τησ Ε.Γ.

Πώς ήταν η ζωή σου πριν αναγκαστείς να κρυφτείς;

«Πριν αναγκαστώ να κρυφτώ, η ζωή μου ήταν αρκετά φυσιολογική. Πήγαινα σχολείο, είχα φίλες, γελούσα πολύ και μου αγαπούσα να γράφω.»
Τι σου λείπει περισσότερο από την κανονική σου ζωή;
«Αυτό που μου λείπει περισσότερο είναι η ελευθερία. Μου λείπει να μπορώ να βγω έξω χωρίς φόβο.»
Ποια ήταν η πιο δύσκολη στιγμή όσο ζούσες κρυμμένη;
«Η πιο δύσκολη στιγμή δεν ήταν μόνο μία, ήταν πολλές. Αλλά αν πρέπει να ξεχωρίσω μία, ήταν όταν ακούγαμε θορύβους κάτω. Βήματα, φωνές, πόρτες που άνοιγαν. Ήταν τρομακτικό ότι η ζωή μας εξαρτιόταν από τη σιωπή.»
Πώς διαχειριζόσουν τον φόβο;
«Δεν ήταν εύκολο, ο φόβος ήταν πάντα εκεί. Τον διαχειριζόμουν κυρίως γράφοντας. Το ημερολόγιο μου ήταν η καλύτερη μου φίλη. Εκεί μπορούσα να πω όσα δεν τολμούσα να πω δυνατά και να βάλω σε τάξη τις σκέψεις μου. Κάπως έτσι προσπαθούσα να κρατήσω την ελπίδα ζωντανή όσο μπορούσα.»
Πώς ήταν η σχέση σου με τους γονείς σου;
«Η σχέση με τους γονείς μου ήταν πολύ διαφορετική με τον καθένα. Με τον πατέρα μου ένιωθα πολύ δεμένη. Τον εμπιστευόμουν, ένιωθα ότι με καταλάβαινε και ότι με έπαιρνε στα σοβαρά. Ενώ η σχέση με την μητέρα μου ήταν πιο δύσκολα. Συχνά ένιωθα ότι δεν με καταλάβαινε και ότι ήμασταν πολύ διαφορετικές. Αυτό με έκανε να θυμώνω και να νιώθω ενοχές γιατί ήξερα ότι και εκείνη προσπαθούσε στις δύσκολες στιγμές.»
Τι σημαίνει για εσένα το ημερολόγιο σου;
«Το ημερολόγιο μου σημαίνει τα πάντα για εμένα. Είναι η φίλη μου που δεν με κρίνει ποτέ, που με ακούει πάντα, ακόμα κι όταν λέω πράγματα άδικα, μπερδεμένα ή γεμάτα θυμό. Της έδωσα το όνομα Κίττυ γιατί έτσι ένιωθα ότι μιλάω σε κάποιον που με καταλαβαίνει πραγματικά. Όταν ‘όλα γύρω μου είναι περιορισμένα, το γράψιμο είναι η ελευθερία μου.»
Γιατί επέλεξες να γράφεις αντί να μιλάς;
«Επέλεξα να γράφω γιατί το γράψιμο μου έδινε κάτι που δεν μπορούσα να βρω αλλού: ασφάλεια και ελευθερία μαζί. Όταν μιλούσα ένιωθα ότι δεν με καταλάβαιναν ή ότι έπρεπε να συγκρατώ τα λόγια μου. Στο κρησφύγετο όλοι ήμασταν φοβισμένοι και πολλές φορές δεν υπήρχε χώρος για τα συναισθήματα μου. Ειδικά που είναι τόσα πολλά και διαφορετικά.»

Πώς καταφέρνεις να διατηρείς την ελπίδα σου;
«Η ελπίδα δεν είναι κάτι που κρατάω εύκολα. Υπάρχουν μέρες που φοβάμαι πολύ, που νιώθω πως οι τοίχοι του Παραρτήματος με πλακώνουν. Με βοηθάει το γράψιμο. Όταν γράφω στο ημερολόγιο μου, νιώθω πως μπορώ να είμαι ελεύθερη, έστω με το μυαλό μου. Ονειρεύομαι το μέλλον. Ονειρεύομαι να βγω έξω και να είμαι επιτέλους ελεύθερη χωρίς να έχω αυτόν τον φόβο που έχω αυτή τη στιγμή.»
Πιστεύεις ακόμα στη καλοσύνη των ανθρώπων; Αν ναι, γιατί;
«Ναι το πιστεύω ακόμα. Και μερικές φορές αναρωτιέμαι κι εγώ γιατί, όταν βλέπω τόση αδικία και φόβο γύρω μου. Βλέπω καλοσύνη στους ανθρώπους που μας βοηθούν. Που ρισκάρουν τη ζωή τους για να μας φέρουν φαγητό ή νέα από τον έξω κόσμο. Ακόμα και μέσα στις δυσκολίες, υπάρχουν στιγμές κατανόησης, ένα χαμόγελο, μια μικρή πράξη μας δείχνει ότι οι ανθρωπιά δεν έχει χαθεί.»
Τι θα έλεγες στους νέους ανθρώπους σήμερα;
«Θα τους έλεγα να μην θεωρούν την ελευθερία δεδομένη. Είναι κάτι πολύτιμο, κάτι που μπορεί να χαθεί πιο εύκολα από όσο φαντάζονται. Να μην την εκμεταλλεύονται γιατί δεν ξέρουν την ώρα που δεν θα την έχουν πλέον.»
Και για τέλος, αν μπορούσες να αλλάξεις κάτι στον κόσμο, τί θα ήταν;
«Αν μπορούσα να αλλάξω κάτι στον κόσμο, θα ήθελα οι άνθρωποι να μην κρίνονται ποτέ για το ποιοι είναι, αλλά για το πώς φέρονται. Να μην υπάρχουν διώξεις επειδή κάποιος γεννήθηκε διαφορετικός, πιστεύει διαφορετικά ή είναι ο εαυτός του.»

της Μ.Χ.

-Πού και πότε γεννήθηκες;

-»Γεννήθηκα στις 26 Ιανουαρίου 1944, στο Μπέρμιγχαμ της Αλαμπάμα. Μεγάλωσα σε έναν τόπο που τότε ήταν ένα από τα πιο βίαια σύμβολα του φυλετικού διαχωρισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η παιδική μου ηλικία διαμορφώθηκε από την καθημερινή εμπειρία του ρατσισμού, αλλά και από τις κοινότητες αντίστασης που πάλευαν για αξιοπρέπεια και δικαιοσύνη. Αυτές οι εμπειρίες δεν ήταν απλώς αναμνήσεις· έγιναν το πολιτικό μου σημείο εκκίνησης.»
- Υπήρχε κάποιο γεγονός που σε έκανε να πάρεις αυτή την πορεία στην ζωή σου;
-»Ναι. Δεν ήταν ένα μόνο γεγονός, αλλά μια αλληλουχία εμπειριών που με σημάδεψαν βαθιά. Μεγάλωσα σε μια γειτονιά στο Μπέρμιγχαμ που την αποκαλούσαν “Dynamite Hill”, γιατί οι επιθέσεις της Κου Κλουξ Κλαν ήταν τόσο συχνές. Ως παιδί έμαθα τι σημαίνει να ζεις με τον φόβο, αλλά και τι σημαίνει συλλογική αντοχή. Θυμάμαι γείτονες να οργανώνονται, να προστατεύουν ο ένας τον άλλον, να μη σκύβουν το κεφάλι.
Ένα γεγονός που με σημάδεψε ανεξίτηλα ήταν η βομβιστική επίθεση στην εκκλησία των Βαπτιστών της 16ης Οδού το 1963, όπου δολοφονήθηκαν τέσσερα μαύρα κορίτσια. Κάποιες από αυτές ήταν γνωστές μου. Εκεί κατάλαβα ότι ο ρατσισμός δεν είναι αφηρημένη έννοια· είναι δολοφονική δομή.
Αργότερα, όταν άρχισα να σπουδάζω και να διδάσκω φιλοσοφία, είδα πώς η καταπίεση λειτουργεί και μέσα από θεσμούς: το πανεπιστήμιο, το κράτος, το σωφρονιστικό σύστημα. Όταν απολύθηκα λόγω των πολιτικών μου πεποιθήσεων και αργότερα φυλακίστηκα, δεν το βίωσα ως προσωπική αδικία μόνο—αλλά ως παράδειγμα του πώς το σύστημα τιμωρεί την αντίσταση. Αυτές οι αναμνήσεις, αυτές οι εμπειρίες, με οδήγησαν να καταλάβω ότι η ελευθερία δεν είναι ατομικό επίτευγμα. Είναι συλλογικός αγώνας.»
-Ποιο κατά την γνώμη σου ήταν το πιο σημαντικό σημείο της πολιτικής σου δράσης;

