Το Σάββατο 8 Νοεμβρίου 2025 , στο Γαλλικό Ινστιτούτο στην Αθήνα, παρακολουθήσαμε εκπαιδευτικοί και μαθητές/ μαθήτριες του σχολείου μας την ομιλία του Στέφανου Τραχανά με θέμα: « Μαθητής και Δάσκαλος» .
Ας γνωρίσουμε πρώτα πρώτα τον Στέφανο Τραχανά. Γεννήθηκε σ΄ ένα χωρίο της Ανατολικής Κρήτης, φοίτησε στο Γυμνάσιο της Ιεράπετρας και στο νυχτερινό γυμνάσιο Αγίου Αρτεμίου στην Αθήνα, αποφοίτησε από το Μετσόβιο Πολυτεχνείο ως Μηχανολόγος- Ηλεκτρολόγος και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές με υποτροφία στη Θεωρητική Φυσική στο Κέντρο πυρηνικών Ερευνών «Δημόκριτος» και στο τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Harvard. Διδάσκει κυρίως Κβαντομηχανική και Διαφορικές Εξισώσεις, γράφει πανεπιστημιακά συγγράμματα και διευθύνει τις Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης.
Σκοπός της εκδήλωσης στο Γαλλικό Ινστιτούτο το Σάββατο 8 Νοεμβρίου ήταν να τιμηθεί ο Στέφανος Τραχανάς για τη συμβολή του στη διάδοση και τη διδασκαλία της Κβαντικής φυσικής στην Ελλάδα, αλλά και για τη βαθιά παιδαγωγική σχέση που καλλιέργησε με τους μαθητές του, μια σχέση που τον χαρακτηρίζει σε όλη του τη διαδρομή ως πανεπιστημιακού δασκάλου, συγγραφέα και δημιουργού ανοικτών διαδικτυακών μαθημάτων. Από τα πρώτα του βήματα στο ΕΜΠ και στο ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος, εξηγώντας σύνθετες έννοιες στους συμφοιτητές του μέχρι τα πανεπιστημιακά συγγράμματα, τα διαδικτυακά μαθήματα στο Mathesis και τα βιβλία του που πλέον απευθύνονται και σε μαθητές Λυκείου, αλλά και στο ευρύ κοινό, ο Στέφανος Τραχανάς υπήρξε πάντα γέφυρα ανάμεσα στη γνώση και σε όσους την αναζητούν. Αφορμή για τιμητική εκδήλωση είναι το Διεθνές Έτος ΚΒΑΝΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ.
Χαιρετισμούς απηύθυναν οι: Matthieu Abgall, Ακόλουθος Επιστημονικής και Πανεπιστημιακής Συνεργασίας, Αναπληρωτής Διευθυντής του Γαλλικού Ινστιτούτου Ελλάδας, Βασιλης Χαρμανδάρης, Πρόεδρος του ΔΣ του ΙΤΕ, Καθηγητής στο Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης, Γιώργος Μάγδης, Αναπληρωτής Καθηγητής Αστροφυσικής στο Πολυτεχνείο της Δανίας και το Niels Bohr Institute στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης, Αναπληρωτής Διευθυντής και συνιδρυτής του Κέντρου Αστροφυσικής Cosmic DAWN, Διονυσία Δασκάλου, Διευθύντρια των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης του ΙΤΕ.
