Σχολείο …όπως παλιά!

Όταν πηγαίναμε μαζί σχολείο .Σε εκείνο το σχολείο τότε, και σε τούτο το  σχολείο σήμερα…

Τίποτα δεν έχει αλλάξει …και τίποτα δεν είναι όπως παλιά. Είναι όμως όλα διαφορετικά.

Δεν ξέρουμε αν μπορεί μέσα από τις συγκρίσεις να βγουν συμπεράσματα. Πάντα και σε όλες τις εποχές όλα  έχουν τα υπέρ αλλά και τα κατά τους. Αυτό που μετράει είναι να αποφεύγονται τα λάθη του παρελθόντος όπου υπάρχουν, αλλά ταυτόχρονα να διδασκόμαστε και από αυτό.

Ένα είναι σίγουρο όμως .Τα σχολικά μας χρόνια είναι και θα είναι ένα μεγάλο κομμάτι της ζωής μας, που ούτε ξεχνιέται ούτε ξεπερνιέται, ούτε σβήνεται. Απλά το ζεις και το θυμάσαι για πάντα.

Σε αυτό το τεύχος της εφημερίδας μας θα αναφερθούμε στο σχολείο όπως ήταν στο παρελθόν και μέσα από τα στοιχεία που θα παρουσιάσουμε θα γίνει και η σύγκριση με τα σχολεία της σημερινής εποχής.

Ο ΧΩΡΟΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗΣ ΓΕΝΙΑΣ

ΚΤΗΡΙΑ : Από τις παλιές ταινίες που έχουμε δει και από πληροφορίες που έχουμε πάρει από τους γονείς μας αλλά και από τους καθηγητές μας , ξέρουμε ότι οι χώροι στα παλιά σχολεία δεν ήταν και πολύ ελκυστικοί . Στα σχολεία δεν υπήρχαν πολλές αίθουσες. Ιδιαίτερα σε χωριά ή κωμοπόλεις μπορεί να υπήρχε μόνο μια αίθουσα ή το πολύ δύο. Πολλές τάξεις έκαναν συνδιδασκαλία και τα μεγάλα παιδιά βοηθούσαν τα μικρότερα αφού ο ίδιος δάσκαλος είχε την ευθύνη για όλους. Τα παιδιά κάποιες φορές στριμώχνονταν σε ξύλινα μονοκόμματα θρανία 3 ή και 4 μαζί. Πληροφορηθήκαμε ότι σε πολλά σχολεία υπήρχε ένας ειδικός χώρος τιμωρίας π.χ. ένα υπόγειο, όπου κατέληγαν οι άτακτοι μαθητές. Οι αίθουσες τις περισσότερες φορές δεν ήταν καθόλου διακοσμημένες . Αλλά και όλοι οι χώροι ήταν κάπως «απρόσωποι». Ειδικά στην επαρχία τα παιδιά συνήθως για να πάνε σχολείο περπατούσαν μεγάλες αποστάσεις, ιδιαίτερα όσα πήγαιναν γυμνάσιο ή λύκειο αφού δεν υπήρχαν τόσα κτήρια όσα σήμερα.

ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ : Σχετικά με την θέρμανση του σχολείου υπήρχε μεγάλο πρόβλημα για τα παιδιά. Πολλές φορές υπέφεραν από το κρύο και ο μόνος τρόπος για να ζεσταθούν ήταν να φέρουν ξύλα για να τα βάζουν στην σόμπα που υπήρχε μέσα στην αίθουσα . Αίθουσες εκδηλώσεων, γυμναστήρια κλπ θεωρούνταν πολυτέλειες. Επίσης μερικές φορές δεν υπήρχε τρεχούμενο νερό μέσα στο σχολείο.

Η ΦΙΓΟΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΤΗΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗΣ ΓΕΝΙΑΣ

Οι καθηγητές στα παλιά τα χρόνια ήταν ντυμένοι συντηρητικά , όλα τα μέρη του σώματος τους ήταν καλυμμένα. Αυτό έχει αλλάξει από τότε σε μεγάλο βαθμό αλλά ακόμα και τώρα οι καθηγητές προσπαθούν να μην δίνουν αφορμές για την εμφάνιση τους. Επίσης οι περισσότεροι καθηγητές προσπαθούσαν να είναι ανέκφραστοι και σοβαροί και σπάνια άφηναν να φανούν τα προσωπικά τους προβλήματα ή τα συναισθήματα τους μέσα στην τάξη.