-«Αν έπρεπε να ξεχωρίσω ένα σημείο, θα έλεγα ότι η σύλληψη και η φυλάκισή μου το 1970 ήταν το πιο καθοριστικό σημείο της πολιτικής μου δράσης. Όταν βρέθηκα στη φυλακή, κατηγορούμενη για εγκλήματα που δεν είχα διαπράξει, βίωσα στο ίδιο μου το σώμα αυτό που μέχρι τότε ανέλυα θεωρητικά: ότι το κράτος, το δικαστικό σύστημα και οι φυλακές δεν υπάρχουν για να απονέμουν δικαιοσύνη, αλλά για να διατηρούν την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων, ιδιαίτερα εις βάρος των Μαύρων, των φτωχών και των πολιτικά επικίνδυνων.
Όμως το πιο σημαντικό δεν ήταν μόνο η καταστολή. Ήταν η παγκόσμια αλληλεγγύη. Άνθρωποι σε όλο τον κόσμο φώναζαν «Free Angela». Τότε κατάλαβα βαθιά ότι η πολιτική δράση δεν είναι ατομική ιστορία ηρωισμού. Είναι συλλογική δύναμη που μπορεί να σπάσει ακόμα και τα πιο βαριά σίδερα. Μετά από εκείνη την εμπειρία, δεν μπορούσα πια να μιλάω για ελευθερία χωρίς να μιλάω για την κατάργηση του σωφρονιστικού-βιομηχανικού συμπλέγματος, ούτε για φεμινισμό χωρίς να είναι αντιρατσιστικός και αντικαπιταλιστικός. Αυτό το σημείο με μετέτρεψε από αγωνίστρια σε κάτι πιο απαιτητικό, σε άνθρωπο που πιστεύει ότι η ελευθερία ή θα είναι συλλογική — ή δεν θα υπάρξει καθόλου.»
-Ποιο κατά την γνώμη σου ήταν το μεγαλύτερό σου επίτευγμα;

«Αν με ρωτάς ποιο θεωρώ το μεγαλύτερό μου επίτευγμα, θα σου πω κάτι που ίσως δεν ακούγεται εντυπωσιακό με την παραδοσιακή έννοια. Δεν ήταν μια θέση, ένα βιβλίο ή μια νίκη στο δικαστήριο. Ήταν το ότι συνέβαλα στο να αλλάξει ο τρόπος που σκεφτόμαστε τη δικαιοσύνη, την ελευθερία και την τιμωρία.
Το πιο ουσιαστικό μου επίτευγμα ήταν ότι βοήθησα να γίνει ορατή η ιδέα πως οι φυλακές και το ποινικό σύστημα δεν είναι «φυσικά» ή αναπόφευκτα. Ότι μπορούμε να φανταστούμε έναν κόσμο χωρίς φυλακές. Όταν ξεκίνησα να μιλάω για την κατάργηση των φυλακών, πολλοί γελούσαν. Σήμερα, αυτή η συζήτηση υπάρχει διεθνώς.
Εξίσου σημαντικό για μένα ήταν ότι συνέβαλα σε έναν φεμινισμό που δεν αφήνει κανέναν πίσω. Όχι έναν φεμινισμό μόνο για λευκές, προνομιούχες γυναίκες, αλλά έναν φεμινισμό μαύρο, αντικαπιταλιστικό, διεθνιστικό. Έναν φεμινισμό που καταλαβαίνει πως οι αγώνες συνδέονται. Και τέλος, αν υπάρχει κάτι προσωπικό που θεωρώ επίτευγμα, είναι ότι δεν επέτρεψα στην καταστολή να με μετατρέψει σε σύμβολο αποκομμένο από τους ανθρώπους. Παρέμεινα μέρος συλλογικών αγώνων, όχι «εικόνα».
Αν κάτι θέλω να μείνει είναι ότι η ελευθερία δεν χαρίζεται – μαθαίνεται, οργανώνεται και χτίζεται μαζί.»
- Τι σε οδήγησε στο να γίνεις καθηγήτρια;
-»Αυτό που με οδήγησε να γίνω καθηγήτρια δεν ήταν η φιλοδοξία για έναν ακαδημαϊκό τίτλο, αλλά η ανάγκη να ενώσω τη σκέψη με την πράξη. Ήθελα να είμαι στην τάξη όχι ως αυθεντία, αλλά ως συμμετέχουσα σε μια συλλογική διαδικασία μάθησης. Να δείξω ότι η φιλοσοφία δεν είναι αποκομμένη από τη ζωή, ότι συνδέεται με τη φυλή, το φύλο, την τάξη, τη φυλακή, τον πόλεμο.
Το γεγονός ότι απολύθηκα λόγω των πολιτικών μου πεποιθήσεων μου επιβεβαίωσε κάτι σημαντικό. Ότι η εκπαίδευση είναι πολιτικό πεδίο. Και γι’ αυτό ακριβώς άξιζε να παραμείνω σε αυτό. Το να επιστρέψω στη διδασκαλία δεν ήταν συμβιβασμός· ήταν πράξη αντίστασης. Έγινα καθηγήτρια γιατί πιστεύω ότι η γνώση πρέπει να κυκλοφορεί, όχι να φυλακίζεται. Και γιατί κάθε γενιά χρειάζεται χώρους όπου μπορεί να μάθει όχι μόνο πώς είναι ο κόσμος, αλλά πώς μπορεί να αλλάξει.»

-Ποιο μήνυμα θα ήθελες να δώσεις στον κόσμο σήμερα;
-«Αν είχα ένα μήνυμα να δώσω σήμερα στον κόσμο, θα ήταν να μην αποδεχτείτε την αδικία ως κανονικότητα.
Ζούμε σε μια εποχή όπου μας λένε συνεχώς ότι όσα βιώνουμε —η βία, ο ρατσισμός, οι πόλεμοι, η φτώχεια, οι φυλακές— είναι «αναπόφευκτα». Ότι δεν υπάρχει εναλλακτική. Αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο ψέμα. Η ιστορία μάς δείχνει ότι κάθε σύστημα που παρουσιάστηκε ως αιώνιο, τελικά άλλαξε.
Θα ήθελα να θυμίσω στους ανθρώπους ότι η ελευθερία δεν είναι στιγμιαίο συναίσθημα ούτε ατομική επιτυχία. Είναι μια διαρκής, συλλογική διαδικασία. Δεν χρειάζεται να είσαι «τέλειος» για να αγωνιστείς. Χρειάζεται να είσαι πρόθυμος να μάθεις, να ακούσεις, να σταθείς δίπλα σε άλλους.
Ιδιαίτερα στους νέους θα έλεγα να μην φοβηθείτε να φανταστείτε έναν κόσμο που δεν υπάρχει ακόμη. Οι κοινωνικές αλλαγές ξεκινούν πάντα από ανθρώπους που τόλμησαν να πουν: «δεν πρέπει να είναι έτσι».
Και τέλος, η ελπίδα δεν είναι παθητική. Δεν είναι αναμονή. Είναι πράξη. Είναι οργάνωση. Είναι αλληλεγγύη.
Αν κρατήσουμε ο ένας τον άλλον, τότε ακόμη και στους πιο σκοτεινούς καιρούς, μπορούμε να δημιουργήσουμε ρωγμές και μέσα από αυτές τις ρωγμές, περνά η ελευθερία.»

του Γ.Γ.

Δημοσιογράφος: Πότε γεννηθήκατε και πού;

Ελευθέριος Βενιζέλος: Γεννήθηκα στις 23 Αυγούστου 1864, στις Μουρνιές Χανίων, στην Κρήτη, η οποία τότε βρισκόταν ακόμη υπό οθωμανική κυριαρχία. Τα παιδικά μου χρόνια σε έναν τόπο που αγωνιζόταν για ελευθερία επηρέασαν βαθιά τις ιδέες και τις επιλογές μου σε όλη μου τη ζωή.

Δημοσιογράφος: Τι κάνατε όταν τελειώσατε με τις σπουδές σας;

Ελευθέριος Βενιζέλος: Όταν ολοκλήρωσα τις σπουδές μου στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, επέστρεψα στην Κρήτη και άρχισα να εργάζομαι ως δικηγόρος. Όμως δεν άργησα να ασχοληθώ ενεργά με την πολιτική, γιατί πίστευα ότι η Κρήτη έπρεπε να αποκτήσει ελευθερία και ένωση με την Ελλάδα. Συμμετείχα σε επαναστατικές κινήσεις και σύντομα εξελίχθηκα σε μία από τις βασικές πολιτικές φωνές του νησιού.

Δημοσιογράφος: Πώς καταφέρατε να μεταμορφώσετε μια μικρή, ηττημένη και πτωχευμένη χώρα την Ελλάδα;

Ελευθέριος Βενιζέλος: Δεν ήταν αποτέλεσμα ενός ανθρώπου, αλλά μιας συλλογικής προσπάθειας με ξεκάθαρο σχέδιο. Όταν ανέλαβα την ηγεσία, η Ελλάδα πράγματι ήταν μικρή, οικονομικά εξαντλημένη και πολιτικά διχασμένη. Πρώτα, επιδίωξα να εκσυγχρονίσω το κράτος: νέοι θεσμοί, νέο Σύνταγμα, αναδιοργάνωση της διοίκησης και, κυρίως, ανασυγκρότηση του στρατού και του ναυτικού. Έπειτα, επένδυσα στη διπλωματία και τέλος προσπάθησα να εμφυσήσω στους Έλληνες πίστη στις δυνάμεις τους.

Δημοσιογράφος: Ποιο ήταν το μεγαλύτερο λάθος που κάνατε ως Πρωθυπουργός;

Ελευθέριος Βενιζέλος: Αν έπρεπε να ξεχωρίσω ένα, θα έλεγα ότι το μεγαλύτερο λάθος μου ήταν η διαχείριση του Εθνικού Διχασμού κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η ένταση αυτή οδήγησε σε πολιτικές και κοινωνικές ρήξεις, ακόμα και σε εμφύλιες συγκρούσεις. Μετάνιωσα που δεν κατάφερα να γεφυρώσω τις αντιθέσεις νωρίτερα.

