Η Παγκόσμια Ημέρα Μνημείων και Τοποθεσιών, επίσης γνωστή ως Παγκόσμια Ημέρα Κληρονομιάς, είναι διεθνής ημέρα εορτασμού που λαμβάνει χώρα στις 18 Απριλίου κάθε έτους σε όλο τον κόσμο με διάφορες εκδηλώσεις, όπως επισκέψεις σε μνημεία και τοποθεσίες πολιτιστικής κληρονομιάς, συνέδρια, στρογγυλά τραπέζια και αρθρογραφία σε εφημερίδες. Με αφορμή αυτή την ημέρα, αποφάσισα να ασχοληθώ και να αναδείξω κάποια από τα μνημεία της Κοζάνης για τα οποία, ενώ τα βλέπουμε καθημερινά, δεν γνωρίζουμε την ιστορία τους!
Μητροπολιτικός Ναός του Αγίου Νικόλαου
Ο Ιερός Μητροπολιτικός και Καθεδρικός Ναός του Αγίου Νικολάου με το κωδωνοστάσιό του αποτελούν το σήμα κατατεθέν της πόλης της Κοζάνης και σημείο αναφοράς και συνάντησης κατοίκων και επισκεπτών της. Είναι ο τρίτος σε αρχαιότητα Ναός της πόλης αλλά πρωτεύον κέντρο λατρείας των Κοζανιτών και μνημείο με μεγάλη ιστορική και εθνική αξία.
Η ανέγερση του κτιρίου του ναού έγινε στα 1664 με την πρωτοβουλία και τη φροντίδα του μεγαλοπρούχοντα Χαρισίου Τράντα, γιου του Ιωάννη Τράντα. Πολύ σύντομα περατώθηκε, καθώς όλοι οι κάτοικοι, άνδρες και γυναίκες, μ’ ενθουσιασμό πρόσφεραν την προσωπική τους εργασία. Η θέση του ήταν στο κέντρο της πόλης, μέσα σε δασική βλάστηση, κατά το μεγαλύτερο μέρος του βρισκόταν κάτω από την επιφάνεια του εδάφους ( Οι Τούρκοι δεν επέτρεπαν την ανέγερση μεγάλων και μεγαλοπρεπών χριστιανικών ναών)
Η φωτογραφία του Αργύρη Καραμούζα
Για αιώνες ο Ιερός Ναός του Αγίου Νικολάου αποτελεί τον πυρήνα του εθνικού βίου των Κοζανιτών και δέθηκε με όλα τα γεγονότα πού συνθέτουν τη νεότερη ιστορία της πόλης. Χαρακτηριστικό είναι ότι από τότε που χτίστηκε και μέχρι σήμερα δεν πέρασε μια μέρα χωρίς να λειτουργήσει. Εκεί οι Κοζανίτες γιόρταζαν την Ανάσταση του Χριστού και συγχρόνως προσεύχονταν για την ανάσταση του Γένους και εκεί πανηγύρισαν την απελευθέρωσή τους με τη συγκινητική Δοξολογία της 12ης Οκτωβρίου 1912.
Στον ιερό αυτό χώρο η ευσέβεια των ανθρώπων θεωρεί παρούσα, ζωντανή και προστατευτική τη χάρη του πολιούχου τους «παππού», όπως με σεμνή οικειότητα αποκαλούν τον Άγιο Νικόλαο οι Κοζανίτες. Και είναι συγκινητικό το φαινόμενο που άνθρωποι κάθε τάξης και κάθε ηλικίας διέρχονται κάθε μέρα από το Ναό για ένα κερί στη χάρη του προστάτη τους και για μια μικρή ή μεγάλη επικοινωνία με τον Άγιό τους. Χαρακτηριστικό δε είναι ότι την περίοδο της εορτής του Αγίου, που ρίχνει συνήθως το πρώτο χιόνι του χειμώνα, οι Κοζανίτες αναφέρουν πως χιονίζει γιατί «ο Αϊ-Νικόλας χτενίζει τα γένια του»
Κωδωνοστάσιο Αγίου Νικολάου
Για τους κατοίκους της Κοζάνης ο ναός του Αγίου Νικολάου δεν μπορεί να νοηθεί χωρίς το καμπαναριό. Αξίζει, λοιπόν, μικρός λόγος να γίνει και για το κτίσμα αυτό. Μέχρι τα 1728 ο ναός δεν είχε ούτε καμπάνες ούτε σήμαντρα. Οι Τούρκοι θεωρούσαν πρόκληση και απαράδεκτη ενόχληση την ύπαρξή τους και αυστηρά απαγόρευαν τη χρήση τους.