Η θέση του εκπαιδευτικού στις κοινωνίες, ιδιαίτερα τις μικρές ήταν εξέχουσα. Ο δάσκαλος θεωρούνταν ότι ανήκε στις «αρχές» του τόπου. Τον περιέβαλλαν με σεβασμό και η γνώμη του μετρούσε στα κοινά. Οι μαθητές παλιά ήταν και αυτοί μετρημένοι. Η εμφάνιση τους έπρεπε να είναι πολύ προσεγμένη και το κούρεμα των αγοριών ήταν υποχρεωτικό, ενώ στα κορίτσια επιβάλλονταν η κορδέλα ή το ευπρεπές χτένισμα. Ντυνόντουσαν συντηρητικά και αυτοί με ρούχα που κάλυπταν όλα τα μέρη του σώματος τους και συνήθως χωρίς έντονα χρώματα. Σε πολλά σχολεία είχαν και ειδικές στολές για τους μαθητές και όταν κάποιος δεν φορούσε την στολή του μπορεί να οδηγούνταν και σε αποβολή. Ακόμα όμως και αν δεν επέβαλλε το σχολείο στολή, ήταν υποχρεωτικό να φορούν οι μαθητές σχολική ποδιά. Στην Ελλάδα η ποδιά είχε μπλε χρώμα με άσπρο γιακά και μπορούσαν να τη φορούν οι μαθητές πάνω από άλλα ρούχα τους κρύους μήνες. Σε πολλά σχολεία οι μαθήτριες επιτρεπόταν να φορούν μόνο φούστα και όχι παντελόνι.

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

Οι εκπαιδευτικές μέθοδοι και τακτικές στις προηγούμενες γενιές δεν ήταν ίδιες με τις σημερινές. Οι καθηγητές έμπαιναν στην τάξη και χωρίς να επικοινωνήσουν με τα παιδία άρχιζαν το μάθημα. Εφάρμοζαν συστήματα πιο «δασκαλοκεντρικά» από όσα εφαρμόζονται σήμερα, για το μάθημά τους. Κέντρο και άξονας αυτών των μεθόδων διδασκαλίας είναι ο δάσκαλος. Αυτός είναι η αυθεντία μέσα στην τάξη που καθοδηγεί και προσφέρει. Η οργάνωση μαθήματος γινόταν με τέτοιο τρόπο ώστε να μη χρειάζεται η ενεργός συμμετοχή του μαθητή που θα είχε ως συνέπεια την εκτροπή από την καθορισμένη πορεία. Έτσι, δεν ενθαρρυνόταν η συμμετοχή του μαθητή στη διαδικασία της διδασκαλίας.

Θεμελιώδεις αρχές αυτών των μεθόδων είναι: « Η προσαρμογή του μαθητή στο ρυθμό και στο τρόπο σκέψης που έχει προκαθορίσει ο δάσκαλος» και ότι: «Ο μαθητής οφείλει να ακολουθεί το ρυθμό ανεξάρτητα από τις απόψεις του και τις δυνατότητές του. Αυτό άλλωστε αποτελεί και το βασικό κριτήριο αξιολόγησής του». Στηρίζονται σε γενικές γραμμές στη θεωρία του Συμπεριφορισμού. Συχνά, αν όχι πάντα, εξελισσόταν με διάλεξη διάρκεια 30-35 λεπτών («Γρήγορα να προλάβουμε να βγει ή ύλη»). Η στάση των δασκάλων απέναντι στις όποιες καινοτομίες ήταν συντηρητική. Δύσκολα δέχονταν το καινούριο. Απέφευγαν να ασχοληθούν με θέματα εκτός μαθήματος . Δεν φαίνονταν να τους απασχολούν τα προβλήματα των μαθητών και αρκούνταν μόνο στην μεταφορά γνώσεων.

Για να επιβάλουν πειθαρχία στην τάξη οι καθηγητές της εποχής χρησιμοποιούσαν συχνά μεθόδους που βασίζονταν κυρίως στον εκφοβισμό των μαθητών και στην βία. Παραδοσιακή τακτική ήταν το ξύλο και οι αυστηρές ποινές.

Υπήρχε όμως και η άλλη πλευρά. Όπως μάθαμε από μαρτυρίες και κείμενα, σε περιόδους μεγάλης κρίσης όπως στον πόλεμο, οι εκπαιδευτικοί στήριξαν τα παιδιά τόσο στη μάθηση όσο και στον αγώνα τους για επιβίωση. Άλλοι καθηγητές χρησιμοποιούσαν μεθόδους που βασίζονταν κυρίως στον εκφοβισμό των μαθητών και στην βία. Παραδοσιακή τακτική ήταν το ξύλο και οι αυστηρές ποινές.

Η ΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΙ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ

Τα παιδιά στα παλαιοτέρα χρόνια ήταν υποταγμένα στον δάσκαλο, δεν τολμούσαν να αντιμιλήσουν, αλλιώς θα έπαιρναν σκληρές τιμωρίες οι οποίες δεν ήταν καθόλου ευχάριστες.