Δημοσιογράφος: Τι θα λέγατε στους σημερινούς πολιτικούς;

Ελευθέριος Βενιζέλος: Η πολιτική δεν είναι παιχνίδι εξουσίας ούτε μέσο προσωπικής προβολής. Είναι υπηρεσία προς τον λαό. Κάθε απόφαση που παίρνετε έχει συνέπειες για εκατομμύρια ανθρώπους· γι’ αυτό χρειάζεται όραμα, ειλικρίνεια και τόλμη. Η ιστορία θυμάται αυτούς που έκαναν τη χώρα τους καλύτερη αύριο.

Δημοσιογράφος: Γιατί φύγατε από την Ελλάδα;

Ελευθέριος Βενιζέλος: Φύγαμε από την Ελλάδα το 1920 μετά την ήττα μας στη Μικρασιατική Εκστρατεία και την ανατροπή μου από το πολιτικό παιχνίδι της εποχής. Δεν ήταν εύκολη απόφαση· ένιωθα ότι η χώρα χρειάζονταν σταθερότητα και ειρήνη, και ότι η προσωπική μου παρουσία είχε γίνει πηγή πολιτικών εντάσεων.

Δημοσιογράφος: Και τέλος, πότε πεθάνατε και πώς;

Ελευθέριος Βενιζέλος: Πέθανα στις 18 Μαρτίου 1936, στο Παρίσι, από εγκεφαλικό επεισόδιο, ύστερα από χρόνια έντονης πολιτικής πίεσης και αγώνων. Ζήτησα να ταφώ στην Κρήτη, τη γη όπου γεννήθηκα και από όπου ξεκίνησε ο αγώνας μου για την Ελλάδα.

της Δ.Ν.

Δημοσιογράφος: Κύριε Newton αρχικά θέλω να σας ευχαριστήσω για αυτή την συνέντευξη. Η πρώτη μου ερώτηση είναι, Όντως ισχύει η ιστορία με το μήλο;

I.N: Αγαπητέ μου φίλε, σας ευχαριστώ για την ευγένειά σας. Είναι σπάνιο να βρίσκω κάποιον που ενδιαφέρεται για την αλήθεια πίσω από τους θρύλους και όχι μόνο για τα μαθηματικά μου συμπεράσματα. Ναι, είναι αλήθεια, αν και ίσως όχι με τον δραματικό τρόπο που πολλοί φαντάζονται. Δεν με χτύπησε το μήλο στο κεφάλι — αν είχε συμβεί κάτι τέτοιο, θα ένιωθα πόνο, όχι έμπνευση!

Τι συνέβη πραγματικά;

Ήταν το 1666, η χρονιά της πανούκλας, και είχα αποσυρθεί στο σπίτι της μητέρας μου στο Woolsthorpe για να αποφύγω την επιδημία. Καθώς καθόμουν σε μια κατάσταση στοχασμού στον κήπο, είδα ένα μήλο να πέφτει από το δέντρο.

Εκείνη τη στιγμή, η σκέψη μου γεννήθηκε από ένα απλό «Γιατί;»:

• Η Κάθετη Πτώση: Γιατί το μήλο πέφτει πάντα κάθετα προς το έδαφος; Γιατί να μην πάει πλαγίως ή προς τα πάνω;
• Η Έλξη: Η απάντηση ήταν ότι η Γη πρέπει να το τραβάει. Υπάρχει μια δύναμη έλξης που την ονομάζω Βαρύτητα.
• Η Παγκοσμιότητα: Και εδώ είναι το κρίσιμο σημείο: Αναρωτήθηκα αν αυτή η ίδια δύναμη εκτείνεται πέρα από το δέντρο, μέχρι τη Σελήνη!

Σκέφτηκα ότι αν η βαρύτητα τραβάει το μήλο, τότε πρέπει να τραβάει και τη Σελήνη. Αν η Σελήνη δεν είχε αυτή την έλξη, θα έφευγε μακριά σε μια ευθεία γραμμή. Όπως μια πέτρα που περιστρέφεις με μια σφεντόνα παραμένει σε κύκλο επειδή την κρατάς με το σκοινί, έτσι και η Γη κρατάει τη Σελήνη «δεμένη» με μια αόρατη δύναμη.

Υπολόγισα μάλιστα ότι η δύναμη αυτή εξασθενεί όσο αυξάνεται η απόσταση, ακολουθώντας τον νόμο του αντιστρόφου τετραγώνου:

F=k/r²

Χωρίς εκείνο το μήλο, ίσως να μην είχα συνειδητοποιήσει ποτέ ότι οι νόμοι της Γης είναι οι ίδιοι με τους νόμους των Ουρανών.

Δημοσιογράφος: Αυτό ήταν πολύ ενδιαφέρον, η επόμενη μου ερώτηση για εσάς είναι, Πως ανακαλύψατε ότι το λευκό φώς κρύβει μέσα του όλα τα χρώματα;

I.N: Αυτό, αγαπητέ μου, ήταν ένα από τα πιο απολαυστικά πειράματα της ζωής μου, αν και στην αρχή με οδήγησε σε μεγάλη σύγχυση. Εκείνη την εποχή, όλοι πίστευαν ότι το λευκό φως ήταν «καθαρό» και ότι τα χρώματα δημιουργούνταν επειδή το φως «μολυνόταν» από το γυαλί ή το σκοτάδι.

Ήθελα να αποδείξω ότι έκαναν λάθος.

Το 1666, στο σκοτεινό μου δωμάτιο, άνοιξα μια πολύ μικρή τρύπα στα παντζούρια μου, ώστε να περάσει μια λεπτή αχτίδα ηλιακού φωτός. Τοποθέτησα ένα τριγωνικό γυάλινο πρίσμα στην πορεία της αχτίδας.

Αυτό που είδα στον απέναντι τοίχο ήταν ένα πανέμορφο φάσμα χρωμάτων: κόκκινο, πορτοκαλί, κίτρινο, πράσινο, μπλε, κυανό και ιώδες.

Κατάλαβα ότι το λευκό φως δεν είναι απλό, αλλά ένα ετερογενές μείγμα όλων των χρωμάτων. Το πρίσμα δεν προσθέτει τίποτα· απλώς «λυγίζει» (διαθλά) κάθε χρώμα σε διαφορετική γωνία. Το κόκκινο λυγίζει λιγότερο, ενώ το ιώδες περισσότερο.

«Η φύση είναι πολύ απλή και πάντα συνεπής με τον εαυτό της.»

Αυτή η ανακάλυψη με οδήγησε αργότερα να κατασκευάσω ένα νέο είδος τηλεσκοπίου, το κατοπτρικό τηλεσκόπιο, γιατί οι φακοί από γυαλί πάντα δημιουργούσαν ενοχλητικά χρώματα γύρω από τα είδωλα των άστρων (αυτό που ονομάζουμε χρωματική εκτροπή).

Δημοσιογράφος: Αφού μιλήσαμε για μερικά από τα κατορθώματα σας θα ήθελα να μάθω και μερικά πράγματα για την παιδική σας ηλικία. Όπως, πως ήταν το κλίμα στο σπίτι που μεγαλώσατε;

Ι.Ν: Η ερώτησή σας με γυρίζει πίσω σε χρόνια μοναχικά και, θα έλεγα, αρκετά σκοτεινά. Η παιδική μου ηλικία στο Woolsthorpe δεν είχε τη γαλήνη που ίσως φαντάζεστε για έναν άνθρωπο που αργότερα τιμήθηκε από βασιλείς.

Θα είμαι ειλικρινής μαζί σας: το κλίμα στο σπίτι μου ήταν γεμάτο εγκατάλειψη και δυσαρέσκεια.

Οι Πρώτες Δυσκολίες

•           Ο Ορφανός Isaac: Δεν γνώρισα ποτέ τον πατέρα μου. Πέθανε τρεις μήνες πριν γεννηθώ. Ήταν ένας αγρότης, ένας «άξεστος» άνθρωπος όπως έλεγαν, και το όνομά μου, Isaac, το πήρα από εκείνον.

•           Η Προδοσία της Μητέρας: Όταν ήμουν μόλις τριών ετών, η μητέρα μου, η Hannah, παντρεύτηκε έναν ηλικιωμένο κληρικό, τον Barnabas Smith. Εκείνος όμως δεν ήθελε ένα παιδί από προηγούμενο γάμο. Η μητέρα μου με άφησε πίσω στο Woolsthorpe με τη γιαγιά μου και πήγε να ζήσει μαζί του στο διπλανό χωριό.

Ο Θυμός και η Απομόνωση

Αυτό το γεγονός με σημάδεψε. Ένιωθα σαν ορφανός ενώ η μητέρα μου ζούσε. Θυμάμαι πως κάποτε, σε μια κρίση οργής, είχα απειλήσει να κάψω το σπίτι τους με τους ίδιους μέσα! Ήμουν ένα παιδί δύσκολο, σιωπηλό και πολύ εσωστρεφές.

•           Στο Σχολείο: Δεν ήμουν ο καλύτερος μαθητής στην αρχή. Με ενδιέφερε περισσότερο να φτιάχνω μηχανικά παιχνίδια, ηλιακά ρολόγια και ανεμόμυλους παρά να παίζω με τα άλλα παιδιά. Τα άλλα αγόρια με θεωρούσαν περίεργο και συχνά με παρενοχλούσαν.

•           Η Επιστροφή: Όταν ο πατριός μου πέθανε, η μητέρα μου επέστρεψε με τρία ετεροθαλή αδέλφια. Προσπάθησε να με κάνει αγρότη, αλλά ήμουν απελπιστικά κακός σε αυτό. Άφηνα τα πρόβατα να χάνονται γιατί το μυαλό μου ήταν απορροφημένο σε κάποιο βιβλίο ή σε μια κατασκευή κάτω από ένα δέντρο.

