Οι Ανεμόμυλοι
Οι παλιοί και γερασμένοι ανεμόμυλοι που βρίσκονται ολόγυρα στους ανεμόδαρτους λόφους των Τριπόδων, έχουν πάψει πια να γυρίζουν από τα μελτέμια τα άσπρα τους πανιά. Μοναχικοί, αγνοημένοι και γερασμένοι ερημίτες, κάποτε επιτελούσαν το πανάρχαιο έργο τους και άλεθαν σιτάρι και κριθάρι.
Στην Ελλάδα η χρήση των ανεμόμυλων υπήρξε αρκετά εκτεταμένη, λόγω του πλούσιου αιολικού δυναμικού της χώρας. Κατά κανόνα στεγάζονταν σε κυλινδρικά, πέτρινα, διώροφα κτίρια. Στον επάνω όροφο βρισκόταν ο άξονας και το σύστημα μετάδοσης της κίνησης, ενώ στον κάτω όροφο γινόταν η άλεση και αποθήκευση των σιτηρών. Τα πτερύγιά τους ήταν πάνινα, 5-15 μέτρα σε μήκος και πλάτος το 1/5 του μήκους τους. Ένας ανεμόμυλος μπορούσε να αλέσει 20-70 κιλά σιτηρών την ώρα, ανάλογα με την ένταση και τη φορά του ανέμου.
Οι Τριποδιώτικοι ανεμόμυλοι αποτελούν μία ξεχωριστή μορφή της λαϊκής αρχιτεκτονικής και συνδέονται με την οικονομική και ιστορική εξέλιξη του χωριού μας. Χρησιμοποιούσαν την αιολική ενέργεια μέσω ενός ιστίου για την περιστροφή της μυλόπετρας. Ο άνεμος κινούσε το ιστίο και έναν μηχανισμό τροχών που έδινε κίνηση στις μυλόπετρες.
Οι μυλωνάδες τους, γέροι μα σιδεροκόκκαλοι ξωμάχοι, ασπρομάλληδες από τα χρόνια και την άχνη του αλευριού άνοιγαν τα δαρμένα από τους αέρηδες και τις βροχές μπαλωμένα πανιά τους και φυσούσαν από το μικρό παραθυράκι το βούκινο, ώστε να ακούσουν οι χωρικοί και να πάνε στο μύλο τα αλέσματά τους. Όταν ο μύλος είχε αέρα και αλέσματα, γυρνούσε, και άλεθε και ο μυλωνάς ήταν μόνος, χωρίς συντροφιά, αποκοιμιόταν σιγά-σιγά με το νανουριστικό τριζοβόλημα του γυρίσματος της μυλόπετρας και όταν εκείνη σταματούσε να γυρίζει, ο μυλωνάς έβγαινε από τον λήθαργό του. Πότε-πότε σήκωνε τα μάτια του στον κώνο της σκεπής με το βούτημα και έβλεπε τον ανεμοδείκτη που γύριζε ανάλογα με τον αέρα. Τότε έπιανε το χοντρό ξύλινο τιμόνι, το σφήνωνε σε μία εγκοπή του γύρου της σκεπής και τη γύριζε ολόκληρη πρός την κατεύθυνση του αέρα με αντένες, αξόνι, ροδέλα και κοφινίδα. Έτσι δεν είχε το φόβο ο μύλος να βρεθεί με τα ανοιγμένα του πανιά κόντρα στον καιρό και να ανεμοσκορπιστεί.
Τα υλικά κατασκευής των ανεμόμυλων και της μυλόπετρας προέρχονταν από τον ευρύτερο χώρο των Κυκλάδων, λόγω της φύσης των πετρωμάτων (μάρμαρα, σχιστόλιθοι αλλά και ηφαιστειακά, όπως η “μυλόμετρα” της Μήλου).
Σύμφωνα με καταγραφή του 1991 οι αλεστικοί ανεμόμυλοι στις Κυκλάδες ήταν 644, με τους 7 από αυτούς να βρίσκονται στις Τρίποδες.
