Για τους ήρωες και τον χαρακτήρα τους γράφει η Μαρία Αγγελική Καμπουράκη:
Γουρούνια:
Γέρο-Ταγματάρχης: ηλικιωμένο, λευκό γουρούνι που είναι ο εμπνευστής της επανάστασης
Ναπολέων: μεγαλόσωμος και αγριωπός (ράτσα Μπερκσίρ), λιγομίλητος και επιβλητικός
Σνόουμπολ-Χιονάτος: ο αρχικός αρχηγός της φάρμας μετά το διώξιμο του Τζόουνς, ζωηρότερος από τον Ναπολέοντα, εύγλωττος και εφευρετικός αλλά χωρίς προσωπικότητα .
Σκουήλερ-Κλάψας: χαριτωμένος, εξαιρετικός ομιλητής και τρομερά πειστικός
άλλα μικρά γουρουνόπουλα
Μίνιμους- Σπιθαμιαίος: ποιητής και τραγουδοποιός
Σκυλιά: Υακίνθη, Τζέσι, Πίντσερ: έμαθαν να διαβάζουν εύκολα
9 κουταβάκια που έγιναν οι στρατιώτες του Ναπολέοντα
Άλογα- Γαϊδούρι:
Μπόξερ-Πυγμάχος: δυνατός και μεγαλόσωμος, εργατικός αλλά και κουτός, πιστός μαθητής μαζί με την Τριφυλλία αλλά και αρκετά αφελής & εύπιστος. Εργάζεται σκληρά και εθελοντικά πιστεύοντας ότι έτσι θα λύσει όλα τα προβλήματα των ζώων.
Τριφυλλία : στιβαρή και φιλόστοργη , μέσης ηλικίας άλογο που νοιάζεται για τον Πυγμάχο όταν κουράζεται πολύ. Αντιλαμβάνεται τα ύπουλα σχέδια του Ναπολέοντα.
Μόλι: ελαφρόμυαλη και εγωκεντρική λευκή φοράδα, λίγο τεμπέλα στις δουλειές. Το σκάει από τη φάρμα και να αναζητάει φροντίδα σε άλλη φάρμα.
Βένιαμιν: γαϊδούρι, γηραιότερο ζώο μέσα στη φάρμα, σοφός & σκεπτικιστής. Ευαίσθητος αλλά και απαισιόδοξος. από τα λίγα ζώα που μπορούν να διαβάσουν.
Εξημερωμένο Κοράκι Μωϋσής: το χαϊδεμένο κατοικίδιο του κ.Τζόουνς (μισητός από τα ζώα), κατάσκοπος και μυθοπλάστης αλλά ευφυής ομιλητής
Γάτα: αλλόκοτη γενικότερα, άφαντη όταν υπήρχε δουλεία να γίνει και πάντα είχε δικαιολογίες
Άσπρη Γίδα Μιούριελ: δυνατή στην ανάγνωση και της άρεσε να βρίσκει διαβάσματα
Πρόβατα, Κότες, Αγελάδες, Πάπια & παπάκια.
Ξεχώρισε ως ήρωες:
Γέρο Ταγματάρχης: ένα ηλικιωμένο, αξιοσέβαστο γουρούνι που προσπαθεί να βάλει τη Φάρμα σε μια τάξη, ενώ ταυτόχρονα πυροδοτεί την επανάσταση. Συγκεντρώνει τα ζώα και βγάζει λόγο που τα γεμίζει περηφάνια και τους θυμίζει το επαναστατικό τραγούδι. Είναι αυτός που τα εμψυχώνει και τα κάνει να νιώθουν περηφάνια. (1ο κεφάλαιο)
Μπόξερ: έχει έναν άδικο θάνατο για όλα αυτά που είχε προσφέρει (9ο κεφ). Το εργατικότερο ζώο, με εθελοντική εργασία όπου χρειαζόταν, αγαπητός από όλους. Ακολουθούσε την απλοϊκή πεποίθηση ότι όσο πιο σκληρά δουλέψει, τα ζώα δε θα έχουν προβλήματα. Τα δύο του αγαπημένα συνθήματα ήταν “ Ο Ναπολέων έχει πάντα δίκιο” και “ Θα δουλέψω ακόμα πιο σκληρά”.