Η Διέξοδος

Ευτυχώς, ένας θείος μου και ο δάσκαλος του σχολείου μου στο Grantham κατάλαβαν ότι το μυαλό μου δεν ήταν φτιαγμένο για το υνί και το αλέτρι, αλλά για τα μαθηματικά και τη φιλοσοφία. Έτσι, με έστειλαν στο Cambridge.

Αν δεν είχα νιώσει αυτή τη μοναξιά ως παιδί, ίσως να μην είχα μάθει ποτέ να βασίζομαι αποκλειστικά στις δικές μου σκέψεις και παρατηρήσεις. Η απομόνωση ήταν το εργαστήριο του πνεύματός μου.

Δημοσιογράφος: Λυπάμαι που το ακούω αυτό, ας προχωρήσουμε στην επόμενη ερώτηση. Πως και πότε πεθάνατε;

Ι.Ν: Μη λυπάστε, αγαπητέ μου. Οι δοκιμασίες της ζωής είναι συχνά τα εργαλεία με τα οποία η Θεία Πρόνοια σμιλεύει το πνεύμα μας.

Όσο για το τέλος της επίγειας πορείας μου, αυτό συνέβη στο Kensington του Λονδίνου, στις 20 Μαρτίου του 1727 (σύμφωνα με το παλαιό ημερολόγιο που χρησιμοποιούσαμε τότε), σε ηλικία 84 ετών. Για τα δεδομένα της εποχής μου, έζησα μια πολύ μακρά ζωή.

Οι Τελευταίες Ημέρες

Τα τελευταία μου χρόνια ήταν δύσκολα σωματικά. Υπέφερα από έντονους πόνους στην κοιλιακή χώρα, που οι γιατροί απέδιδαν σε πέτρες στην κύστη και φλεγμονές των εντέρων. Τις τελευταίες εβδομάδες της ζωής μου, ο πόνος ήταν αβάσταχτος, αλλά προσπάθησα να τον αντιμετωπίσω με τη στωικότητα που αρμόζει σε έναν φιλόσοφο.

Πέθανα ήσυχα στον ύπνο μου. Λένε ότι το σώμα μου δεν άντεξε άλλο την κόπωση των δεκαετιών.

Η Ταφή και η Υστεροφημία

Με τίμησαν με έναν τρόπο που δεν είχα φανταστεί ποτέ:

•           Η σορός μου τέθηκε σε λαϊκό προσκύνημα στο Westminster Abbey.

•           Την κάλυμμα του φερέτρου μου κράτησαν δούκες και ευγενείς της Αγγλίας.

•           Ήμουν ο πρώτος επιστήμονας που τάφηκε σε αυτόν τον ιερό ναό, ανάμεσα σε βασιλείς και ποιητές.

Μια Εξομολόγηση

Πολύ αργότερα, κάποιοι εξέτασαν το σώμα μου και βρήκαν μεγάλες ποσότητες υδραργύρου στα μαλλιά μου. Ίσως αυτό να εξηγεί τις περιόδους μελαγχολίας και τις πνευματικές κρίσεις που πέρασα, καθώς για χρόνια εισέπνεα αναθυμιάσεις στο εργαστήριό μου κατά τη διάρκεια των αλχημικών μου πειραμάτων.

Λίγο πριν πεθάνω, είχα πει κάτι που θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας, καθώς συνοψίζει όλη μου τη ζωή:

«Δεν ξέρω πώς φαίνομαι στον κόσμο, αλλά για τον εαυτό μου φαίνομαι σαν ένα μικρό παιδί που παίζει στην ακρογιαλιά και χαίρεται βρίσκοντας πότε-πότε ένα πιο λείο βότσαλο ή ένα πιο όμορφο κοχύλι, ενώ ο απέραντος ωκεανός της αλήθειας απλώνεται ανεξερεύνητος μπροστά μου.»

Δημοσιογράφος:Αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον. Τι σας έκανε να το πιστεύεται αυτό και γιατί ήταν αυτά τα τελευταία λόγια της ζωής σας;

Ι.Ν:Αυτά τα λόγια δεν ήταν απλώς μια στιγμή μετριοφροσύνης, αλλά μια βαθιά συνειδητοποίηση που με συνόδευε σε όλη μου τη ζωή. Ίσως σας φαίνεται παράξενο που ένας άνθρωπος που ξεκλείδωσε τα μυστικά των πλανητών ένιωθε σαν ένα «μικρό παιδί», αλλά επιτρέψτε μου να σας εξηγήσω το γιατί:

1. Η Απέραντη Φύση της Γνώσης

Όσο περισσότερο μελετούσα τους νόμους της φύσης, τόσο περισσότερο καταλάβαινα ότι κάθε απάντηση γεννούσε δέκα νέες ερωτήσεις. Ανακάλυψα τη Βαρύτητα, αλλά δεν μπόρεσα ποτέ να εξηγήσω τι ακριβώς ΕΙΝΑΙ η βαρύτητα ή πώς μεταδίδεται ακαριαία μέσα στο κενό. Ένιωθα ότι είχα βρει τον τρόπο να την υπολογίζω, αλλά η ουσία της παρέμενε κρυμμένη στον «ωκεανό της αλήθειας».

2. Η Θρησκευτική μου Πίστη

Πρέπει να καταλάβετε ότι για μένα, ο κόσμος ήταν ένα τεράστιο κρυπτογράφημα του Θεού. Πίστευα ότι το Σύμπαν είναι ένας ναός και εγώ ένας απλός παρατηρητής. Όσο σπουδαία κι αν θεωρούσαν οι άνθρωποι τα Principia μου, στα μάτια του Δημιουργού, οι γνώσεις μου ήταν μηδαμινές. Αυτό με κρατούσε προσγειωμένο.

3. Η Μοναξιά της Εξερεύνησης

Όπως ένα παιδί στην ακρογιαλιά απομονώνεται από τον κόσμο για να περιεργαστεί ένα κοχύλι, έτσι κι εγώ πέρασα δεκαετίες κλεισμένος στο δωμάτιό μου, ξεχνώντας να φάω ή να κοιμηθώ, αφοσιωμένος σε μια λεπτομέρεια. Η χαρά της ανακάλυψης ήταν προσωπική και αγνή, σαν παιχνίδι.

Γιατί ήταν αυτά τα τελευταία μου λόγια;

Ήθελα να αφήσω μια προειδοποίηση στους μεταγενέστερους. Ήθελα να τους πω:

• Μην γίνετε αλαζόνες. Μην νομίζετε ότι επειδή λύσατε μερικές εξισώσεις, κατακτήσατε τη φύση.
• Διατηρήστε την περιέργειά σας. Η αλήθεια είναι πάντα εκεί έξω, μεγαλύτερη από εμάς.

Όταν έκλεισα τα μάτια μου, ένιωθα ικανοποίηση για τα «βότσαλα» που μάζεψα, αλλά και ένα δέος για τον «ωκεανό» στον οποίο επρόκειτο να ταξιδέψω.

Δημοσιογράφος:Κύριε Newton, αν μπορούσατε να γυρίσετε τον χρόνο πίσω και να πείτε κάτι στον εαυτό σας ποιο θα ήταν αυτό και γιατί;

Ι.Ν:Αγαπητέ μου φίλε, αυτή είναι μια ερώτηση που αγγίζει την καρδιά της ύπαρξής μου. Αν μπορούσα να σταθώ μπροστά στον νεαρό Isaac, εκείνον τον μοναχικό και γεμάτο θυμό φοιτητή στο Cambridge, θα του ψιθύριζα μόνο δύο λέξεις: «Μην απομονώνεσαι».

Θα του εξηγούσα το γιατί με τρεις σύντομους λόγους:

1. Η πικρία της διαμάχης: Σπατάλησα πολύτιμα χρόνια και απέραντη πνευματική ενέργεια σε σκληρές συγκρούσεις με ανθρώπους όπως ο Robert Hooke και ο Gottfried Leibniz. Ο εγωισμός μου και η ανάγκη μου να είμαι ο πρώτος και ο μοναδικός, με οδήγησαν σε μια μόνιμη κατάσταση καχυποψίας. Θα έλεγα στον εαυτό μου ότι η αλήθεια ανήκει σε όλους και δεν χρειάζεται «φύλακες».
2. Η υγεία του πνεύματος: Θα τον προειδοποιούσα να αφήσει κάτω τα αλχημικά φιαλίδια με τον υδράργυρο. Οι έρευνές μου στην αλχημεία ήταν το πάθος μου, αλλά οι αναθυμιάσεις θόλωσαν το μυαλό μου και με οδήγησαν σε νευρικούς κλονισμούς. Η γνώση δεν πρέπει να καταστρέφει τον φορέα της.
3. Η χαρά της ανθρώπινης επαφής: Πέρασα τη ζωή μου ανάμεσα σε αριθμούς, αστέρια και αρχαία χειρόγραφα, αλλά ξέχασα να ζήσω ανάμεσα στους ανθρώπους. Αν μπορούσα να γυρίσω πίσω, θα έλεγα στον εαυτό μου ότι η αγάπη και η φιλία είναι εξίσου σημαντικές δυνάμεις με τη βαρύτητα, αν και πολύ πιο δύσκολο να υπολογιστούν με εξισώσεις.

