Η επιχείρηση απόκρυψης των θησαυρών του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, είναι ένα από τα πολλά παραδείγματα που αποδεικνύουν ότι ο εθελοντισμός είναι απαραίτητος για τη διατήρηση και την ανάδειξη του πολιτισμού.
Το έργο αυτό ξεκίνησε αμέσως μετά την κήρυξη του πολέμου, τον Νοέμβριο του 1940, και ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 1941 λίγο πριν την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων στην Αθήνα. Αρχικά, στόχος ήταν η προστασία των αρχαιοτήτων από τους βομβαρδισμούς. Όμως εξασφάλισε και τη διάσωση ανεκτίμητων έργων τέχνης από τη ναζιστική λεηλασία.
Λόγω του τεράστιου όγκου των αγαλμάτων, αποφασίστηκε η ταφή τους να γίνει κάτω από το δάπεδο των αιθουσών του Μουσείου. Αρχικά, ανοίχθηκαν βαθιά ορύγματα στα οποία τοποθετήθηκαν τα γλυπτά, τυλιγμένα και προστατευμένα. Στη συνέχεια, καλύφθηκαν με άμμο και τα δάπεδα πλακοστρώθηκαν ξανά, ώστε οι αίθουσες να φαίνονται τελείως άδειες.
Σύμφωνα με την αρχαιολόγο Σέμνη Καρούζου που κατέγραψε την πορεία της επιχείρησης, οι εθελοντές που συμμετείχαν, συγκεντρώνονταν πολύ πρωί στο μουσείο και έφευγαν αργά το βράδυ. Για την κάθοδο των αγαλμάτων στα ορύγματα χρησιμοποιήθηκαν αυτοσχέδιοι ξύλινοι γερανοί. Τα μικρότερα αντικείμενα και τα χρυσά κτερίσματα, όπως η «Προσωπίδα του Αγαμέμνονα», συσκευάστηκαν σε κιβώτια και μεταφέρθηκαν σε ασφαλή σημεία, όπως οι υπόγειες στοές της Τράπεζας της Ελλάδος και σπήλαια της Αττικής.
Φωτογραφίες από την επιχείρηση υπάρχουν συγκεντρωμένες σε ένα βιβλίο με τίτλο «Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Μνήμες 1940-1941«.
Όταν οι Γερμανοί αξιωματικοί έφτασαν στο Μουσείο στις 28 Απριλίου 1941, βρέθηκαν μπροστά σε άδειες αίθουσες. Το προσωπικό του Μουσείου δεν αποκάλυψε πού βρίσκονταν τα εκθέματα προβάλλοντας δικαιολογίες για την ανάγκη προστασίας των αρχαίων από τον πόλεμο.
Η επιχείρηση απόκρυψης των αρχαιολογικών θησαυρών στη διάρκεια του πολέμου, δεν βασίστηκε μόνο σε κρατικές εντολές αλλά και στην εθελοντική κινητοποίηση και την αίσθηση ευθύνης απλών ανθρώπων και ειδικών. Συνολικά, η διάσωση των αρχαιοτήτων θεωρείται μια από τις σημαντικότερες συλλογικές επιτυχίες της κοινωνίας των πολιτών κατά τον Β” Παγκόσμιο Πόλεμο.
Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, 1940-1941
https://www.namuseum.gr/wp-content/uploads/2020/10/ebook-Memories-1940-1941.pdf
Δέσποινα Ευθυμιάδου, Πολύδωρος Μαμελετζής, Α3