Για τις 7 εντολές γράφει η Μαρκέλλα Ζαμπετάκη:
Οι 7 εντολές αρχικά ήταν:
- Ότι έχει δύο πόδια είναι εχθρός
- Ό,τι έχει τέσσερα πόδια ή φτερά είναι φίλος
- Κανένα ζώο δεν θα φοράει ρούχα
- Κανένα ζώο δεν θα κοιμάται σε κρεβάτι
- Κανένα ζώο δεν θα κάνει χρήση αλκοόλ
- Κανένα ζώο δεν θα σκοτώνει άλλο ζώο
- Όλα τα ζώα είναι ίσα.
Πριν από την δίωξη του Σνόουμπολ, δεν είχε αλλάξει καμία. Μετά από τη δίωξη οι εντολές αρχίζουν να αλλοιώνονται, με πρώτη αλλαγή να είναι το ότι ο Ναπολέων θέλησε να δημιουργήσει επαφές με τους ανθρώπους, ενώ έλεγαν ότι ό,τι έχει δυο πόδια είναι κακό. Ο Σκουίλερ μάλιστα έλεγε στα ζώα ότι αυτό ήταν για το καλό τους. Όπως περνάει ο καιρός όμως, τα γουρούνια αλλάζουν τελείως τις εντολές. Μπαίνουν για παράδειγμα στο παλιό σπίτι του Τζόουνς και μετά από λίγο καιρό κοιμούνται στο κρεβάτι του. Η εντολή 4 αλλάζει συνεπώς σε ‘κανένα ζώο δεν θα κοιμάται σε κρεβάτι με σεντόνια’. Έπειτα, γίνεται μια σφαγή από τον ηγέτη σε ζώα που είχαν συνδεθεί με “προδοσία’ και έτσι η εντολή 6 αλλάζει σε ‘κανένα ζώο δεν θα σκοτώνει άλλο ζώο χωρίς λόγο’. Μετά από πολύ καιρό που τα γουρούνια μένουν στην αγροικία, αρχίζουν και κάνουν χρήση αλκοόλ, ενώ έπειτα μαθαίνουν και πώς να παράγουν αλκοόλ. Η εντολή 5 αλλάζει σε ‘Κανένα ζώο δεν θα κάνει υπερβολική χρήση αλκοόλ’. Ακόμα, τα πρόβατα μαθαίνουν να λένε ‘τέσσερα πόδια καλό, δύο πόδια καλύτερο’ και έτσι αλλάζει τελείως η πρώτη εντολή, ενώ στο τέλος βλέπουμε πως τα γουρούνια έχουν καταλήξει να υπερέχουν σε σχέση με τα άλλα ζώα και να έχουν περισσότερα προνόμια την ώρα που ο Ναπολέων με κάποια άλλα γουρούνια, στεκούμενα στα δύο πόδια πλέον, έχουν και ένα μαστίγιο μαζί τους. Καταλήγουν τελικά όλες οι εντολές να διαγράφονται, και να υπάρχει μόνο μία: «Όλα τα ζώα είναι ίσα, αλλά κάποια ζώα είναι πιο ίσα από τα άλλα» Οι μεταβολές γίνονται από τα γουρούνια που βρίσκονται στην εξουσία και πιο συγκεκριμένα τον Ναπολέων και τον Σκουίλερ. Μάλιστα, οι μεταβολές βλέπουμε να γίνονται μετά που έχει παραβιαστεί μια εντολή ή λίγο πριν παραβιαστεί και αλλάζουν με την πρόσθεση ή την αφαίρεση λέξεων από τον τοίχο που ήταν βαμμένες. Οι αλλαγές γίνονται αντιληπτές από τους ήρωες του βιβλίου, σχεδόν από όλους, αλλά λόγω του Σκουίλερ που καταφέρνει και πείθει τα ζώα ότι πάντα ήταν έτσι, αλλάζουν γνώμη και νόμιζαν πως θυμούνταν λάθος. Αν δεν πει κάτι ο Σκουίλερ, και απλά ελέγξουν τις εντολές, πάλι νομίζουν πως θυμούνταν λάθος και ότι τους διέφευγε απλώς κάτι. Έτσι, ακόμα και αυτοί που το καταλαβαίνουν, αλλάζουν γνώμη και απλά νομίζουν πως είχαν ξεχάσει κάτι.
Ότι περιγράφεται στη «Φάρμα των ζώων» μπορούμε να το θεωρήσουμε διαχρονικό, καθώς αυτά που γίνονται τα βλέπουμε και σήμερα. Ουσιαστικά το βιβλίο μας δείχνει τι μπορεί να γίνει όταν οι λίγοι αποκτούν μεγάλη εξουσία. Παρόμοια φαινόμενα μπορούμε να δούμε και σήμερα, σε διάφορα πλαίσια με πολλές μεθόδους, όπως η παραποίηση της αλήθειας, η κατάχρηση εξουσίας από πολιτικούς ή μεγάλες εταιρίες που εκμεταλλεύονται πόρους, η αλλαγή κανόνων ανάλογα με τα συμφέροντα, η ερμηνεία κατά το δοκούν των νόμων από κράτη ακόμα, η καταπίεση και χειραγώγηση πολιτών.