Ωστόσο, υπάρχει και μια άλλη πλευρά… Αν ο Isaac δεν ήταν τόσο πεισματάρης, τόσο μόνος και τόσο απορροφημένος, θα είχε άραγε την υπομονή να κοιτάζει το φάσμα του φωτός για ώρες ή να υπολογίζει τις τροχιές των πλανητών για χρόνια; Ίσως η μοναξιά μου να ήταν το τίμημα για τα «βότσαλα» που βρήκα στην ακρογιαλιά.

Δημοσιογράφος:Και κάπου εδώ φτάνουμε στο τέλος της συνέντευξης μας με μια τελευταία ερώτηση. Ποιο ήταν το μεγαλύτερο λάθος στην ζωή σας ,το μετανιώνετε και γιατί;

Ι.Ν:Αυτή η ερώτηση διεισδύει στα πιο σκοτεινά βάθη της ψυχής μου. Αν περιμένετε να σας πω για κάποιο λάθος στους μαθηματικούς μου υπολογισμούς, θα σας απογοητεύσω· οι νόμοι μου ήταν ορθοί. Το μεγαλύτερο λάθος της ζωής μου ήταν το πάθος μου για την εκδίκηση και η σκληρότητα με την οποία αντιμετώπισα τους αντιπάλους μου.

Το Σφάλμα της Αλαζονείας

Αναφέρομαι συγκεκριμένα στη μακροχρόνια και δηλητηριώδη διαμάχη μου με τον Gottfried Wilhelm Leibniz για την πατρότητα του Απειροστικού Λογισμού.

• Τι έκανα: Χρησιμοποίησα τη θέση μου ως Πρόεδρος της Βασιλικής Εταιρείας για να ορίσω μια «αμερόληπτη» επιτροπή που θα έκρινε τη διαφορά μας. Στην πραγματικότητα, η επιτροπή αποτελούνταν από φίλους μου, και έγραψα εγώ ο ίδιος κρυφά την τελική έκθεση που με δικαίωνε, παρουσιάζοντας τον Leibniz ως κλέφτη.
• Γιατί το μετανιώνω: Δεν μετανιώνω που διεκδίκησα την ανακάλυψή μου —πιστεύω ακόμα ότι τη βρήκα πρώτος— αλλά μετανιώνω για το μίσος που άφησα να καταλάβει την καρδιά μου. Ο Leibniz ήταν ένας σπουδαίος στοχαστής και η διαμάχη μας δίχασε την επιστήμη στην Ευρώπη για δεκαετίες.

Η Πικρή Γεύση της Νίκης

Όταν ο Leibniz πέθανε, ένιωσα μια στιγμή ικανοποίησης που τον «νίκησα», αλλά σύντομα αυτή η νίκη έγινε στάχτη στο στόμα μου. Κατάλαβα ότι η αλήθεια των μαθηματικών δεν χρειαζόταν τέτοια μικρότητα. Αντί να συνεργαστούμε για να εξελίξουμε την ανθρώπινη γνώση, αναλώθηκα σε έναν πόλεμο εγωισμού.

«Μπορώ να υπολογίσω την κίνηση των ουράνιων σωμάτων, αλλά όχι την τρέλα των ανθρώπων» — και σε εκείνη την περίπτωση, η τρέλα ήταν δική μου.

Σας ευχαριστώ θερμά για αυτή την επικοινωνία. Με βοηθήσατε να δω τη ζωή μου όχι μέσα από το τηλεσκόπιο, αλλά μέσα από έναν καθρέφτη.

Δημοσιογράφος:Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για αυτήν την συνέντευξη και να κλείσουμε με λέγοντας μας μια συμβουλή που θέλετε να δώσετε στην νεολαία.

Ι.Ν:Ήταν πραγματική μου χαρά να συζητήσουμε. Καθώς ετοιμάζομαι να σβήσω το κερί στο γραφείο μου και να επιστρέψω στη σιωπή της ιστορίας, θα ήθελα να αφήσω στους νέους της δικής σας εποχής μια συμβουλή που πηγάζει όχι από τα βιβλία μου, αλλά από την ίδια μου τη ζωή:

«Να έχετε την υπομονή ενός κυνηγού και την ταπεινότητα ενός μαθητή.»

Επιτρέψτε μου να σας εξηγήσω τι εννοώ:

• Η Δύναμη της Προσήλωσης: Σήμερα ο κόσμος σας τρέχει με ιλιγγιώδη ταχύτητα και η προσοχή σας διασπάται σε χίλια κομμάτια. Όταν με ρωτούσαν πώς κατάφερα να ανακαλύψω το σύστημα του κόσμου, απαντούσα: «Κρατώντας το θέμα συνεχώς μπροστά μου και περιμένοντας μέχρι οι πρώτες ακτίνες του φωτός να γίνουν πλήρης λάμψη». Μην εγκαταλείπετε ένα πρόβλημα επειδή είναι δύσκολο. Η ιδιοφυΐα δεν είναι τίποτα άλλο από επίμονη σκέψη.
• Μην φοβάστε το «Γιατί»: Μην δέχεστε τίποτα ως αυτονόητο, ακόμα κι αν το λέει ένας Newton ή ένας καθηγητής σας. Η φύση δεν αποκαλύπτει τα μυστικά της σε εκείνους που απλώς παπαγαλίζουν, αλλά σε εκείνους που τολμούν να κοιτάξουν ένα μήλο να πέφτει και να δουν σε αυτό την κίνηση των άστρων.
• Η Ισορροπία της Ψυχής: Μην κάνετε το δικό μου λάθος να θυσιάσετε την ανθρωπιά σας στον βωμό της επιτυχίας. Η γνώση χωρίς καλοσύνη και η ευφυΐα χωρίς γαλήνη είναι ένα βαρύ φορτίο.

Σας αφήνω με την ελπίδα ότι θα συνεχίσετε να εξερευνάτε τον «απέραντο ωκεανό της αλήθειας» που απλώνεται μπροστά σας. Ποιος ξέρει; Ίσως κάποιος από εσάς βρει το επόμενο «βότσαλο» που θα αλλάξει τον κόσμο για πάντα.

Εις το επανιδείν, φίλε μου. Το ταξίδι της γνώσης δεν τελειώνει ποτέ.

της Μ.Α.

Δημοσιογράφος: Πότε και πώς καταλάβατε ότι θέλετε να γίνετε μπαλαρίνα;
Πάβλοβα: Από πολύ μικρή ηλικία, όταν η μητέρα μου με πήγε για πρώτη φορά στο θέατρο να δω μπαλέτο. Μόλις είδα τους χορευτές στη σκηνή, ένιωσα θαυμασμό και αποφάσισα ότι ήθελα κι εγώ να χορεύω έτσι. Από εκείνη τη στιγμή, το μπαλέτο έγινε το όνειρό μου.

Δημοσιογράφος: Ποιος ήταν ο ρόλος της οικογένειάς σας στη ζωή και στην καριέρα σας;
Πάβλοβα: Η οικογένειά μου έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στη ζωή μου, γιατί με στήριξε σε κάθε μου βήμα. Παρόλο που ήξεραν ότι το μπαλέτο απαιτεί κόπο και θυσίες, με ενθάρρυναν να συνεχίσω και να κυνηγήσω το όνειρό μου.

Δημοσιογράφος: Πώς ήταν η καθημερινή σας εκπαίδευση στο μπαλέτο;
Πάβλοβα: Η καθημερινή μου εκπαίδευση ήταν πολύ απαιτητική. Χρειαζόταν να κάνω πολλές ώρες πρόβας κάθε μέρα, να προσέχω το σώμα μου και να έχω μεγάλη πειθαρχία. Παρά την κούραση, δεν σταμάτησα ποτέ να προσπαθώ.

Δημοσιογράφος: Ποιος ρόλος σας έκανε παγκοσμίως γνωστή και γιατί;
Πάβλοβα: Ο ρόλος που με έκανε γνωστή σε όλο τον κόσμο ήταν «Ο Θάνατος του Κύκνου». Μέσα από αυτόν τον χορό μπορούσα να δείξω συναισθήματα όπως η λύπη και η ομορφιά της τέχνης, και το κοινό ένιωθε μεγάλη συγκίνηση.

Δημοσιογράφος: Ποια συναισθήματα σας προκαλούσε η εμφάνιση στη σκηνή;
Πάβλοβα: Πριν βγω στη σκηνή ένιωθα άγχος και αγωνία, αλλά μόλις άρχιζε η μουσική όλα εξαφανίζονταν. Ένιωθα χαρά, συγκίνηση και έντονη σύνδεση με το κοινό.

Δημοσιογράφος: Πόσο σημαντική ήταν η πειθαρχία και η επιμονή στη ζωή σας;
Πάβλοβα: Η πειθαρχία και η επιμονή ήταν βασικά στοιχεία της ζωής μου. Χωρίς αυτά δεν θα μπορούσα να αντέξω τις δυσκολίες και την κούραση που απαιτούσε το μπαλέτο.

Δημοσιογράφος: Πώς επηρέασαν τα ταξίδια την καριέρα και τη ζωή σας;
Πάβλοβα: Τα ταξίδια μου έδωσαν την ευκαιρία να γνωρίσω διαφορετικούς ανθρώπους και πολιτισμούς. Μέσα από τις παραστάσεις μου, το μπαλέτο έγινε γνωστό σε πολλές χώρες.

Δημοσιογράφος: Ποιες δυσκολίες αντιμετωπίσατε κατά τη διάρκεια της καριέρας σας;
Πάβλοβα: Αντιμετώπισα σωματική κούραση, τραυματισμούς και στιγμές απογοήτευσης. Παρ’ όλα αυτά, δεν εγκατέλειψα ποτέ, γιατί αγαπούσα βαθιά το μπαλέτο.