Μεταξύ άλλων οι ομιλητές ανέφεραν πως ο Στέφανος Τραχανάς είναι ο ορισμός του δασκάλου, δηλαδή συνεχώς μαθητής του αντικειμένου που διδάσκει, ενώ η επιστήμη είναι μια περιπέτεια του νου, η Φυσική δεν είναι εμπόδιο, αλλά αποκάλυψη, το πιο φωτεινό σημείο μιας διάλεξης δεν είναι ο προτζέκτορας, αλλά ο δάσκαλος. Η κυρία Δασκάλου τόνισε πως ο Τραχανάς άλλαξε την έννοια του πανεπιστημιακού συγγράμματος και πως σύμφωνα με τον ίδιο τον Τραχανά η εξίσωση στην εκπαίδευση και στην μάθηση είναι ένας από τους ευγενέστερους στόχους που αξίζει κανείς να υπηρετεί. Με το βιβλίο του «Το Φάντασμα της Όπερας» προβάλλονται οι ηθικές αξίες της επιστήμης και ο επιστημονικός εγγραμματισμός με στόχο την ανάπτυξη της επιστήμης. Ο Τραχανάς είναι αφοσιωμένος δάσκαλος με επιστημονική εντιμότητα, συμπλήρωσε η κυρία Δασκάλου. Η ίδια κλείνοντας απήγγειλε την μαντινάδα που έγραψε για τον Τραχανά ο μαθητής του Δημήτρης Αποστολάκης, μέλος των Χαϊνηδων, «…μαζί με Φυσική μας δίδαξε και ήθος».
Κύριοι ομιλητές της εκδήλωσης ήταν ο Γιάννης Ηλιόπουλος και ο Στέφανος Τραχανάς.
Ο Γιάννης Ηλιόπουλος είναι Ομότιμος Διευθυντής Ερευνών στο Εθνικό Κέντρο Ερευνών της Γαλλίας (CNRS), μέλος του Εργαστηρίου Θεωρητικής Φυσικής στην Ecole Normale Superieure (Παρίσι), καθώς και μέλος της Ακαδημίας Επιστημών της Γαλλίας. Τίτλος της παρούσας ομιλίας του ήταν « Χρειάζονται δάσκαλοι;» Αφού αναφέρθηκε στη γνωριμία του με τον Στέφανο Τραχανά στη δεκαετία του ’70 στα μαθήματα του Δημόκριτου και πόσο εντυπωσιάστηκε από την ευφυία του μεταπτυχιακού φοιτητή, αναφέρθηκε στην ιστορική πορεία της Κβαντομηχανικής καθώς το 2025 έχει ανακηρυχθεί «Διεθνές Έτος Κβαντικής Επιστήμης και Τεχνολογίας» από τον ΟΗΕ, τιμώντας τα 100 χρόνια από τη γέννηση της κβαντομηχανικής (που ξεκίνησαν το 1925 με τον Werner Heisenberg) και τονίζοντας τον αντίκτυπό της στις σύγχρονες τεχνολογίες.
Αφού τόνισε κάποια χαρακτηριστικά σημεία της πορείας του Στέφανου Τραχανά, έκλεισε την ομιλία του λέγοντας «Πιθανώς οι καλοί μαθητές δεν χρειάζονται δασκάλους αλλά οι δάσκαλοι χρειάζονται καλούς μαθητές».