Για τη σκηνή που τη συγκίνησε γράφει η Αθηνά Μανατάκη:
Προσωπικά, με συγκίνησε περισσότερο η σκηνή με την οποία ολοκληρώνεται το μυθιστόρημα. Στην προκειμένη σκηνή τα ζώα που δεν συμμετέχουν με κάποιον τρόπο στη διοίκηση της φάρμας παρατηρούν τους πολιτικούς τους ηγέτες, τα γουρούνια, να παίζουν χαρτιά με τους ανθρώπους. Προφανώς, αυτή η κατάσταση αναδεικνύει την καταπάτηση μιας εξαιρετικά σημαντικής αρχής του καθεστώτος της Φάρμας η οποία είναι η αποφυγή οποιασδήποτε συνεργασίας ή σχέσης με τους ανθρώπους και η τήρηση εχθρικής στάσης απέναντί τους. Ωστόσο, το πιο συνταρακτικό γεγονός στη σκηνή αυτή είναι η αδυναμία των υπόλοιπων ζώων, όπως χαρακτηριστικά περιγράφεται, να ξεχωρίσουν το γουρούνι από τον άνθρωπο. Δηλαδή η συμπεριφορά των γουρουνιών ως ηγετών, που αμφισβητούσαν την ανθρώπινη κυριαρχία επάνω στα ζώα και που αντιστέκονταν σθεναρά απέναντι στους ανθρώπους, στις ανελέητες μεθόδους τους και στην εξουσία τους, είχε γίνει υπερβολικά πολύ “ανθρώπινη”. Το αρχικό καθεστώς των ζώων που βασιζόταν στις αρχές του “κτηνισμού”, που ήταν υπέρ της ισότητας και της συνεργασίας, είχε καταλήξει καθεστώς ολοκληρωτικό, απόλυτο και “ανθρώπινο”. Οι επαναστατικές ιδέες έχουν πλέον προδοθεί και ισοπεδωθεί ολότελα και ο εχθρός, που κάποτε ήταν ο άνθρωπος και η χειριστική του στάση, δεν είναι πλέον εξωτερικός αλλά εσωτερικός, Πρόκειται για τα ίδια τα γουρούνια που επηρεασμένα από το κύρος και τα προνόμια που τους προσέδωσε η εξουσία τους, εκμεταλλεύτηκαν τον “λαό” και υπονόμευσαν εντελώς τους δημοκρατικούς θεσμούς που είχαν κάποτε τεθεί. Έτσι, σε αυτό το σημείο τα ζώα αντιλαμβάνονται τη ματαιότητα των θυσιών τους και συνειδητοποιούν πως στην πραγματικότητα τίποτα δεν έχει αλλάξει από την εποχή του Τζόουνς. Η σκηνή αυτή με συγκίνησε διότι αποδίδει ξεκάθαρα το πως διαχειρίζεται η πλειοψηφία των πολιτικών ηγετών την εξουσία και επειδή με έκανε να αισθάνομαι πως η προσπάθεια για επανάσταση και διάλυση ενός δικτατορικού και ολοκληρωτικού καθεστώτος είναι αρκετές φορές μάταιη αφού ακόμα κι αν πετύχει, δε μπορεί κανείς να εξασφαλίσει ότι οι υποκινητές αυτής δε θα χειραγωγήσουν και αυτοί με τη σειρά τους τον λαό, τυφλωμένοι από την εξουσία τους. Έτσι, είναι σαν η αμφισβήτηση μιας αυθεντίας ή μιας καταχρηστικής εξουσίας να καταλήγει και αυτή σε έναν φαύλο κύκλο, δίχως αποτέλεσμα. Πιο στενάχωρη όμως από την έντονη αντίφαση μεταξύ του αρχικού οράματος των ζώων και του πως αυτό κατάντησε είναι η αδυναμία αντίστασης των ζώων. Δηλαδή, ακόμη κι αν κανείς αναγνωρίζει την αδικία και τη διαφθορά, υποχρεώνεται εν τέλει να παραμείνει αμέτοχος για ποικίλους λόγους. Αναγκάζεται να αποδεχτεί μια σίγουρα όχι ιδανική, ορισμένες φορές ακόμη και δυστοπική, πραγματικότητα και να ζήσει με αυτή.
