Δεν «κινδυνεύουν» οι ανθρωπιστικές επιστήμες, εμείς κινδυνεύουμε…
ΓΡΑΦΕΙ Η ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΟΥΓΚΟΥΛΙΟΥ
Έχουν θέση οι ανθρωπιστικές επιστήμες στον σημερινό κόσμο, έναν κόσμο στον οποίο η τεχνολογική εξέλιξη κινείται με ασύλληπτα ραγδαίους ρυθμούς; Ακούγεται συχνά ότι η κατεύθυνση των ανθρωπιστικών είναι αυτή των «περιορισμένων επιλογών», επειδή ίσως «δεν προσφέρει επαγγελματική αποκατάσταση». Προβληματίστηκα, λοιπόν, αν πράγματι οι ανθρωπιστικές επιστήμες «πεθαίνουν», αν είναι «άχρηστες», αν είναι μόνο μια «πολυτέλεια», κι αν εν τέλει μπορούν να μας βοηθήσουν ουσιαστικά.
Αλλαγές, όπως η τηλεργασία, η αντικατάσταση των ταμείων με μηχανήματα, η βαθμιαία κυριαρχία του ηλεκτρονικού εμπορίου, η σταδιακή μετατόπιση από τις τηλεοπτικές σειρές καναλιών σε πλατφόρμες με συνδρομή, τέτοιες αλλαγές λαμβάνουν χώρα καθημερινά σε κάθε τομέα της ανθρώπινης δραστηριότητες με ταχύτατους ρυθμούς. Σε αυτές τις μεταβολές -που μας επηρεάζουν πολύ- οι ανθρωπιστικές επιστήμες φαίνεται ότι είναι απούσες.
Η απουσία των ανθρωπιστικών επιστημών είναι θορυβώδης, αισθητή και εμφανέστατη σε όλες τις πτυχές της ζωή μας. Τα αυξημένα ποσοστά αποχής από τις εκλογές, η έξαρση των ποσοστών της βίας, εγκλήματος και παραβατικότητας, η σταδιακή κυριαρχία του υλισμού και της αντίληψης της «ελάχιστης προσπάθειας», η επανεμφάνιση ακραίων ιδεολογικά παρατάξεων στην πολιτική σκηνή και η εμπορευματοποίηση των σχέσεων είναι μερικά από τα φαινόμενα που μαρτυρούν την κοινωνική αποτελμάτωση, την ηθική, πολιτική, οικονομική κρίση της εποχής. Αυτή είναι άμεσα συνυφασμένη με την υποβάθμιση των ανθρωπιστικών επιστημών, καθώς ο ανταγωνισμός στην αδηφάγα αγορά εργασίας γίνεται όλο και εντονότερος και, εμείς, οι νέοι πιεζόμαστε να επιλέξουμε κατευθύνσεις που τάχα θα μας εξασφαλίσουν ευκολότερη επαγγελματική αποκατάσταση.
Την ίδια στιγμή, η αγορά εργασίας αλλάζει συνεχώς και η ζήτηση ειδικοτήτων μετατοπίζεται ταχύτατα από το ένα πεδίο στο άλλο. Σ’ αυτήν την νέα πραγματικότητα, μια από τις μεγαλύτερες απώλειες, ίσως, είναι αυτή της «δια βίου επαγγελματικής αποκατάστασης».
