Του μαθητή της Α΄ Λυκείου Καραγιάννη Ραφαήλ
Χαρακτηριστικά και Κανόνες:
Το παγκράτιο είναι ένα αρχαιοελληνικό μαχητικό άθλημα από τα πιο δημοφιλή και βίαια αθλήματα, γνωστό και ως «το κάλλιστων εν Ολυμπία». Συνδυάζει τεχνικές πάλης, όπως ρίψεις και ακινητοποιήσεις, πυγμαχία (γροθιές) και λακτίσματα (κλωτσιές), και ονομάζεται έτσι από τις λέξεις «παν» + «κρατώ», που σημαίνει «ολική κυριαρχία», με στόχο την υποταγή του αντιπάλου με οποιαδήποτε τεχνική εκτός από δαγκώματα, χτυπήματα στα μάτια ή στα γεννητικά όργανα. Υπάρχουν δύο είδη: «Άνω Παγκράτιο» (όρθιο) και «Κάτω Παγκράτιο» (που συνεχίζεται στο έδαφος). Θεωρείται πρόγονος των σύγχρονων πολεμικών τεχνών, με αγώνες να διεξάγονταν ήδη στους αρχαίους Ολυμπιακούς Αγώνες. Στις μέρες μας αναβιώνει με την Ελληνική Ομοσπονδία Παγκρατίου Αθλήματος να το διαδίδει παγκοσμίως, διδάσκοντας παράλληλα την αρχαία ελληνική παιδεία.
Παγκρατιαστής σε στάση μάχης, ερυθρόμορφος αμφορέας, 440 π.Χ., Κρατική αρχαιολογική συλλογή Μονάχου.
Τεχνικά στοιχεία
Το παγκράτιο συνδύαζε το χτύπημα και την αρπαγή (λαβή) και ήταν αγώνας που κερδιζόταν με την υποταγή του αντιπάλου. Ένας αγωνιζόμενος θα μπορούσε να επισημάνει την υποταγή του με ανάταση του χεριού ή ενός δακτύλου του, αλλά μερικές φορές η μόνη μορφή υποταγής ήταν ο θάνατος ενός από τους αγωνιζόμενους.
Οι «κοινές κλειδαριές» και η «έμφραξη κρατούν» ήταν κοινές τεχνικές. Σήμερα αυτές οι τεχνικές θα μεταφράζονταν ως λαβές εξάρθρωσης σημείων, όπως αυχένας, ώμος, αγκώνας, καρπός, μηρός, αστράγαλος και άλλα. Τα λακτίσματα και η χρησιμοποίηση των «πυγμών» ήταν η μέθοδος επίθεσης, που στηρίζεται σε μεγάλο ποσοστό στη δύναμη. Γι” αυτό το λόγο το Παγκράτιο ήταν υπόθεση των βαρύτερων και πιο δυνατών αθλητών. Στην πραγματικότητα υπήρχαν μόνο τρεις κανόνες: οι αγωνιζόμενοι δεν είχαν το δικαίωμα να βγάλουν ο ένας τα μάτια του άλλου, να δαγκώσουν ο ένας τον άλλον ή να τον χτυπήσουν στην περιοχή των όρχεων.
Υπήρχαν δύο είδη Παγκρατίου:
- Το ένα διεξαγόταν σε όρθια στάση και ήταν λιγότερο επικίνδυνο, ονομαζόταν δε «Άνω ή ορθοστάνδην παγκράτιο».
- Στο άλλο συνεχιζόταν ο αγώνας και μετά την πτώση ενός από τους αντιπάλους, ο οποίος κατόπιν τούτου ήταν ευάλωτος σε κτυπήματα του αντιπάλου. Το είδος αυτό ονομαζόταν «Κάτω παγκράτιο».