Για τη σκηνή που τον συγκίνησε γράφει ο Κισσαμιτάκης Στράτος:
Μια από τις πιο συγκινητικές σκηνές στη Φάρμα των Ζώων είναι όταν ο Μπόξερ, το δυνατό και αφοσιωμένο άλογο, εξαντλείται και τραυματίζεται κατά τη διάρκεια της δουλειάς στον ανεμόμυλο. Ο Μπόξερ ήταν το πιο εργατικό ζώο της φάρμας, με το μότο του «Θα δουλέψω πιο σκληρά» και την απόλυτη πίστη του στην ηγεσία των χοίρων. Παρά τις κακουχίες και τις θυσίες, δεν αμφισβήτησε ποτέ τον Ναπολέοντα και πάντα πίστευε ότι η σκληρή του δουλειά θα έφερνε ένα καλύτερο μέλλον για όλα τα ζώα. Ωστόσο, όταν τραυματίζεται σοβαρά και δεν μπορεί πλέον να δουλέψει, οι χοίροι υπόσχονται στα υπόλοιπα ζώα ότι θα τον φροντίσουν και θα τον στείλουν σε ένα «νοσοκομείο» για
ανάρρωση. Η σκηνή όμως γίνεται τραγική όταν ο Μπέντζαμιν, το σοφό γαϊδούρι, ανακαλύπτει ότι το φορτηγό που παίρνει τον Μπόξερ ανήκει σε έναν σφαγέα, και έτσι αποκαλύπτεται ότι οι χοίροι τον πούλησαν για να βγάλουν χρήματα. Αυτό το γεγονός είναι συγκλονιστικό γιατί καταδεικνύει με τον πιο σκληρό τρόπο την προδοσία της επανάστασης και τη σκληρότητα της ηγεσίας. Ο Μπόξερ, παρά την αφοσίωση και την αυτοθυσία του, αντιμετωπίζεται απάνθρωπα και εκμεταλλεύεται από εκείνους που υποτίθεται πως αγωνίζονταν για ένα καλύτερο μέλλον. Η σκηνή αυτή συμβολίζει τη μοίρα των απλών ανθρώπων που δουλεύουν σκληρά και έχουν πίστη σε ένα σύστημα που, στην πραγματικότητα, τους εκμεταλλεύεται και τους πετά όταν δεν τους χρειάζεται πια. Ο πόνος του Μπόξερ, η αθώα του πίστη στους χοίρους και η σκληρή προδοσία είναι από τα πιο συγκινητικά και συνάμα διδακτικά σημεία του βιβλίου. Δείχνει πώς η τυφλή πίστη και η απουσία αμφισβήτησης μπορούν να οδηγήσουν στην καταστροφή και πώς οι άνθρωποι (ή τα ζώα, στην αλληγορία του Όργουελ) συχνά γίνονται θύματα αυτών που τους υπόσχονται
μια καλύτερη ζωή.
Για την ίδια σκηνή γράφει ο Γιάννης Μπενάκης:
Ο θάνατος του Πυγμάχου στη Φάρμα των Ζώων είναι η στιγμή που με συγκίνησε περισσότερο από το βιβλίο, κυρίως λόγω της απόλυτης αδικίας που διαπράττεται εις βάρος του και της προδοσίας που αντιπροσωπεύει. Ο Πυγμάχος ενσαρκώνει τη δύναμη της εργατικής τάξης, τον αφοσιωμένο και ταπεινό εργάτη που δουλεύει σκληρά, ακούραστα και χωρίς να ζητά τίποτα παραπάνω από την ευημερία της κοινότητας. Πιστεύει ακράδαντα στην επανάσταση, αφιερώνει τη ζωή του στην επιτυχία της, και εμπιστεύεται απόλυτα τον Ναπολέοντα και τη δικαιοσύνη του νέου συστήματος, χωρίς να μπορεί να διακρίνει την υποκρισία πίσω από την εξουσία. Η συγκίνηση που προκαλεί ο θάνατός του πηγάζει από το ότι ο Πυγμάχος είναι ίσως το πιο αγνό πλάσμα στη φάρμα. Ενώ βλέπει τις δυσκολίες, ποτέ δεν αμφισβητεί τις αρχές της επανάστασης και παραμένει πιστός, ακόμα και όταν οι άλλοι αρχίζουν να αμφιβάλλουν. Δουλεύει πιο σκληρά από όλους και θυσιάζει την υγεία του για την οικοδόμηση