Πρωτόπιτα, η πρώτη πίτα του χρόνου, η ελληνική βασιλόπιτα με τις σχεδόν “μαγικές” ιδιότητες … αρκεί να βρεις το φλουρί και θα έχεις τύχη, ευημερία και αφθονία αγαθών! Αλμυρές, με φύλλα, με τυριά, με κρέας, πίτες τσουρεκένιες, κέικ και γλυκάρμυρες, όλες οι βασιλόπιτες κλείνουν μέσα τους, μαζί με το φλουρί, την παράδοση του τόπου τους.
Στην Κοζάνη όπως και στα περισσότερα μέρη της Βόρειας Ελλάδας, η βασιλόπιτα είναι μια αλμυρή πίτα με φύλλα και πλούσια γέμιση που διαφέρει από τόπο σε τόπο. Αλλού έχουν πράσα και τυριά, αλλού κρέας και ρύζι, αλλού κολοκύθα και τυριά. Σε όλα τα μέρη όμως η γέμιση είναι πλούσια, ώστε να συμβολίζει την καλοτυχία και την αφθονία αγαθών.
Έτσι και η περίφημη πρωτόπιτα της Κοζάνης, έχει πλούσια γέμιση άφθαστης νοστιμιάς με φέτα και μυζήθρα. Προσθέτουν όμως και τραχανά, ώστε όσοι είναι οι κόκκοι του τόσοι να είναι και οι παράδες στο σπιτικό. Σύμβολο ευζωίας και καλοτυχίας και τα 12 τραγανά φύλλα. Δώδεκα χρυσαφένια φύλλα που το καθένα συμβολίζει τον κάθε μήνα του χρόνου, ώστε όλο το νέο έτος να είναι καλότυχο.
Η κοπή και στη συνέχεια το μοίρασμα της πίτας είναι επίσης τελετουργικό. Παραδοσιακά πρώτα σταυρώνεται και μετά κόβεται από τον αρχαιότερο σε ηλικία στην οικογένεια ή τον νοικοκύρη του σπιτιού στην αλλαγή του χρόνου ή το μεσημέρι ανήμερα Πρωτοχρονιάς. Συνήθως κόβεται πρώτο το κομμάτι του Χριστού, δεύτερο της Παναγίας, τρίτο του Αϊ-Βασίλη, του φτωχού και του ξένου και ακολουθούν τα μέλη της οικογένειας.
Υλικά – Κρεατόπιτα Κοζάνης
-
5 φύλλα χωριάτικα
-
1 /3 -1/2 φλ. ελαιόλαδο
Για τη γέμιση
-
1 κιλό κρέας μοσχάρι (ή μίξη μοσχάρι και αρνί)
-
1/3 φλ. ελαιόλαδο
-
5 μικρά πράσα (ή 2 μεγάλα) τρυφερά σε φέτες
-
2 ξερά κρεμμύδια (σε φέτες)
-
αλάτι
-
πιπέρι φρεσκοτριμμένο
-
1 φλ. πέτουρα (χυλοπιτάκι)
-
1/3 φλ. γάλα (ή γιαούρτι)
-
2-3 αυγά χτυπημένα
Ζεσταίνουμε σε μία φαρδιά και ρηχή κατσαρόλα το ελαιόλαδο.
Ρίχνουμε το ψιλοκομμένο κρέας ή τον κιμά και τον ροδίζουμε για 6-7΄ να πιει τα υγρά του.
Προσθέτουμε τα ψιλοκομμένα πράσα και τα ψιλοκομμένα κρεμμύδια. Τα αφήνουμε σε μέτρια φωτιά να μαραθούν για λίγα λεπτά, χωρίς να πάρουν χρώμα. Κατά διαστήματα ανακατεύουμε.
Αλατοπιπερώνουμε και αποσύρουμε από τη φωτιά.
Προσθέτουμε τα πέτουρα (παραδοσιακές χυλοπίτες Κοζάνης) και ανακατεύουμε.
Αφήνουμε τη γέμιση να κρυώσει για λίγα λεπτά.
Χτυπάμε τα αυγά με το γάλα ή το γιαούρτι και τα ρίχνουμε στη γέμιση ανακατεύοντας.
Αν θέλουμε ρίχνουμε λίγο ψιλοκομμένο μαϊντανό. Ανακατεύουμε τη γέμιση.
Σε ρηχό, μεγάλο ταψί για πίτα, 40 εκ. (ή μακρόστενο ταψί 35×28 εκ.) αλείφουμε λίγο ελαιόλαδο.
Απλώνουμε ακτινωτά 3 χωριάτικα φύλλα, ραντίζοντάς τα ενδιάμεσα με λίγες σταγόνες ελαιόλαδο. Φροντίζουμε τα φύλλα να εξέχουν αρκετά από το ταψί.
Αδειάζουμε τη γέμιση και με ένα κουτάλι την απλώνουμε σε λεπτή στρώση.
Καλύπτουμε με 1 φύλλο, ελαφρά τσαλακωμένο. Ραντίζουμε με ελαιόλαδο. Καλύπτουμε με το τελευταίο φύλλο, ελαφρά τσαλακωμένο.
Γυρίζουμε προς τα μέσα τις άκρες που εξέχουν πάνω στην πίτα και στρίβουμε σε χαλαρό κόθρο.
Βάζουμε ποτήρι φαρδύ στο κέντρο της πίτας και χαράζουμε κύκλο γύρω του με κοφτερό μαχαίρι. Δεν χαράζουμε μέχρι κάτω, αλλά μόνο τα πάνω φύλλα.
Ακτινωτά, χωρίζουμε την πίτα σε 12 κομμάτια. Ραντίζουμε τις χαρακιές με το υπόλοιπο ελαιόλαδο και πεταχτά, με τα δάχτυλα, ραντίζουμε την επιφάνεια με λίγο νερό.
Ψήνουμε την πίτα σε καλά προθερμασμένο φούρνο στους 180 °C στις αντιστάσεις, στην κάτω σχάρα, για περίπου 1 ώρα, μέχρι να ροδίσει καλά και να ξεκολλήσει η βάση της από το ταψί. Το τελευταίο 10λεπτο ψήνουμε μόνο με την κάτω αντίσταση, για πιο τραγανό αποτέλεσμα.
Η πίτα είναι έτοιμη όταν ροδίσει καλά και ξεκολλήσει ολόκληρη από το ταψί.
Γράφει η Μαρία Φασίδου Α2
Πηγή:
https://www.gastronomos.gr/agora/alfa-protopita-i-paradosiaki-almyri-vasilopita/297388/
https://www.argiro.gr/recipe/paradosiaki-kreatopita-gkizlemopita/