Ιστορία του αθλήματος
Η μυθολογία θέλει το άθλημα να προέρχεται από τον Θησέα, που επιστράτευσε συνδυασμό πάλης και πυγμής για να καταβάλει τον Μινώταυρο. Σύμφωνα με άλλη ανάλογη εκδοχή, ο Ηρακλής κατέβαλε με τον τρόπο αυτό το λιοντάρι της Νεμέας.
Με τις εκστρατείες του Μ. Αλεξάνδρου το Παγκράτιο διαδόθηκε στην Ινδία. Πιστεύεται πως από εκεί έφτασε στις χώρες της Άπω Ανατολής και αποτέλεσε τον πρόγονο όλων των ανατολικών πολεμικών τεχνών.
Ο Αριστοτέλης (Ρητορική Α 5-14, 1361β) το ορίζει ως εξής: «ὁ δὲ θλίβειν καὶ κατέχειν παλαιστικός, ὁ δὲ ὦσαι τῇ πληγῇ πυκτικός, ὁ δ” ἀμφοτέροις τούτοις παγκρατιαστικός». Η ονομασία προέρχεται από τις λέξεις παν + κρατείν, δηλαδή νικητής γινόταν αυτός που «κατέχει την κυρίαρχη δύναμη» ή αυτός που «κυριαρχεί απόλυτα», ενώ οι αθλητές ονομάζονταν παγκρατιαστές.
Το άθλημα αυτό, που θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί και πολεμική τέχνη, εισήχθη στους Ολυμπιακούς Αγώνες το 648 π.Χ. στην 33η Ολυμπιάδα. Ήταν θεαματικό και δημοφιλές («Εν Ολυμπία το κάλλιον», όπως το χαρακτηρίζει ο Φιλόστρατος), αλλά και επικίνδυνο, αφού είχε ως αποτέλεσμα πολλές φορές μέχρι και τον θάνατο του ενός εκ των αντιπάλων (Παυσανίας Η,10.1). Οι αρχαίοι Ολυμπιακοί Αγώνες μετά το 200 π.Χ. εισήγαγαν και έναν λιγότερο βίαιο διαγωνισμό «Παγκρατίου παίδων» για τα νέα αγόρια.
Διάσημοι αρχαίοι παγκρατιαστές ήταν ο Θεαγένης ο Θάσιος, ο Λύγδαμης ο Συρακούσιος, ο Δωριεύς ο Ρόδιος, ο Σώστρατος ο Σικυώνιος και ο Πολυδάμας από τη Σκοτούσσα.
Σύγχρονο Παγκράτιο
Στη σύγχρονη εποχή το Παγκράτιο αναβίωσε επίσημα το 1977, οπότε πρωτοστατούντος του -μετέπειτα διάσημου- δάσκαλου πολεμικών τεχνών, Σίμου Ζαχόπουλου (1948-2013) από την Καβάλα έγιναν οι πρώτες κινήσεις για την ίδρυση Ομοσπονδίας Παγκρατίου αθλήματος, ενώ αργότερα άρχισαν προσπάθειες ένταξής του στο πρόγραμμα των Ολυμπιακών Αγώνων. Τελικά η Ελληνική Ομοσπονδία Παγκρατίου Αθλήματος (ΕΟΠΑ) ιδρύθηκε το 1996 από δύο παλαιούς μαθητές του Ζαχόπουλου, τον Π. Κουτρούμπα και τον Λ. Σαββίδη και έναν Μαθηματικό και δάσκαλο του Καράτε και του Kickboxing, τον Πολυνίκη Τριγάζη του Αναστασίου .
Το παγκράτιο αυτή την στιγμή αριθμεί περίπου 5.500 αθλητές διαφόρων ηλικιών, και από αυτούς οι 98 αποτελούν τα μέλη της εθνικής Ελλάδος, οι όποιοι συμμετείχαν και στο 9ο πανευρωπαϊκό πρωτάθλημα παγκρατίου τον Νοέμβριο του 2025 στην Αλεξανδρούπολη.
Επιμέλεια: Αλβανίδου Γεωργία