Επιπλέον πληροφορίες – Ποίημα
Κάποτε πρόσφεραν ζωή στο χωριό της Βίβλου στη Νάξο. Δούλευαν από το πρωί έως το βράδυ… Σήμερα, οι τρεις ανεμόμυλοι πληγωμένοι από το χρόνο στέκονται εκεί και θυμίζουν μία άλλη εποχή….
«Μύλοι αξέχαστοι, χωριού μ΄αγαπημένοι
κάποτε δίνατε στις Τρίποδες ζωή.
Τώρα στο ύψωμα και οι τρεις λησμονημένοι
αύρα γυαλού σας χαϊδεύει μια πνοή.
Πέτρες, αδράχτια και σκεπές τραυματισμένα
βρίσκονται άχρηστα σε όλους τώρα πια
δίχως πανιά λευκά η κάθε σας αντένα
βάρκα γερμένη με σπασμένα τα κουπιά.
Ήμουνα κάποτε και γω, αυτού, κοντά σας
κάθε σας κίνηση χαιρόμουν και στροφή.
Τώρα βαδίζω με τ΄ αχνάρια τα δικά σας
μέσα στα ξένα με την πίκρα μου κρυφή».
Οι παλιοί και γερασμένοι ανεμόμυλοι που βρίσκονται ολόγυρα στους ανεμόδαρτους λόφους των Τριπόδων, έχουν πάψει πιά να γυρίζουν από τα μελτέμια τα άσπρα τους πανιά. Μοναχικοί, αγνοημένοι και γερασμένοι ερημίτες, κάποτε επιτελούσαν το πανάρχαιο έργο τους και άλεθαν σιτάρι και κριθάρι.
Συμφωνα με καταγραφή του 1991 οι αλεστικοί ανεμόμυλοι στις Κυκλάδες ήταν 644, με τους 7 από αυτούς να βρίσκονται στις Τρίποδες. Αλλά, αυτοί που ξεχωρίζουν είναι η τριάδα των μύλων στην είσοδο του χωριού. Και που αποτελούν το σήμα κατατεθέν…
Μαζί με τον ανεμόμυλο του Σκάρκου, που βρίσκεται στην έξοδο του χωριού προς την Πλάκα και τους ερειπωμένους μύλους του Στρούμπουλα, αποτελούν μια ξεχωριστή μορφή της λαϊκής κυκλαδίτικης αρχιτεκτονικής και συνδέονται άμεσα με την οικονομική και ιστορική εξέλιξη του χωριού.
Είναι κυλινδρικά διώροφα πέτρινα κτίρια, στα οποία χρησιμοποιούνταν η αιολική ενέργεια για το άλεσμα των σιτηρών και την παραγωγή αλευριού, κατά την προβιομηχανική εποχή. Αποτελούνταν από δύο ορόφους, οι οποίοι συνδέονταν μεταξύ τους με εσωτερική ξύλινη σκάλα.
Στον επάνω όροφο βρισκόταν ο άξονας, το σύστημα μετάδοσης της κίνησης και οι μυλόπετρες με τις οποίες γινόταν η άλεση των σιτηρών, ενώ ο κάτω όροφος λειτουργούσε ως αποθηκευτικός χώρος.
Τα πτερύγιά τους ήταν πάνινα, με μήκος 5-15 μέτρα και πλάτος το 1/5 του μήκους τους. Την εποχή της λειτουργίας τους γραφική φιγούρα ήταν οι μυλωνάδες, που ήταν τραγουδισμένοι από τη λαϊκή ποίηση.
Από τον λοφίσκο στο οποίο βρίσκονται, ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει τη μαγευτική θέα προς τη θάλασσα και την Πάρο και να απολαύσει το ηλιοβασίλεμα.
ΖΑΜΠΟΥΛΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ (Α1)
ΛΑΓΟΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ (Α1)