Όσοι, λοιπόν, απορρίπτουν την κατεύθυνση των ανθρωπιστικών, κοινωνικών και νομικών σπουδών επειδή «δεν έχει επαγγελματική αποκατάσταση» και οι επιλογές είναι «περιορισμένες» ίσως ήρθε η ώρα να συνειδητοποιήσουν ότι «η δια βίου αποκατάσταση» χάθηκε… Στο μέλλον θα κληθούμε να κάνουμε συμπληρωματικές σπουδές ειδίκευσης για να καταφέρουμε να ξεκινήσουμε την επαγγελματική μας καριέρα. Ο δρόμος προβλέπεται μακρύς, αλλά έτσι, θα μπορέσουμε να γνωρίσουμε κι άλλους κλάδους, να ανακαλύψουμε κλίσεις και να καλλιεργήσουμε ενδιαφέρον για αντικείμενα την ύπαρξη των οποίων διαφορετικά θα αγνοούσαμε. Ο αγώνας μόλις έχει αρχίσει…
Κάθε δεξιότητα, λοιπόν, καθίσταται αμφίβολα σημαντική σε ένα κόσμο που συνεχώς αλλάζει. Ωστόσο, τα εφόδια που παρέχουν οι ανθρωπιστικές επιστήμες, η καλλιέργεια της ευαισθησίας και της παρατηρητικότητας, η δυνατότητα δημιουργικής επίλυσης των προβλημάτων, η ανάπτυξη δημοκρατικού ήθους, κριτικής σκέψης και ηθικής συνείδησης, μπορούν να αποτελέσουν τα σταθερά θεμέλια στα οποία θα οικοδομήσουμε τη συμπεριφορά μας στον επαγγελματικό, και γενικότερα δημόσιο και ιδιωτικό τομέα.
Οι ανθρωπιστικές επιστήμες, εξάλλου, προσπαθούν να απαντήσουν με φρόνηση στα ηθικά διλήμματα που δημιουργεί η τεχνολογική εξέλιξη. Αναζητούν το διαχρονικό. Βοηθούν τον επιστήμονα να συνειδητοποιήσει τις συνέπειες του έργου του, συνέπειες που δεν μετριούνται με νούμερα και δεν μπορούν να τοποθετηθούν σε αλγορίθμους.
Οι θετικές επιστήμες είναι βέβαια ιδιαίτερα χρήσιμες και αναγκαίες για τη βελτίωση της ποιότητα της ζωής μας. Οι ανέσεις, όμως, που παρέχει η τεχνολογική εξέλιξη δεν θα έχουν καμία σημασία σε ένα κόσμο που έχει χάσει το νόημα του.
Χρειαζόμαστε, λοιπόν, και τις ανθρωπιστικές και τις θετικές επιστήμες. Η τεχνολογία, άλλωστε, χωρίς την ηθική είναι επικίνδυνη, η επιστήμη χωρίς εν-συναίσθηση μένει ασυγκίνητη μπροστά στις ανθρώπινες τραγωδίες και η μηχανική χωρίς κατανόηση των ανθρωπίνων αναγκών απειλεί τον άνθρωπο, τη ζωή και τα δικαιώματά του.
Υποβαθμίζοντας τις ανθρωπιστικές επιστήμες κινδυνεύουμε να οδηγηθούμε σε ένα μέλλον όπου είμαστε, αφενός, τεχνολογικά ανεπτυγμένοι, δεν έχουμε, όμως αφετέρου, ηθικές αξίες να υπερασπιστούμε.
Ενισχύοντας τις ανθρωπιστικές επιστήμες και αναγνωρίζοντας την αξία τους δημιουργούμε τις προϋποθέσεις για μια συνολική εξέλιξη, οικονομική, τεχνολογική, πνευματική και κυρίως κοινωνική. Κι αυτό δεν είναι ένα αίτημα, είναι αναγκαιότητα γιατί, όταν οι ανθρωπιστικές επιστήμες «κινδυνεύουν», εμείς κινδυνεύουμε…
Μοτο: Η τεχνολογία, άλλωστε, χωρίς την ηθική είναι επικίνδυνη, η επιστήμη χωρίς εν-συναίσθηση μένει ασυγκίνητη μπροστά στις ανθρώπινες τραγωδίες και η μηχανική χωρίς κατανόηση των ανθρωπίνων αναγκών απειλεί τον άνθρωπο, τη ζωή και τα δικαιώματά του.