Οι μαθητές δεν μπορούσαν να πουν ελεύθερα τη γνώμη τους για κάποια πράγματα καθώς οι καθηγητές ήταν αυστηροί. Παρά τις δύσκολες συνθήκες στις αίθουσες, όπως το ότι πολλά παιδιά χρειάζονταν να μοιραστούν το ίδιο θρανίο, αυτά δεν αντιδρούσαν αρνητικά και επιθετικά όπως πολλές φορές γίνεται τώρα σε ανάλογες περιπτώσεις . Σε πολλές περιοχές που ήταν πολύ φτωχές οι μαθητές πήγαιναν σχολείο ακόμα και ξυπόλυτοι και φυσικά χωρίς κάποια τσάντα η σακίδιο, όλα τα βιβλία τα κρατούσαν στο χέρι.

Ένιωθαν σεβασμό αλλά συγχρόνως και τρόμο. Ήταν συνήθεια σε όλους να σηκώνονται όρθιοι όταν έμπαινε ο δάσκαλος η ακόμα όταν πέρναγε μπροστά τους .

Πάντα υπήρχαν άτακτοι μαθητές που για να αντιδράσουν σε αυτό το αυστηρό κλίμα έκαναν καζούρες. Δέχονταν όμως αδιαμαρτύρητα κάθε σκληρή τιμωρία (ξύλο, κλείσιμο σε αποθήκη, κλπ.)

Γενικά όμως η συμπεριφορά των παιδιών ήταν πολύ συγκρατημένη και δεν είχε σχέση με την σημερινή.

Φυσικά δεν ακούγονταν άσχημες κουβέντες ή βρισιές .

Ο πληθυντικός αριθμός ήταν στην καθημερινή τους ομιλία.

Σύμφωνα με την αγωγή από το σπίτι τους ο καθηγητής ήταν ‘πολύ ψηλά’ και κανένας δεν μπορούσε να αντιμιλήσει σε αυτόν . Μερικές φορές η γνώμη του καθηγητή «μετρούσε» παραπάνω από την γνώμη του πατερά.

Οι συνήθειες αυτές αν και μας φαίνονται εξωπραγματικές είχαν καλά και κακά αποτελέσματα. Μάθαιναν στην σοβαρότητα και τον σεβασμό, αλλά δεν εξωτερίκευαν τα συναισθήματα τους.

Το βασικό ζήτημα βέβαια είναι κατά πόσο το κλίμα του σχολείου τότε και η μορφή της σχέσης καθηγητή – μαθητή, βοηθούσε στη μάθηση και στο να εκπληρώνει το σχολείο το σκοπό του.

Εδώ πρέπει να θυμηθούμε ότι το σχολείο έχει διπλό σκοπό: από τη μια πλευρά την απόκτηση γνώσεων και την πνευματική καλλιέργεια και από την άλλη την ψυχική καλλιέργεια και κοινωνικοποίηση των παιδιών. Από τις πληροφορίες που συγκεντρώσαμε και από τις συζητήσεις που κάναμε, το σχολείο της παλιάς εποχής φαίνεται γενικά να είναι αρκετά αποτελεσματικό στην απόκτηση γνώσεων αλλά με κοπιαστικό και βαρετό τρόπο. Το κλίμα πειθαρχίας εξασφάλιζε τη διεξαγωγή του μαθήματος έστω και με τις παλιές μεθόδους ενώ οι μαθητές ασχολούνταν αρκετά και με τη μελέτη των μαθημάτων τους, καθώς ο αδιάβαστος μαθητής τιμωρούνταν και στιγματιζόταν. Όμως κάποια πράγματα θεωρούνταν δεδομένα και επιβεβλημένα και κανείς δεν τα αμφισβητούσε ή δεν εξέφραζε αντιρρήσεις. Το ότι γενικά υπήρχε χάσμα μεταξύ καθηγητών και μαθητών, έλλειψη επικοινωνίας, συχνά έλλειψη εμπιστοσύνης και ενσυναίσθησης δεν βοηθούσε στην κοινωνικοποίηση των μαθητών και στην καλλιέργεια της κριτικής σκέψης τους. Δεν βοηθούσε επίσης να εκφραστούν και να αναπτυχθούν ταλέντα, κλήσεις και δεξιότητες.

Πηγές

«Τότε που ζούσαμε», ( Ασημάκης Πανσέληνος )

«Αναφορά στον Γκρέκο», (Νίκος Καζαντζάκης)

«Να μαθαίνω γράμματα…» (Το σχολείο στη νεοελληνική λογοτεχνία),ανθολόγηση: Κώστας Ακρίβος, εκδ. Μεταίχμιο, 2004

«Ο καιρός της σοκολάτας» (Λότη Πέτροβιτς Ανδρουτσοπούλου)

«Πώς το ξύλο κόπηκε μια για πάντα». (Γιάννης Χαρκιολάκης, http://kuiperx000.blogspot.gr/2009/02/blogpost_6916.html)

Στο διαδίκτυο εντοπίσαμε φωτογραφικό υλικό από σχολεία και τη σχολική ζωή της περασμένης γενιάς .

Ιωάννα Κατίκη Γ1

Ζορμπά Ελένη Γ1

Ζωή Καρατάσου Γ1

Κωνσταντίνα Δογγούλη Γ1