Το μάθημα της λογοτεχνίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση δεν περιορίζεται στη μελέτη κειμένων του παρελθόντος. Αντιθέτως, αποτελεί έναν ζωντανό χώρο καλλιέργειας της σκέψης, της ευαισθησίας και της δημιουργικότητας των μαθητών/-τριών. Μέσα από τα λογοτεχνικά έργα, οι έφηβοι έρχονται σε επαφή με ιδέες, αξίες και συναισθήματα που τους βοηθούν να κατανοήσουν καλύτερα τον εαυτό τους και τον κόσμο γύρω τους.
Η λογοτεχνία, όταν συνδυάζεται με τη δημιουργική γραφή και την αισθητική απόλαυση που προσφέρει μια εικόνα που συνοδεύει το κείμενο, δεν είναι απλώς ένα μάθημα· είναι ένας τρόπος για τους/τις μαθητές/-τριες να ανακαλύψουν τη δική τους μοναδική φωνή.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο έλαβε χώρα η δημιουργία του δεύτερου τεύχους του ηλεκτρονικού μαθητικού περιοδικού «Πανορμίτειοι συγγραφείς» με σκοπό τη συγγραφή και δημοσίευση σε αυτό πρωτότυπων λογοτεχνικών κειμένων από τους συμμετέχοντες/-ουσες μαθητές/μαθήτριες, τα οποία εικονογραφήθηκαν με πρωτότυπα έργα μαθητών και μαθητριών που επίσης συμμετέχουν στη δράση. Θα ήταν σκόπιμο να ξεκαθαρίσουμε τους στόχους αυτού του εγχειρήματος, αλλά να διερευνήσουμε και κίνητρα, μαθητικές δεξιότητες και επιθυμίες.
Καταρχάς, οφείλουμε να επισημάνουμε ότι η ανάγνωση είναι μια κοινωνική δραστηριότητα. Η διάστασή της αυτή φαίνεται να έχει χαθεί από τη σχολική τάξη στα πλαίσια της καθημερινής διδασκαλίας, αφού πρωτεύει η διεκπεραίωση της ύλης, πράγμα που δημιουργεί άγχος αλλά και περιορίζει σημαντικά την αλληλεπίδραση μεταξύ των παιδιών. Η ανάγνωση, ως εκ τούτου, για τους/τις μαθητές/-τριες μέσα στην καθημερινή σχολική πραγματικότητα γίνεται με τρόπο παθητικό, σχεδόν καταναγκαστικό, γιατί «επιβάλλεται» από τον/την εκπαιδευτικό στο πλαίσιο του αναλυτικού προγράμματος. Αν το παιδί είχε τη δυνατότητα να διαβάσει το γραπτό κείμενο του/της συμμαθητή/-τριάς του/της, ο γραπτός λόγος θα αποκτούσε επικοινωνιακές προεκτάσεις, θα γινόταν μια διαδικασία κατά την οποία το παιδί θα έθετε πιο εύκολα σε ενέργεια το δικό του σύστημα αξιών κι αντιλήψεων, αφού θα διέβλεπε πολλά περισσότερα κοινά στοιχεία με εκείνο του/της συμμαθητή/-τριάς του.
To μαθητικό περιοδικό, λοιπόν, ικανοποιεί αυτή την ανάγκη του παιδιού να διαβάζει με χαρά ένα κείμενο, γνωστικού, λογοτεχνικού, ενημερωτικού ή ό,τι άλλου περιεχομένου, αφού πρόκειται για «προϊόν» ενός/μιας συμμαθητή/-τριάς του. Παράλληλα, προάγει τη φιλαναγνωσία καθιστώντας γενικά τη ανάγνωση μια ευχάριστη διαδικασία εκτός πλαισίου αξιολόγησης ή βαθμολογίας για το παιδί.