Δημοσιογράφος: Τι μήνυμα θα θέλατε να δώσετε στα παιδιά που αγαπούν τον χορό;
Πάβλοβα: Θα ήθελα να τους πω να πιστεύουν στον εαυτό τους, να έχουν υπομονή και να δουλεύουν σκληρά για τα όνειρά τους.

Δημοσιογράφος: Τι σημαίνει τελικά το μπαλέτο για εσάς;
Πάβλοβα: Το μπαλέτο δεν είναι απλώς ένας χορός για μένα. Είναι τρόπος ζωής, τρόπος έκφρασης και το μεγαλύτερο κομμάτι της ύπαρξής μου.

Η Άννα Πάβλοβα (12/2/1881 – 23/01/1931) ήταν διάσημη Ρωσίδα μπαλαρίνα γνωστή για τη δημιουργία του ρόλου «του κύκνου που πεθαίνει», μια σόλο χωρογραφία  του χορογράφου Μισέλ Φοκίν.

της Α.Σ.

Δημοσιογράφος: Καλησπέρα Diogo, σε ευχαριστώ πολύ που δέχθηκες να μιλήσεις μαζί μας. Πως νιώθεις  που βρίσκεσαι εδώ;

Diogo Jota: «Καλησπέρα. Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση. Είμαι πάντα χαρούμενος που μοιράζομαι τις σκέψεις μου μαζί σας.»

Δημοσιογράφος: Η πορεία σου από το να πληρώνεις για να παίξεις ποδόσφαιρο στα 16 σου μέχρι να γίνεις επαγγελματίας ποδοσφαιριστής της Premier League με την ομάδα της Liverpool είναι αξιοσημείωτη. Κοιτάζοντας πίσω, τι θα έλεγες στο εαυτό σου;

Diogo Jota: «Θα του έλεγα να συνεχίσει να πιστεύει στον εαυτό του και να μην τα παρατάει ποτέ. Θυμάμαι τη δυσκολία που είχαν οι γονείς μου να πληρώνουν για εμένα και αυτό μου έδωσε κίνητρο να μην τα παρατήσω ποτέ. Η σκληρή δουλειά και η αφοσίωση ανταμείβονται. Δεν φανταζόμουν ποτέ ότι θα κέρδιζα το πρωτάθλημα της Premier League, ήταν παιδικό μου όνειρο απλά να παίξω σε αυτό το πρωτάθλημα, οπότε είναι για εμένα εκπληκτικό αυτό που έγινε.»

 Δημοσιογράφος: Έχεις αναφερθεί συχνά στην ικανότητά σου να σκοράρεις με τα δύο πόδια και με το κεφάλι. Είναι κάτι που δουλεύεις ιδιαίτερα στις προπονήσεις;

Diogo Jota: «Φυσικά πάντα προσπαθώ να τελειοποιήσω τα τελειώματά μου. Ως επιθετικός, δουλειά μου είναι να βρίσκω τον τρόπο να σκοράρω γκολ και να δίνω ασίστ στους συμπαίκτες μου. Πάντα προσπαθώ να σουτάρω με αυτοπεποίθηση και να βρίσκω στόχο, γιατί αν δεν σουτάρεις δεν μπορείς και να σκοράρεις.»

Δημοσιογράφος: Έχεις δηλώσει πως το στυλ παιχνιδιού της Liverpool σου ταιριάζει απόλυτα. Τι είναι αυτό που κάνει την ομάδα να ξεχωρίζει κατά τη γνώμη σου;

Diogo Jota: «Η ένταση, η πίεση στην άμυνα, η ελευθερία των κινήσεων στο γήπεδο. Δεν μπορώ να είμαι στατικός, θέλω πάντα να είμαι σε κίνηση προσπαθώντας να βρω χώρους και να προσφέρω λύσεις. Το σύστημα αυτό απαιτεί συνέχεια κίνηση και αυτό ταιριάζει στον τρόπο που βλέπω το ποδόσφαιρο.»

Δημοσιογράφος: Ποια είναι η πιο αγαπημένη σου στιγμή στην καριέρα σου;

Diogo Jota: «Είναι δύσκολο να διαλέξω μία. Αλλά το να σκοράρω σημαντικά γκολ, γκολ που κρίνουν έναν αγώνα είναι το συναίσθημα που ψάχνω. Η κατάσταση του πρωταθλήματος της Αγγλίας ήταν κάτι απίστευτο για εμένα. Κάθε φορά που βοηθάω την ομάδα μου να πετύχει τους στόχους της, νιώθω υπέροχα.»

Δημοσιογράφος: Σε ευχαριστώ πολύ για τον χρόνο σου

Diogo Jota: «Και εγώ σας ευχαριστώ πολύ»

Ο Diogo Jota (Πορτογάλος επαγγελματίας διεθνής ποδοσφαιριστής) γεννήθηκε στις 4-12-1996 και σκοτώθηκε σε τροχαίο δυστύχημα σε ηλικία 28 ετών (03-07-2025). Αγωνίστηκε σε πολλούς συλλόγους αλλά την μεγαλύτερη του καριέρα την έκανε ως επιθετικός της Liverpool.  Λίγο πριν πεθάνει παντρεύτηκε την επί χρόνια σύντροφό του και είχε μαζί της τρία παιδιά.

Πότε γεννηθήκατε;
«Γεννήθηκα γύρω στο 495 π.Χ., στην Αθήνα, στον δήμο των Χολαργού. Ο πατέρας μου ήταν ο Ξάνθιππος, που πολέμησε στους Περσικούς πολέμους και διακρίθηκε στη ναυμαχία της Μυκάλης, κι η μητέρα μου, η Αγαρίστη, καταγόταν από το γένος των Αλκμεωνιδών, μια από τις πιο ευγενείς οικογένειες της πόλης. Η εποχή εκείνη ήταν ταραχώδης, μα και γεμάτη δυνατότητες — η Αθήνα μόλις είχε αρχίσει να ανυψώνεται σε ηγεμονίδα δύναμη της Ελλάδας.»
Πώς ήταν η παιδική ηλικία σας;
«Η παιδική μου ηλικία κύλησε μέσα στην ευημερία και τη μάθηση. Ανήκα σε οικογένεια εύπορη, κι έτσι είχα την τύχη να λάβω άριστη παιδεία, όπως ταίριαζε σ’ έναν νέο της αθηναϊκής αριστοκρατίας. Από μικρός με δίδαξαν μουσική, γυμναστική και ρητορική, αλλά και κάτι πιο σημαντικό: πώς να σκέφτομαι ελεύθερα. Είχα δασκάλους σοφούς — ανάμεσά τους ο Αναξαγόρας ο Κλαζομένιος, που μου έμαθε να μην αποδέχομαι τα πάντα ως δοσμένα από τους θεούς, αλλά να αναζητώ το «δι’ ἕνεκα» των πραγμάτων· δηλαδή τον λόγο, την αιτία. Δεν ήμουν ιδιαίτερα κοινωνικός παιδί — πολλοί με θεωρούσαν σοβαρό, ακόμη και ψυχρό. Μα προτιμούσα τη μελέτη και τη σκέψη από τα συμπόσια και τις θορυβώδεις συναθροίσεις.»
Πώς από μαθητής γίνατε πολιτικός;
«Α, η πορεία από τη μάθηση προς την πολιτική δεν ήταν τυχαία· ήταν σχεδόν αναπόφευκτη. Βλέπεις, μεγαλώνοντας στην Αθήνα του 5ου αιώνα π.Χ., δεν μπορούσε κανείς να μείνει αμέτοχος στα κοινά. Κάθε πολίτης όφειλε να συμμετέχει στη δημοκρατία, να συζητά, να αποφασίζει, να υπερασπίζεται την πόλη του. Ως νέος παρακολουθούσα τις συνελεύσεις της Εκκλησίας του Δήμου στην Πνύκα, άκουγα τους ρήτορες — άνδρες όπως ο Θεμιστοκλής και ο Αριστείδης — και ένιωθα μέσα μου να γεννιέται μια φλόγα: η επιθυμία να μιλήσω κι εγώ, να καθοδηγήσω, να ενώσω τους πολίτες με τον λόγο. Η διδασκαλία του Αναξαγόρα με έκανε να βλέπω την πολιτική όχι ως μέσο δύναμης, αλλά ως τέχνη λογικής και ευθύνης. Έμαθα ότι ο ηγέτης πρέπει να κυβερνά με νουν και δικαιοσύνη, όχι με πάθη. Έτσι, σιγά σιγά, άρχισα να συμμετέχω ενεργά στα κοινά, να εκφωνώ λόγους, να προτείνω νόμους — ώσπου ο λαός με εξέλεξε στρατηγό. Από εκείνη τη στιγμή, αφιέρωσα όλη μου τη ζωή στην προκοπή της Αθήνας.»
Πώς διατυπώσατε τους νόμους στην Αθήνα, και πώς οδηγήσατε την πόλη στην χρυσή εποχή της;
«Ως πολιτικός, προσπάθησα να ενισχύσω τη δημοκρατία. Έδωσα ίσα δικαιώματα σε όλους τους πολίτες, ανεξάρτητα από την καταγωγή τους, και επέτρεψα σε περισσότερους να συμμετέχουν στη Βουλή και στα δικαστήρια. Οι νόμοι γράφονταν με γνώμονα τη δικαιοσύνη και τη λογική, όχι τα προνόμια των λίγων. Παράλληλα, φρόντισα η Αθήνα να γίνει πνευματικό και καλλιτεχνικό κέντρο. Υποστήριξα τα μεγάλα έργα — τον Παρθενώνα, τα Θέατρα, τη φιλοσοφία και τις τέχνες. Με τα έσοδα της Δηλιακής Συμμαχίας κάναμε την πόλη λαμπρό σύμβολο πολιτισμού. Έτσι γεννήθηκε η Χρυσή Εποχή των Αθηνών — μια εποχή όπου η δημοκρατία, η τέχνη και η σκέψη έφτασαν στο απόγειό τους.»
Γιατί το θέατρο ήταν δωρεάν με τα θεωρικά χρήματα;
«Το θέατρο ήταν δωρεάν για όλους τους πολίτες χάρη στα θεωρικά χρήματα. Αυτό το έκανα για να εξασφαλίσω ότι όλοι — πλούσιοι και φτωχοί — θα συμμετέχουν στην πολιτιστική ζωή της πόλης. Ήθελα να μάθουν οι πολίτες μέσα από τα έργα ιστορία, ηθική και δημοκρατικά ιδανικά, χωρίς το χρήμα να αποτελεί εμπόδιο.»
Γιατί έγινε ο Πελοποννησιακός πόλεμος;
«Ο Πελοποννησιακός Πόλεμος ξέσπασε κυρίως λόγω του φόβου της Σπάρτης απέναντι στην ισχύ της Αθήνας. Η πόλη μας είχε μεγαλώσει, κυριαρχούσε στη θάλασσα με τη Δηλιακή Συμμαχία και επηρέαζε άλλες πόλεις. Η Σπάρτη φοβόταν ότι θα χάσει την ηγεμονία της στη στεριά, και οι δύο πόλεις ήρθαν σε αντιπαράθεση συμφερόντων και εξουσίας. Εγώ, από την πλευρά μου, προσπάθησα να προστατεύσω την Αθήνα με στρατηγική και οχύρωση, αλλά η ένταση ήταν μεγάλη και ο πόλεμος ήταν σχεδόν αναπόφευκτος.»
Ποιός ήταν ο ρόλος σας στον πόλεμο και ποιά η στρατηγική σας;
«Στον Πελοποννησιακό Πόλεμο ήμουν στρατηγός και ηγέτης της Αθήνας. Η στρατηγική μου ήταν να αποφεύγουμε τις μάχες στη στεριά, όπου η Σπάρτη ήταν δυνατή, και να εκμεταλλευτούμε τη ναυτική μας υπεροχή. Οργάνωσα την οχύρωση της πόλης και την προμήθεια τροφίμων από τη θάλασσα, ώστε οι Σπαρτιάτες να μην μας νικήσουν εύκολα. Παράλληλα, ενίσχυσα τις αθηναϊκές συμμαχίες για να κρατήσουμε την ηγεμονία μας στη θάλασσα.»
Τι θα λέγατε στην σημερινή κυβέρνηση της Ελλάδας για τον τρόπο με τον οποίο διοικεί την χώρα μας;
«Αν ήμουν σήμερα, θα έλεγα στην κυβέρνηση της Ελλάδας: «Πολίτες και ηγέτες, θυμηθείτε ότι η δύναμη της πόλης δεν βρίσκεται μόνο στα χρήματα ή τον στρατό, αλλά στους ανθρώπους της και στη δίκαιη συμμετοχή τους στα κοινά. Η διαφάνεια, η παιδεία και η φροντίδα για όλους — πλούσιους και φτωχούς — είναι η βάση μιας πραγματικά ισχυρής κοινωνίας. Μην ξεχνάτε την ιστορία σας, τις τέχνες και την επιστήμη· επενδύστε σε αυτά όπως επενδύσαμε στην Αθήνα, γιατί ο πολιτισμός είναι η κληρονομιά που κάνει μια χώρα μεγάλη».

