Η ΥΦΑΝΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ ΣΤΟ ΓΕΡΑΚΙ

IMG_5185

DSC01519 DSCN7259 ifanto4 IMG_5203 IMG_5913 IMG_5921 IMG_5941 IMG_5947

Η υφαντική τέχνη στον ορθό αργαλειό είναι μια τέχνη που διατηρείται στο Γεράκι από τα αρχαία χρόνια ως σήμερα. Τα υφαντά είναι κιλίμια (χαλιά) διαφόρων μεγεθών, αλλά και πάντες και τσάντες (ταγάρια). Το υλικό που χρησιμοποιείται είναι  μαλλί από αρνιά, το οποίο πλένεται, ξαίνεται, στρίβεται (δημιουργία νήματος), και βάφεται με φυσικά (φυτικά) υλικά, σε έντονα χρώματα. Ο αργαλειός αποτελείται από ένα ξύλινο, τεράστιο τελάρο, με παράλληλα, κατακόρυφα  νήματα (στημόνια) , τα οποία είναι στερεωμένα στο πάνω και στο κάτω ξύλο του αργαλειού. Η προσεκτική τοποθέτηση των στημονιών είναι βασική για την ύφανση, χρειάζεται προσοχή και εμπειρία, και είναι το «ρίξιμο» του αργαλειού. Η υφάντρα στη συνέχεια  διαλέγει τα χρώματα, επιλέγει το σχέδιο, και ξεκινάει την ύφανση σειρά σειρά ( σαν την καλαθοπλεχτική). Όσα χρώματα έχει μια παράλληλη σειρά, τόσα τα κουβάρια που χρησιμοποιούνται.  Είναι δουλειά που απαιτεί επιδεξιότητα αλλά και υπομονή. Ένα χαλί χρειάζεται πολλές ώρες για να υφανθεί ( ημέρες, και πολλές φορές, μήνες).

Τα χρώματα είναι ανεξίτηλα, αν και οι οδηγίες είναι , τα κιλίμια να πλένονται με κρύο νερό, και με μαλακά απορρυπαντικά ( πολλές φορές συνιστάται η χρήση μικρής ποσότητας ξυδιού μαζί με το νερό). Είναι βαριά, όμως δεν συγκρατούν τη σκόνη (καθώς δεν έχουν πέλος), και αυτό, σε συνδυασμό με τα φυσικά υλικά από τα οποία είναι φτιαγμένα, τα κάνουν είδη φιλικά προς το περιβάλλον αλλά και προς την – πολύτιμη – υγεία μας.

Όπως είπαμε, η τέχνη αυτή έχει τις ρίζες της στα αρχαϊκά χρόνια , όπως μαρτυρούν τα ευρήματα,  στην Ακρόπολη των Αρχαίων  Γερονθρών (ανασκαφή Παν/μίου του Άμστερνταμ) αλλά και στους Βυζαντινούς χρόνους ( ευρήματα στο Καστρο Γερακίου, Εφορεία Αρχαιοτήτων Σπάρτης). Τα ευρήματα αυτά είναι βαρίδια του ορθού αργαλειού, μεταλλικά λίθινα ή κεραμεικά, και συγκρατούν τα στημόνια στην κατακόρυφη διεύθυνση.Ο ίδιος αργαλειός αναφέρεται και στον Όμηρο (αργαλειός της Πηνελόπης).

Οι γυναίκες υφαίνουν για την προίκα των κοριτσιών, σε μια εποχή που τα πάντα είναι χειροποίητα, και δεν προορίζονται για μια χρήση. Τα υφαντά περνούν από μάνα σε κόρη και από γιαγιά σε εγγονή. Οι υφάντρες πολλές φορές γράφουν τα αρχικά τους στο υφαντό,κάποιες φορές και τη χρονολογία,  έτσι αυτά πολλές φορές μαρτυρούν ιστορίες και διαδρομές οικογενειών και γενεαλογικών δέντρων. Το παλαιότερο υφαντό στο Γεράκι είναι του 17ου αιώνα. Τα σχέδια πολλά και τα χρώματα, όπως είπαμε είναι έντονα. Πηγή έμπνευσης η φύση. Το δέντρο της ζωής είναι ένα πολύ παλιό και κλασικό σχέδιο, το πλακάκι, ο ήλιος, το Βυζντινό, τα τριαντάφυλλα, οι μαργαρίτες, ο ρόδακας κ.ά. Η Γερακίτικη Υφαντική αποκτά φήμη, τα γερακίτικα υφαντά βρίσκονται σε μπαούλα διαφόρων περιοχών της Ελλάδας. Γερακίτισσες δέχονται παραγγελίες (μέγεθος, χρώμα, σχέδιο) και υφαίνουν επί πληρωμή. Απόδειξη αυτής της φήμης και ποιότητας τα βραβεία που έχουν κερδίσει τα γερακίτικα υφαντά: Διεθνής Έκθεση Βιέννης  και Ζαππείου( 1876-1888) και Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης (1980).

Τα υφαντά στα σπίτια ήταν δείγμα αρχοντοσύνης και νοικοκυριού. Με τα υφαντά στα μπαλκόνια υποδέχθηκαν οι Γερακίτισσες τις Αρσακειάδες , όταν ήρθαν το 1937 στο Γεράκι, με τον διευθυντή του αρσακείου, τον Γερακίτη ακαδημαϊκό  και μετέπειτα Πρόεδρο του Συμβουλίου της Επικρατείας, αλλά και υπηρεσιακό πρωθυπουργό της Ελλάδας, Παναγιώτη Πουλίτσα, αφήνοντας τις καλύτερες εντυπώσεις. Κίνηση που επαναλαμβάνεται συμβολικά σε κάποιες περιστάσεις ( Φεστιβάλ Λακωνίας 2007, Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2018..)

Κατά τις δεκαετίες 1980 και 1990 είχε ιδρυθεί και δραστηριοποιούνταν γυναικείος συνεταιρισμός με αντικείμενο την υφαντική, ονόματι «Η Εργάνη».  Διαλύθηκε τα επόμενα χρόνια, και τη σύγχρονη εποχή της ευκολίας, και του καταναλωτισμού, τα υφαντά κρύφτηκαν στα μπαούλα, και μαζί και η υφαντική τέχνη.

Κατά καιρούς πραγματοποιήθηκαν  μαθήματα υφαντικής, από τη Νομαρχία Λακωνίας ( ΝΕΛΕ – ΕΟΜΜΕΧ). Σήμερα, γίνεται προσπάθεια να μη χαθεί αυτή η τέχνη. Κορωνίδα της προσπάθειας αυτής, η ένταξη της Γερακίτικης Υφαντικής Τέχνης σε ορθό αργαλειό για την δημιουργία κιλιμιών, στον Εθνικό Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας ( Υπουργείο Πολιτισμού, Δεκέμβριος 2019). Στο Γεράκι υπάρχουν 35 γυναίκες, στην πλειοψηφία τους άνω των 60 ετών, που γνωρίζουν την τέχνη αυτή, από τις οποίες, μία γυναίκα, δραστηριοποιείται επαγγελματικά.

Στα πλαίσια της προσπάθειας ανάδειξης και διαφύλαξης της Τέχνης αυτής, ο Πολιτιστικός ΣύλλογοςΓερονθρών (Γερακίου), κατασκεύασε και διέθεσε υφαντό ημερολόγιο για το 2020, και έχει δρομολογήσει την πραγματοποίηση μαθημάτων υφαντικής.

 

Α.Σ.

Κάντε το πρώτο σχόλιο

Υποβολή απάντησης