Χρειάστηκαν και πάλι παρεμβάσεις επισήμων και μεσιτείες διάφορες για να δοθεί στα 1728 στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου το δικαίωμα να έχει σήμαντρα σιδερένια και ξύλινα, όχι όμως και καμπάνες. Το γεγονός χαιρετίστηκε από τους Κοζανίτες με πολλή χαρά, έκφραση δε της χαράς τους αποτελεί και η σημείωση στην πίσω πλευρά του σχετικού φιρμανιού που φυλάγεται στη δημοτική βιβλιοθήκη· Πότε δόθηκε άδεια να ηχούν και καμπάνες δεν είναι γνωστό. Οπωσδήποτε αυτό συνέβη πριν από τα 1855 που στήθηκε το κωδωνοστάσιο και τοποθετήθηκαν σ’ αυτό και σήμαντρα και καμπάνες. Με την ανέγερση του κωδονοστασίου οι Κοζανίτες «έβγαλαν το άχτι τους». Καθώς δεν μπορούσαν να χτίσουν ψηλές και επιβλητικές εκκλησίες, έχτισαν ψηλό και επιβλητικό καμπαναριό. Δεν τους ενδιέφερε η εξωτερική του εμφάνιση και η λεπτή τέχνη, όσο τους ενδιέφερε ο όγκος και προπαντός το ύψος του. Και έγινε για την εποχή του πραγματικά ψηλό -έφτανε στα είκοσι έξι μέτρα, με έξι ορόφους και τρούλο. Τέλος, στα 1939 με δωρεά του Κωνσταντίνου Μαμάτσιου προστέθηκε ο έβδομος όροφος και τοποθετήθηκε σύγχρονο ρολόι με δείκτες και στις τέσσερις πλευρές και στα 1954 επανεγκαταστάθηκε ο τρούλος, όπως μας πληροφορεί η εντοιχισμένη αναμνηστική πλάκα.
Ιερά Μητρόπολις Σερβίων Κοζάνης
Το Επισκοπείο της Ιεράς Μητρόπολης Σερβίων και Κοζάνης είναι ένα από τα σημαντικότερα και πιο ιστορικά κτίρια της Κοζάνης, χαρακτηρισμένο ως αρχαιολογικό μνημείο με βασιλικό Διάταγμα.
Όπως μαρτυρείται από τον Κώδικα του Μητροπολιτικού Ναού του Αγίου Νικολάου Κοζάνης το Επισκοπείο Κοζάνης («…ὁ δεσποτικός οίκος του επισκοπείου …») κτίστηκε το 1744 και ένα χρόνο μετά η έδρα της Επισκοπής μεταφέρθηκε στην Κοζάνη. Κατά τη διάρκεια της μακράς ιστορίας του, στο κτίριο συνεδρίασε ο Παύλος Μελάς με τους προκρίτους της πόλης για τη στρατολόγηση εθελοντών και τη μεταφορά όπλων. Στις 11 Οκτωβρίου του 1912, ο ελληνικός στρατός μπήκε απελευθερωτής στην Κοζάνη και ο Μητροπολίτης Φώτιος υποδέχτηκε το πανηγυρικό γεγονός ενώ δεξιώθηκε το διάδοχο του Βασιλιά, Κωνσταντίνο ο οποίος κατέλυσε με το επιτελείο στρατού στο Επισκοπείο. Αργότερα στέγασε υπηρεσίες του Δήμου Κοζάνης, μετατράπηκε σε νοσοκομείο, στέγασε πρόσφυγες. Κατά την διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής (1941-1944) το κτήριο της Μητροπόλεως καταλήφθηκε από την γερμανική στρατιωτική μονάδα και μετά την προσχώρηση του Μητροπολίτη Ιωακείμ στο ΕΑΜ λεηλατήθηκε από τους Γερμανούς.
Σήμερα έχει ολοκληρωθεί η αρχιτεκτονική του αποκατάσταση και στεγάζει τις υπηρεσίες της Μητρόπολης Κοζάνης.
Γράφει η Έρικα Στεργίου Β4
Πηγές για τα μνημεία
Καμπαναριό:
Άγιος Νικόλαος: https://www.kozanilife.gr/2015/12/05/mnimeio-agios-nikolaos-ekklisia-kozani/
https://www.culture.gov.gr/el/service/SitePages/view.aspx?iID=1337