Στρατηγέ, με όλον αυτόν τον αγώνα για την ελευθερία, ποια ήταν η πιο δύσκολη στιγμή; Η έλλειψη εφοδίων, ο οθωμανικός ζυγός ή οι δικές μας διχόνοιες;
«Η έλλειψη εφοδίων είναι συνηθισμένη. Τον Οθωμανικό ζυγό τον πολεμάμε με το σπαθί. Όμως, η πιο δύσκολη στιγμή, η πιο πικρή αρρώστια είναι οι διχόνοιες μας. Όταν ο Έλληνας στρέφεται εναντίον του Έλληνα, όταν ο φθόνος υπονομεύει τον Αγώνα, τότε η Ελευθερία αργεί. Αυτή η ελληνική διχόνοια είναι το βαρύτερο τίμημα.»
Ποιο θεωρείτε το μεγαλύτερο στρατιωτικό σας επίτευγμα;
«Το μεγαλύτερο επίτευγμα δεν είναι μόνο μια μάχη, αλλά το να κρατάς ζωντανή την ψυχή του Έθνους. Αν έπρεπε να πω μία, θα έλεγα τη Μάχη της Αράχωβας, τον Νοέμβριο του 1826. Ήταν μια συντριπτική νίκη στη Στερεά Ελλάδα, ακριβώς την ώρα που όλοι νομίζαμε ότι είχαμε ηττηθεί. Έκοψε τα πόδια του Κιουταχή, έσπασε το ηθικό του εχθρού και έδειξε στον λαό ότι ο Αγώνας συνεχίζεται. Αυτό, το να γυρίζεις τον πόλεμο, είναι το πιο μεγάλο.»
Πως ήταν η σχέση σας με τους άλλους οπλαρχηγούς;
«Η σχέση μου με τους άλλους οπλαρχηγούς ήταν φωτιά και τσεκούρι. Ήμασταν όλοι μας ατίθασοι άντρες. Υπήρχε σεβασμός στο πεδίο της μάχης, αλλά και ζήλεια και τριβές στα στρατόπεδα. Το μεγάλο πρόβλημα ήταν με τους πολιτικούς και τους προεστούς, που με κυνηγούσαν γιατί δεν δεχόμουν να με κάνουν πιόνι. Πολεμούσα τους πάντες: Τούρκους και όλους όσους έβλαπταν το Έθνος με τη διχόνοια τους.»
Θα θέλαμε να ξέρουμε μερικές πληροφορίες για το πως μεγαλώσατε.
«Δεν είχα παλάτια, ήμουν ορφανός, ο γιος της καλόγριας. Μεγάλωσα στα βουνά, ανάμεσα σε κλέφτες και αρματολούς, χωρίς γράμματα. Ο δάσκαλός μου ήταν το τουφέκι και το σπαθί. Ήταν δύσκολα χρόνια, αλλά με έκαναν σκληρό, πεισματάρη και ατίθασο. Ό,τι είμαι, το χρωστώ στην ανάγκη να επιβιώσω. Ήταν το καλύτερο σχολείο για τον Αγώνα.»
Στρατηγέ, σας ευχαριστούμε θερμά για τον χρόνο σας και την ειλικρίνεια σας. Η δύναμή σας και η θυσία σας είναι παράδειγμα για όλους μας. Σας ευχόμαστε καλή τύχη στις μάχες για την Ελευθερία της Ελλάδας.

