Στην εποχή μας τα social media αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Με έμφαση στην ισχυρή επιθυμία για σύνδεση με συνομηλίκους, οι έφηβοι χρησιμοποιούν τα social media πιο συχνά από οποιαδήποτε άλλη ηλικιακή ομάδα. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα το 92% των εφήβων συνδέονται στο διαδίκτυο καθημερινά.
Οι νέοι χρησιμοποιούν τα social media για αρκετούς λόγους, όπως για διασκέδαση, για την διαμόρφωση της προσωπικής τους ταυτότητας, για την κοινωνικοποίηση και την διατήρηση των κοινωνικών τους σχέσεων. Εμφανίζονται σε διάφορες μορφές όπως το Facebook, το X (πρώην Twitter), το TikTok και το Instagram.
Θετικές επιδράσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην ψυχική μας υγεία
Η χρήση των social media προσφέρει πολλά οφέλη. Αναλυτικότερα, οι χρήστες έχουν την δυνατότητα να δημιουργούν και να διατηρούν κοινωνικές σχέσεις με μεγάλο αριθμό ατόμων, ανεξάρτητα από την απόσταση που έχουν μεταξύ τους, καθώς και να επιλέγουν ανάμεσα από μεγάλο πλήθος κοινωνικών ομάδων , αυτήν που τους ταιριάζει και εκφράζει περισσότερο. Έτσι, έρχονται σε επαφή με άτομα από διαφορετικούς πολιτισμούς, διευρύνουν τις γνώσεις και αναπτύσσουν τους πνευματικούς τους ορίζοντες. Οι νέοι μπορούν να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες που προσφέρουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για την ελεύθερη έκφραση των ιδεών τους και την ενίσχυση της δημιουργικότητάς τους, αλλά και για εκπαιδευτικούς σκοπούς.
Η online επικοινωνία μεταξύ των εφήβων μπορεί να ενισχύσει την εξωστρέφεια και την αίσθηση ότι ¨ανήκουν¨ κάπου και να υποστηρίξει την προσπάθεια των εφήβων για την διαμόρφωση της ταυτότητάς τους.
Τα social media διευρύνουν τον αριθμό των ανθρώπων με τους οποίους ο χρήστης μπορεί να αναπτύσσει ποικίλες σχέσεις και διαφορετικά επίπεδα επικοινωνίας και βαθμούς οικειότητας (φίλοι, γνωστοί συγγενικά πρόσωπα, επαγγελματικές σχέσεις, διάσημοι κλπ).
Παρέχει τη δυνατότητα ενημέρωσης σε πραγματικό χρόνο για καθημερινές εξελίξεις και γεγονότα αφού οι ειδήσεις και οι πληροφορίες αναμεταδίδονται μέσω των χρηστών του διαδικτύου τη στιγμή που αυτές συμβαίνουν.
Συνιστούν δίαυλο για την ανταλλαγή απόψεων μέσω των πολιτών, την άσκηση κριτικής και τη συμμετοχή στον πολιτικό βίο, πράγμα που παραπέμπει κατά κάποιον τρόπο σε μία περισσότερο άμεση μορφή δημοκρατίας.
Εισάγουν τους χρήστες σε έναν εντυπωσιακό κόσμο ψυχαγωγίας, στον οποίο έργα τέχνης, προσωπικές δημιουργίες, παιχνίδια και διασκεδαστικές εφαρμογές είναι προσιτές σε όλους, χωρίς κόστος.
Αρνητικές επιπτώσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην ψυχική μας υγεία
Παρόλου που τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν ένα χρήσιμο εργαλείο, η υπερβολική χρήση τους συνεπάγεται ένα σημαντικό αριθμό αρνητικών επιπτώσεων. Έχει διαπιστωθεί ότι τα social media επηρεάζουν αρνητικά την αυτοεκτίμηση των εφήβων, την διάθεσή τους, την εικόνα που έχουν για το σώμα τους και αυξάνουν το άγχος.
Η υπερβολική έκθεση των ατόμων σε μη ρεαλιστικές εικόνες και πρότυπα ομορφιάς εξωτερικής εμφάνισης δημιουργούν το αίσθημα της ζήλιας/σύγκρισης και λανθασμένης αντίληψης σχετικά με τις ζωές
άλλων ανθρώπων. Τα κορίτσια είναι αυτά που επηρεάζονται περισσότερο, δημιουργούν στο μυαλό τους την εικόνα του ‘’ιδανικού’’ σώματος, βιώνουν δυσαρέσκεια για το σώμα τους, υιοθετούν μη υγιείς διατροφικές συνήθειες, με σκοπό την απώλεια βάρους.