Στη συνέχεια το λόγο πήρε ο κύριος Στέφανος Τραχανάς. Η ομιλία του είχε τίτλο: «Στον δρόμο τον λιγότερο περπατημένο» . Θέμα της ομιλίας του ήταν οι δάσκαλοι που διαμόρφωσαν την πνευματική σκευή και πορεία του ίδιου. Πιο συγκεκριμένα, πέντε δάσκαλοι και έξι μικρές ιστορίες. Αρχικά, πρώτη δασκάλα, η Μαρία Σηφάκη, δασκάλου δημοτικού στο χωριό Καβούσι στον κόλπο του Μιραμπέλου στην Κρήτη. Χάρη σ’ αυτήν ο ομιλητής είδε το εκπαιδευτικό σύστημα ως εξισωτή ευκαιριών. Ο δεύτερος δάσκαλος, ο Στέλιος Βασιλάκης, φιλόλογος, τον μύησε στην αγάπη για τη γλώσσα, ως θεμελιώδη αξία και στον κόσμο των βιβλίων. Τρίτος δάσκαλος ο Πέτρος Κριεζής, στο Πολυτεχνείο, συνέβαλε στη μύηση του Τραχανά στον κόσμο των Μαθηματικών. Τα Μαθηματικά αποτελούν τη γλώσσα της Φύσης. Ο ομιλητής τόνισε πως εμπνέεσαι από μια σπουδαία παράδοση όπως αυτή του ΕΜΠ. Τέταρτος δάσκαλος ο Γιάννης Ηλιόπουλος στο Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών Δημόκριτος. Χάρη σ’ αυτόν συνειδητοποίησε ότι πιο σπουδαίες είναι οι ερωτήσεις από τις απαντήσεις. Πέμπτος δάσκαλος στο Harvard , o Sidney Coleman, o «γίγαντας της Θεωρητικής Φυσικής». Σ’ αυτόν οφείλει την πεποίθηση ως η απλότητα είναι στη φύση των πραγμάτων και η διδασκαλία είναι μια διαδικασία επανακάλυψης. «Καταλαβαίνω καλά μόνο ότι μπορώ να ξανακαλύψω μόνος μου»
Στη συνέχεια ο Στέφανος Τραχανάς αναφέρθηκε στην αξία της επιστήμης αλλά και στα αντιφατικά χαρακτηριστικά της εποχής μας. Οι διαμάχες στην Επιστήμη, τόνισε, δεν λήγουν με τη σφαγή των αλλόδοξων, όσο παθιασμένες και αν είναι. Κανείς από τους εμπλεκόμενους δεν διανοείται να αμφισβητήσει το δικαστή, δηλαδή το πείραμα, τη Φύση. Όσον αφορά την εποχή μας, εντοπίζονται αντιφάσεις, όπως ο θρίαμβος της επιστήμης λόγω της τεχνολογίας, παράλληλα με την ψευδοεπιστήμη, τις θεωρίες συνωμοσίας, τον ανατολίτικο μυστικισμό σε συνδυασμό με την κβαντομηχανική. Παρατηρείται, επεσήμανε, μόλυνση του διανοητικού περιβάλλοντος. Όσον αφορά τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, ο ομιλητής τα χαρακτήρισε ως ένα δωμάτιο όπου οι χρήστες ακούνε μόνο τη φωνή τους.
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με την απονομή βραβείου Δημιουργικής Διδασκαλίας «Εύρηκα, Εύρηκα». Το βραβείο απονέμεται κάθε χρόνο για εκπαιδευτικές δραστηριότητες οι οποίες εμπνέονται από το πιο ελκυστικό και ταυτόχρονα το πιο δυναμικό κομμάτι της θεμελιώδους φυσικής σήμερα: την αστρονομία.
Το βραβείο για το 2025 απονεμήθηκε στη δραστηριότητα «Ποιος ξέρει στ’ άλλα τ’ άστρα» της Ελληνογερμανικής αγωγής (στους Τσουμάκη, Μαρίνου, Χανιωτάκη) και στη δραστηριότητα «Το ΣΥΜΠΑΝ ως επίκεντρο για την πραγματοποίηση δραστηριοτήτων ενταγμένων στο Πρόγραμμα Σπουδών του Λυκείου» από το ΓΕΛ Κρανιδίου Αργολίδας (στην κυρία Κατερίνα Κομμά)
Η τιμητική εκδήλωση για τον Στέφανο Τραχανά ήταν μια μοναδική ευκαιρία να αναλογιστούμε την αξία της Επιστήμης, της θεωρητικής Φυσικής, της Κβαντομηχανικής και της Αστρονομίας, ιδιαιτέρως σήμερα που ο χρησιμοθηρικός αλλά και ατομοκεντρικός τρόπος ζωής δεν αφήνει χρόνο και χώρο στον άνθρωπο να απολαύσει τα θαυμαστά του Σύμπαντος αλλά και του Μικρόκοσμου.
Η συντακτική ομάδα του Σχολείου