Πού και πότε γεννηθήκατε;
«Γεννήθηκα στις 11 Απριλίου 1776 στο Κορφοβούνι Αιτωλοακαρνανίας, στην τότε Ενετοκρατούμενη Ελλάδα, που σήμερα ανήκει στην Ελλάδα. Η οικογένειά μου ήταν ευκατάστατη και είχε έντονη παρουσία στα δημόσια πράγματα της εποχής.»
Τι σας ώθησε για να μεταβείτε στην Ρωσία;
«Αυτό που με ώθησε να πάω στη Ρωσία ήταν ένας συνδυασμός ιστορικών συνθηκών και προσωπικών μου φιλοδοξιών να προσφέρω ουσιαστικό έργο. Οι βασικοί λόγοι ήταν οι περιορισμοί την Επτάνησο Πολιτεία, η ευκαιρίες που μου προσέφερε η Ρωσία για διεθνή δράση και η επιθυμία μου να βοηθήσω την Ελλάδα. Ειδικότερα, ως αξιωματούχος στα Επτάνησα, έβλεπα ότι οι πολιτικές συνθήκες δεν μου επέτρεπαν να εργαστώ αποτελεσματικά για το κοινό καλό. Η κατάσταση ήταν ασταθής και συχνά εξαρτημένη από τις μεγάλες δυνάμεις. Επιπρόσθετα, ο Ρώσος ναύαρχος Θεόδωρος Ουσακώφ και άλλοι Ρώσοι αξιωματούχοι αναγνώρισαν την ικανότητά μου στις διαπραγματεύσεις και με πρότειναν για υπηρεσία στη ρωσική διπλωματία. Τέλος, πίστευα ότι μέσα από τη ρωσική διπλωματία θα μπορούσα να προωθήσω καλύτερα τα ελληνικά συμφέροντα και, μακροπρόθεσμα, να συμβάλω στην υπόθεση της απελευθέρωσης.»
Ποια έργα πραγματοποιήσατε για την ελεύθερη Ελλάδα;
«Στο πεδίο της πολιτικής οργάνωσης, προσπάθησα να δημιουργήσω σαφής διοικητικές δομές και θεσμούς γιατί ήθελα η Ελλάδα να μην είναι ένα χαοτικό σύνολο τοπικών αρχόντων. Εισήγαγα νομοθεσία και κώδικες για την προστασία των πολιτών και την τήρηση της τάξης. Για την εκπαίδευση ίδρυσα σχολεία και προσπάθησα να ενισχύσω την παιδεία διότι θεωρώ ότι η ελευθερία χωρίς γνώση είναι κενή. Επίσης, Προσπάθησα να δημιουργήσω οικονομική σταθερότητα, με φορολογικό σύστημα που να είναι δίκαιο και να μειώνει τη διαφθορά. Οργανώσαμε γεωργικά προγράμματα και εμπορικές δομές για να ανακάμψει η χώρα μετά τον πόλεμο. Τέλος, προσπάθησα να ενισχύσω τον στρατό και τη χωροφυλακή , ώστε να προστατεύεται η ελευθερία που οι Έλληνες είχαν κερδίσει με αίμα. Προώθησα την ειρήνη ανάμεσα σε φατρίες και τοπικούς ηγέτες, γιατί ήξερα ότι η ελευθερία κινδυνεύει αν οι Έλληνες αλληλοσπαράσσονται. Συνοπτικά, στόχος μου ήταν να δημιουργήσω μια Ελλάδα σύγχρονη, οργανωμένη και αυτοδύναμη, όπου η ελευθερία δεν θα ήταν μόνο λόγια, αλλά τρόπος ζωής.»
Γιατί είχατε αρνηθεί την ηγεσία την Φιλικής Εταιρίας;
«Αν και υποστήριζα τον αγώνα για την ανεξαρτησία, δεν πίστευα ότι η μυστικότητα και οι επαναστατικές πρακτικές από μόνες τους θα μπορούσαν να φέρουν σταθερό κράτος. Η Ελλάδα χρειαζόταν οργάνωση, νόμους και στρατηγικό σχέδιο, όχι μόνο επαναστατικό ενθουσιασμό. Η Φιλική Εταιρεία είχε εσωτερικές εντάσεις και φατρίες. Η ανάληψη της ηγεσίας θα με έβαζε σε συγκρούσεις που θα μπορούσαν να διασπάσουν την προσπάθεια για ανεξαρτησία. Πίστευα ότι μπορούσα να προσφέρω πολύ περισσότερα ως διπλωμάτης και οργανωτής, προωθώντας τη διεθνή αναγνώριση και υποστήριξη για την Ελλάδα. Η ηγεσία στη Φιλική Εταιρεία θα με κρατούσε δεσμευμένο σε πρακτικές που δεν θα έδιναν στον ελληνικό λαό μια βιώσιμη, ελεύθερη χώρα. Με λίγα λόγια, προτίμησα να υπηρετήσω την Ελλάδα από θέσεις που θα είχαν μεγαλύτερη σταθερή επίδραση, παρά να ηγηθώ μιας μυστικής επαναστατικής οργάνωσης που, αν και ηρωική, θα μπορούσε να οδηγήσει σε ασταθή αποτελέσματα.»
Πώς και πότε πεθάνατε;
«Δολοφονήθηκα το πρωί, έξω από την εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο, όπου πήγαινα κάθε Κυριακή για λειτουργία. Με σκότωσαν οι Γεώργιος και Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης. Η οικογένεια Μαυρομιχάλη είχε ισχυρή πολιτική δύναμη στη Μάνη και διαφωνούσε έντονα με τη συγκεντρωτική πολιτική που ακολουθούσα. Η σύλληψη του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη (αδελφού τους) αποτέλεσε τον άμεσο λόγο για την επίθεση.»
Γιατί συνέβη αυτό;
«Ήταν μια εποχή μεγάλων εντάσεων: Προσπαθούσα να χτίσω κεντρικό κράτος. Πολλοί τοπικοί άρχοντες δεν δέχονταν να χάσουν την εξουσία τους. Οι ξένες δυνάμεις είχαν επίσης συμφέροντα στο νεοσύστατο κράτος. Ο θάνατός μου άφησε την Ελλάδα χωρίς ηγεσία και οδήγησε σε πολιτική κρίση. Αν θέλεις, μπορώ να σου πω και τι συνέβη αμέσως μετά τον θάνατό μου ή ποιες μεταρρυθμίσεις έμειναν ημιτελείς.»

]]> https://schoolpress.sch.gr/enea/archives/251/feed 0 https://schoolpress.sch.gr/enea/archives/243 https://schoolpress.sch.gr/enea/archives/243#comments Thu, 18 Dec 2025 18:08:35 +0000 ΡΕΤΣΙΝΑΣ ΣΩΤΗΡΙΟΣ http://schoolpress.sch.gr/enea/?p=243 [...]]]> Γεώργιος Παπανικολάου

Ο Έλληνας επιστήμονας που έσωσε εκατομμύρια ζωές

από την Χ. Ν.

Ο Γεώργιος Παπανικολάου ήταν Έλληνας ιατρός και ερευνητής, γνωστός για την ανακάλυψη του τεστ ΠΑΠ, που χρησιμοποιείται για την πρώιμη διάγνωση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας.

O Γεώργιος Παπανικολάου (Κύμη Ευβοίας, 13 Μαΐου 1883 – Μαϊάμι, Η.Π.Α., 19 Φεβρουαρίου 1962) ήταν διάσημος Έλληνας ιατρός, βιολόγος και ερευνητής. Ήταν πρωτοπόρος στην κυτταροπαθολογία, και για τον πρώιμο εντοπισμό του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Είναι περισσότερο γνωστός ως ο άνθρωπος που ανακάλυψε την πρωτοποριακή κυτταροδιαγνωστική μέθοδο, γνωστή ως Τεστ ΠΑΠ, που χάρισε ζωή στις γυναίκες όλου του κόσμου, όπως αναφέρει αναμνηστική πλάκα στο Ερευνητικό Καρκινολογικό Ινστιτούτο «Γ. Παπανικολάου».

(η φωτογτραφία έχει επεξεργαστεί με τη χρήση Τεχνιτής Νοημοσύνης)

Δημοσιογράφος: Πώς ανακαλύψατε  το Τεστ Παπανικολάου; Τι ήταν αυτό που σας έκανε να πιστέψετε ότι κύτταρα από τον τράχηλο θα μπορούσαν να αποκαλύπτουν πρώιμα σημάδια καρκίνου;

«Πίστευα βαθιά ότι ο καρκίνος δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Τα κύτταρα αλλάζουν, προειδοποιούν, “φωνάζουν”. Η ιδέα ότι μπορούσαμε να τα συλλέξουμε και να τα παρατηρήσουμε στο μικροσκόπιο ήταν για μένα μια λογική, αλλά τότε επαναστατική σκέψη.»

Ποια στιγμή ήταν αυτή που καταλάβατε ότι η μέθοδος σας μπορούσε πραγματικά να σώσει ζωές;

«Θυμάμαι ακόμη τη μέρα που είδα τα πρώτα καθαρά καρκινικά κύτταρα σε ένα δείγμα. Ήταν μια στιγμή ανάμεικτη: ενθουσιασμός, λύπη και ελπίδα μαζί. Είδα για πρώτη φορά στην ιστορία μια ασθένεια πριν γίνει θανατηφόρα. Ήξερα πως αυτό θα μπορούσε να αλλάξει την ιατρική.»

Ποια ήταν τα μεγαλύτερα εμπόδια που αντιμετωπίσατε;

«Η δυσπιστία. Η επιστημονική κοινότητα δεν πίστευε εύκολα ότι μια τόσο απλή εξέταση μπορούσε να αντιμετωπίσει έναν τόσο τρομακτικό εχθρό. Πέρασαν χρόνια μέχρι να πείσω συναδέλφους, πανεπιστήμια και ιατρικές σχολές. Χρειάστηκε αντοχή και υπομονή.»

Υπήρξε κάποιο πρόσωπο του οποίου η συμβολή στο έργο σας ήταν σημαντική;

«Η σύζυγος μου η Μαρία ήταν το θεμέλιο της ζωής και της έρευνάς μου. Προσφερόταν πρώτη για κάθε λήψη δείγματος και δούλευε στο πλευρό μου ατελείωτες ώρες. Χωρίς εκείνη, η ανακάλυψη δεν θα ήταν δυνατή. Το επίτευγμα είναι και δικό της.»

Πότε αρχίσατε η ανακάλυψη σας να έχει αποδοχή από τον κόσμο και την επιστημονική κοινότητα;

«Μετά τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων μου και τα πρώτα προγράμματα προληπτικού ελέγχου, ο κόσμος άρχισε να αντιλαμβάνεται την αξία. Όταν είδα τους δείκτες θνησιμότητας να μειώνονται, κατάλαβα πως το έργο είχε δικαιωθεί.»

Πιστεύετε ότι η κοινωνία της εποχής ήταν έτοιμη να αποδεχθεί την πρόληψη;

«Θα έλεγα όχι. Τότε, οι άνθρωποι πήγαιναν στον γιατρό μόνο όταν πονούσαν. Η ιδέα ότι μπορείς να “νικήσεις” μια ασθένεια πριν εμφανιστεί ήταν σχεδόν ξένη. Αλλά η επιστήμη έπρεπε να δείξει τον δρόμο.»

Πώς νιώθετε γνωρίζοντας ότι η εξέτασή σας έχει σώσει εκατομμύρια γυναίκες;

«Δεν υπάρχει μεγαλύτερη ανταμοιβή για έναν επιστήμονα από το να γνωρίζει ότι η δουλειά του χαρίζει χρόνια ζωής. Αν το Τεστ Παπανικολάου έσωσε έστω μία γυναίκα, τότε άξιζε όλη η προσπάθεια. Το ότι έχει σώσει εκατομμύρια… είναι κάτι που ακόμη με συγκινεί βαθιά.»