Ακόμα, αν και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να φαίνονται σαν ένα κανάλι μέσω του οποίου ο χρήστης αλληλεπιδρά με τον κόσμο, μπορεί να προκαλέσουν την απομόνωση τους. Έρευνες έχουν δείξει ότι η υπερβολική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης αυξάνει το αίσθημα της μοναξιάς και ότι η μείωση τους μπορεί να είναι ευεργετική για τη γενική ευημερία.
Διαδικτυακός εκφοβισμός (cyberbullying): Σήμερα, ιδίως οι νέοι εκτίθενται στον διαδικτυακό εκφοβισμό μέσω των social media. Ακόμη και ένα αρνητικό σχόλιο μπορεί να είναι εξαιρετικά οδυνηρό για κάποιους και να έχει καταστροφικές συνέπειες. Τα άτομα που δέχονται διαδικτυακό εκφοβισμό συχνά παρουσιάσουν συμπτώματα όπως άγχος, κατάθλιψη, απώλεια της αγάπης για τον εαυτό και ανασφάλεια. Ο διαδικτυακός εκφοβισμός μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο παιδιά και εφήβους αλλά και τους ενήλικες.
Επίδραση στην ποιότητα του ύπνου: Αν και συχνά έχουμε την αίσθηση ότι η πλοήγηση στο διαδίκτυο και κυρίως στα social media προτού κοιμηθούμε μας βοηθάει να χαλαρώσουμε και να ξεκουραστούμε, έρευνες δείχνουν ότι η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης επεμβαίνουν στην ποιότητα του ύπνου, ειδικά όταν αυτή η χρήση γίνεται 30 λεπτά πριν την κατάκλιση.
Υποβιβάζει την έννοια της φιλίας -η οποία στηρίζεται στην αμοιβαιότητα και την αλληλεγγύη- συγχέοντάς τη συχνά με την απλά γνωριμία και κάποτε ούτε με αυτήν, αφού ο χρήστης δεν γνωρίζει πολλούς από τους «φίλους» του.
Επιπλέον, οδηγεί στον εθισμό του χρήστη, ο οποίος υποκαθιστά την πραγματική κοινωνική ζωή με την εικονική πραγματικότητα των διαδικτυακών σχέσεων και περιορίζει τα ενδιαφέροντά του στο τετράγωνο της οθόνης. Σε μια μελέτη από ερευνητές του Κέντρου Χαρτογράφησης του Εγκεφάλου του UCLA, διαπιστώθηκε ότι ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου των εφήβων ενεργοποιούνται ως απόκριση στα likes στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με αποτέλεσμα να θέλουν να τα χρησιμοποιούν ακόμη περισσότερο. Η αποδοχή των εφήβων από τους άλλους λειτουργεί ως επιβεβαίωση της προσωπικής τους αξίας και ενισχύει την αυτοεκτίμησή τους.
Συμβουλές για σωστή χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης
Ο καθορισμός ενός ορίου στον χρόνο που αφιερώνει ο χρήστης στην οθόνη και η μη υπέρβασή του μπορεί να είναι μια καλή αρχή. Αν είναι δύσκολο να θέσει αυτά τα όρια σε καθημερινή βάση, μπορεί να ορίσει τη χρήση του ανάλογα με την ώρα της ημέρας.
Οφείλει να είναι προσεκτικός με ποιον ακολουθεί στους λογαριασμούς του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το να καταργεί τους λογαριασμούς που τον κάνουν να αισθάνεται άσχημα είναι ένα σημαντικό βήμα. Με αυτόν τον τρόπο, μπορεί να έχει πρόσβαση σε ποιοτικό περιεχόμενο που τον εμπνέει και τον παρακινεί αντί για περιεχόμενο που τον ωθεί ακούσια στη σύγκριση.
Καλό είναι να καθορίσει το στόχο του όταν εισέρχεται στους λογαριασμούς του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Να μην κοιτάει το νέο περιεχόμενο που προτείνουν οι αλγόριθμοι που έχουν σχεδιαστεί ειδικά για να αυξήσουν τη χρήση της εφαρμογής του.
Αν δυσκολεύεται να ξεφύγει από αυτόν τον κόσμο της συνεχούς διέγερσης μόλις ανοίξει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ας σκεφτεί το ενδεχόμενο να παγώσει τους λογαριασμούς του για λίγο και να κάνει ‘αποτοξίνωση’.
Η αρθρογράφος
Χαρά Αριστείδου
