που αλλοιώνει την πραγματικότητα. Αν καταφέρουμε να τα ξεπεράσουμε, θα δούμε τους ανθρώπους όπως πραγματικά είναι και θα δημιουργήσουμε πιο ουσιαστικές σχέσεις, χωρίς προϋποθέσεις και προαπαιτούμενα.
Γράφει η Αποστολία Καραθάνου Γ2
