Γράφει ο Γιώργος Μπάτσαλας
Κάθε μέρα παρατηρείται μια ολοένα και πιο γρήγορη τεχνολογική εξέλιξη. Μια από
τις τεχνολογίες που βελτιώνονται με ιδιαίτερα γοργούς ρυθμούς αποτελούν τα
ραδιοτηλεσκόπια. Στο άρθρο αυτό θα γίνουν αναφορές σε σχέση με την φύση των
εργαλείων αυτών, τον τρόπο που λειτουργούν και το πώς βοηθούν ερευνητές να
«δουν» κομμάτια του σύμπαντος που χωρίς την χρήση τους θα ήταν αόρατα.
Τα ραδιοτηλεσκόπια, όπως φαίνεται και από το όνομα, ανιχνεύουν ραδιοκύματα.
Αρχικά, καλό θα ήταν να ξεκαθαριστεί ο όρος «ραδιοκύματα». Τα ραδιοκύματα είναι
φως, δηλαδή φωτόνια. Η διαφορά των ραδιοκυμάτων από το ορατό φως, που
αποτελείται επίσης από φωτόνια, είναι η συχνότητα του. Τα ραδιοκύματα έχουν μια
πολύ χαμηλότερη συχνότητα (συχνότητες μεταξύ 300 MHz και 300 GHz) σε σχέση
με το ορατό φως( 400 THz-800 THz)
Υπάρχουν πολλά είδη ραδιοτηλεσκόπιων, ανάλογα με την συχνότητα που είναι
σχεδιασμένα να ανιχνεύσουν. Για μήκη κύματος 30 έως 3 μέτρα (συχνότητες 10 MHz
ως 100 MHz), είναι συνήθως διατάξεις από κατευθυντικές κεραίες παρόμοιες με
τηλεοπτικές, ή μεγάλοι σταθεροί ανακλαστήρες με κινητές εστίες. Για μικρότερα μήκη
κύματος τα ραδιοτηλεσκόπια σε μορφή «πιάτου» κυριαρχούν.
Το είδος που θα αναλυθεί στο άρθρο αυτό είναι τα ραδιοτηλεσκόπια μορφής
«πιάτου».
Τα ραδιοκύματα έχουν μεγαλύτερο μήκος κύματος από το ορατό φως, οπότε τα
ραδιοτηλεσκόπια συνήθως αποτελούν γιγαντιαία όργανα παρατήρησης. Το υλικό
κατασκευής ενός ραδιοτηλεσκόπιου έχει ορισμένες ιδιότητές ώστε να λειτουργεί
αποτελεσματικά ως ένα ραδιοτηλεσκόπιο. Ένα απο τα καλύτερα υλικά που
χρησιμοποιούνται για την κατασκευή ραδιοτηλεσκόπιων είναι το αλουμίνιο. Το
αλουμίνιο έχει εξαιρετική αντανακλαστικότητα που το καθιστά ιδανικό για να
αντανακλάσει τα ραδιοκύματα αποτελεσματικά. Επίσης το αλουμίνιο είναι πολύ
ελαφρύ επομένως είναι ιδιαίτερα καλό για την κατασκευή μεγάλων ευκίνητων
τηλεσκοπίων.
Ο τρόπος λειτουργίας αυτών των μηχανημάτων είναι απλός. Ραδιοκύματα από το
σύμπαν πέφτουν στον δίσκο του ραδιοτηλεσκόπιου και μετά αναλύονται στον δέκτη.
Αφού τα σήματα έχουν μαζευτεί, με ειδικά προγράμματα μετατρέπονται σε δεδομένα
και τέλος γίνεται μια διαδικασία «ψευδοχρωμάτισης» που γίνεται αντιστοίχιση της
ισχύος ραδιοκυμάτων και χρώματα (πχ. για ισχυρές πηγές χρησιμοποιείται το
κόκκινο ενώ για πιο αδύναμες το μπλε).
Αλλά τα ραδιοτηλεσκόπια δεν είναι μόνο ένα εργαλείο που τρελοί επιστήμονες
χρησιμοποιούν γιατί βαριούνται. Χάριν τα ραδιοτηλεσκόπια επιστήμονες έχουν κάνει
σπουδαίες ανακαλύψεις σε σχέση με την δομή του σύμπαντος. Η γνωστή Κοσμική
Μικροκυματική Ακτινοβολία αλλιώς γνωστό ως «CMB», ίσως η σημαντικότερη
ανακάλυψη, μιας και επιβεβαίωσε τη Θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης αποτελεί την
απόδειξη της αποτελεσματικότητας των ραδιοτηλεσκόπιων. Εκτός αυτού, με την
βοήθειά τους ανακαλύφθηκαν τα κβάζαρ, τα πάλσαρ και χρησιμοποιήθηκαν στην
χαρτογράφηση του γαλαξία μας. Τέλος τα ραδιοτηλεσκόπια μας βοηθούν στην
αναζήτηση ζωής. Αυτό το πετυχαίνουν αναλύοντας το φως που διαπερνά την
ατμόσφαιρα ενός πλανήτη. Τα τηλεσκόπια χρησιμοποιούν την μέθοδο των
διαβάσεων, όταν δηλαδή ένας πλανήτης περνάει μπροστά από το μητρικό του άστρο
βάζοντας τον πλανήτη αναμεσά στο αστέρι του και το τηλεσκόπιο μας. Όταν το φως
του αστέρα φτάνει στην γη ένα μικρό μέρος του έχει περάσει από την ατμόσφαιρα.
Το φως που διαπερνά από την ατμόσφαιρα έχει ένα αποτύπωμα των στοιχείων της
ατμόσφαιρας και αυτό χρησιμοποιείται ώστε να αναλυθεί ένας εξωπλανήτης. Τα
ραδιοτηλεσκόπια δεν είναι το βασικό εργαλείο για ανάλυση ατμοσφαιρών
εξωπλανητών με αυτή τη μέθοδο. Μπορούν όμως να ανιχνεύσουν ραδιοεκπομπές
από πλανήτες ή να χρησιμοποιηθούν σε άλλες τεχνικές (π.χ. παρατήρηση μορίων σε
ραδιοσυχνότητες)
Συνοψίζοντας, τα ραδιοτηλεσκόπια είναι πολύ χρήσιμα εργαλεία που έχουν
αποτελέσει καταλύτες στην ανακάλυψη πολλαπλών σωμάτων σε ολόκληρο το
σύμπαν. Αυτά τα τηλεσκόπια θα δομήσουν το μέλλον της ανθρωπότητας στα άστρα.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
ΑΡΘΡΑ:
1 ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A1%CE%B1%CE%B4%CE%B9%CE%BF%CF%84%CE
%B7%CE%BB%CE%B5%CF%83%CE%BA%CF%8C%CF%80%CE%B9%CE%BF
1 ΠΡΟΣ ΤΑ ΑΣΤΡΑ