του ανεμόμυλου, με την ελπίδα ότι η φάρμα θα ευημερήσει. Αυτή η αγνότητα και αφοσίωση του Πυγμάχου τον κάνουν αξιαγάπητο και καθιστούν τον θάνατό του ακόμα πιο τραγικό. Όταν τραυματίζεται και πλέον δεν μπορεί να εργαστεί, οι υποσχέσεις του Ναπολέοντα ότι θα λάβει ιατρική φροντίδα αποδεικνύονται ψέματα. Αντί για βοήθεια, τον πουλάνε στον χασάπη, εξασφαλίζοντας μόνο το οικονομικό τους συμφέρον. Η σκληρότητα και η αδιαφορία της ηγεσίας απέναντι στον Πυγμάχο προκαλούν έντονη συγκίνηση, γιατί δείχνουν πόσο εύκολα η εξουσία μπορεί να προδώσει ακόμα και τους πιο αφοσιωμένους της υποστηρικτές.Ο θάνατός του είναι συγκινητικός γιατί αποτελεί μια ισχυρή υπενθύμιση της αδικίας και της εκμετάλλευσης που μπορεί να αντιμετωπίσει ο εργαζόμενος άνθρωπος. Ο Πυγμάχος, αν και αφιέρωσε όλη του τη ζωή και την υγεία του στη φάρμα, όταν δεν μπορεί πλέον να αποφέρει κέρδος, αντιμετωπίζεται ως ένα αναλώσιμο εργαλείο. Αυτό είναι το τραγικό σημείο που προκαλεί τη μεγαλύτερη συγκίνηση: η συνειδητοποίηση ότι η αφοσίωση και η θυσία του δεν είχαν καμία αξία για την ηγεσία.
Τη Μελίνα Καριανάκη συγκίνησε και τάραξε μια άλλη σκηνή:
Μια διαφορετική σκηνή ξεχώρισε και η Ειρήνη Στεφανουδάκη:
Μια ιδιαίτερα συγκινητική σκηνή στο έργο «Η Φάρμα των Ζώων» είναι όταν το αξιοσέβαστο γουρούνι, ο Γέρος Ταγματάρχης, ξεσηκώνει τα ζώα σε επανάσταση και βγάζει την τελευταία του ομιλία πριν από τον θάνατό του. Εκεί βλέπουμε τον Ταγματάρχη να παρουσιάζει στα υπόλοιπα ζώα πώς φαντάζεται τη φάρμα χωρίς ανθρώπους, σε μία κατάσταση ισότητας και ελευθερίας των ζώων. Ο ομιλητής Ταγματάρχης ξεσηκώνει τα ζώα σε επανάσταση, παρουσιάζοντας πόσο σκληρά τους εκμεταλλεύεται ο άνθρωπος, μιλώντας με ενθουσιασμό για τα ιδανικά της ελευθερίας και της ισότητας. Βεβαίως, τα ζώα-ακροατές αρχίζουν να ελπίζουν και να ονειρεύονται ένα καλύτερο αύριο! Η σκηνή αυτή έχει έντονα συναισθήματα. Δυστυχώς, η εξέλιξη που έχει αυτό το όραμα του Γέρο – Ταγματάρχη, μετά τον θάνατό του, όταν τα γουρούνια παραποιούν τις ιδέες του, είναι πολύ αρνητική. Τότε η επανάσταση χρησιμοποιείται από την εξουσία των γουρουνιών, για εντελώς διαφορετικό σκοπό από τον αρχικό. Αυτή η τραγική αλλαγή δημιουργεί στον αναγνώστη ακόμα πιο έντονα συναισθήματα!
Ιδιαίτερη ευαισθησία επέδειξε η Αντωνία Φουράκη για μια πολύ ιδιαίτερη σκηνη:
Μία σκηνή που με συγκίνησε ήταν στο έβδομο κεφάλαιο όταν ήρθε η άνοιξη, εκεί που Τριφυλλία κοίταζε την πλαγιά σκεπτόμενη. Ήταν συγκινητικό το πως περίμενε εκείνη να είναι την φάρμα μετά την επικράτεια των ζώων με το πως κατέληξε. Περίμενε μια κοινωνία ελεύθερη και μία κοινωνία, στην οποία θα ήταν όλοι προστατευμένοι όπως η ίδια προστάτεψε εκείνα τα παπάκια το βράδυ που ο Ταγματάρχης τους μίλησε για την εξέγερση, μια εξέγερση που κανείς δεν περίμενε να φτάσει σε σκηνές τρόμου και εμφύλιου πολέμου.