Ο δεύτερος στόχος είναι η δημιουργική γραφή. Η γραφή που, όπως είπαμε και για την ανάγνωση, έχει επικοινωνιακές προεκτάσεις. Ο Φρενέ έλεγε πως ο μόνος λόγος για να γράψει το παιδί είναι για να φτάσει η σκέψη του εκεί που δε φτάνει η φωνή του. Να γράψει δηλαδή για τον εαυτό του, τους συμμαθητές του, τους γονείς του, τη γειτονιά του, τα παιδιά ενός άλλου σχολείου και στη συνέχεια το κείμενό του να αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης και αφορμή για επικοινωνία. Ωστόσο, πρέπει να έχει υπόψη του την επίτευξη και πλήθους άλλων στόχων, όπως να πληροφορήσει, να προβληματίσει, να πείσει, να τέρψει κι όλα αυτά ανάλογα με την περίσταση. Έτσι μαθαίνει και το ίδιο, εξασκείται στο λόγο περισσότερο αποτελεσματικά, αφού εισπράττει την άμεση ικανοποίηση του να δει το πόνημά του δημοσιευμένο. Πόσο δε μάλλον να εισπράξει τα εύσημα από τους συμμαθητές και συμμαθήτριές του, τους/τις εκπαιδευτικούς του και τους άλλους αναγνώστες. Ακόμη πιο σημαντικό, καταθέτει την προσωπική του άποψη, φροντίζοντας συνάμα να ακολουθεί τους κανόνες γραφής και μορφοποίησης, μέσα από συγκεκριμένα στάδια, πρώτα τη συγγραφή ενός κειμένου και τη συζήτηση- συνεργασία για την εικονογράφηση με τον/την συμμαθητή/-τρια που αναλαμβάνει να δώσει σάρκα και οστά στις σκέψεις, στις ιδέες του.
Εξίσου σημαντικοί στόχοι με τους παραπάνω είναι και η ανάπτυξη της αυτοαντίληψης και η κριτική σκέψη του παιδιού που γράφει σε ένα μαθητικό περιοδικό. Διότι καθίσταται ικανό μέσα από τις παραπάνω διαδικασίες να αξιολογεί και να αυτο-αξιολογείται, με την καθοδήγηση του/της εκπαιδευτικού. Μαθαίνει να αυτενεργεί, να θέτει προσωπικούς στόχους που αναλαμβάνει το ίδιο πρωτίστως να φέρει σε πέρας, γίνεται υπεύθυνο. Στη συνέχεια, όταν ευοδώνονται οι προσπάθειές του νιώθει ικανοποίηση και ενισχύεται η θετική αυτοεικόνα του. Στην ενίσχυσή της συμβάλλει και η αποδοχή από τα άλλα παιδιά, τους/τις εκπαιδευτικούς, τους γονείς.
Ακόμη, ενισχύονται οι δημοκρατικές αξίες. Η δημιουργία μαθητικού υλικού προς δημοσίευση απαιτεί αυτοπειθαρχία κι αυτοέλεγχο, ώστε να συμπράξουν όλες αυτές οι διαφορετικές προσωπικότητες των παιδιών δημιουργικά και να συνυπάρξουν αρμονικά σε μια δημοκρατικά οργανωμένη ομάδα. Η συνεργασία και η συζήτηση, πέραν του γεγονότος ότι ενισχύουν τα δημοκρατικά ιδεώδη, διευκολύνουν τις νοητικές διεργασίες, τόσο την αναλυτική όσο και τη συνθετική σκέψη.
Τέλος, στην εποχή της πληροφορίας και του διαδικτύου είναι σημαντικό ότι οι μαθητές και οι μαθήτριες μέσα από τη διαδικασία της δημιουργίας ενός ηλεκτρονικού – αναρτητέου δηλαδή στο διαδίκτυο – μαθητικού περιοδικού και μέσα από τη συμμετοχή τους σε αυτό μαθαίνουν την ορθή χρήση του διαδικτύου και αντιλαμβάνονται τον μηχανισμό λειτουργίας των ΜΜΕ. Ενδιαφέρονται για το ευρύτερο κοινωνικό γίγνεσθαι και μαθαίνουν να ασκούν κριτική σε όποια πληροφορία διοχετεύουν τα ΜΜΕ καθημερινά. Με άλλα λόγια, μαθαίνουν να υποβάλλουν στον δικό τους κριτικό έλεγχο την «αλήθεια» της τηλεόρασης, του Τύπου, του διαδικτύου.
Ένα μικρό δείγμα της φαντασίας, της δημιουργικότητας, της συνεργασίας, της πολλής και ποιοτικής δουλειάς των μαθητών και μαθητριών του σχολείου μας είναι και το παρόν ηλεκτρονικό μαθητικό περιοδικό. Η θεματολογία του προέκυψε μέσα από τα διαβάσματα των παιδιών, τα ενδιαφέροντα και τις ιδιαίτερες κλίσεις τους, τις μεταξύ τους γόνιμες συζητήσεις, καθώς και από τα ποικίλα ερεθίσματα που λάμβαναν μέσα στην τάξη στη διάρκεια των μαθημάτων τους. Σημαντικός παράγοντας επίσης, υπήρξε και η συνεχής καθοδήγηση που δέχονταν από τις εκπαιδευτικούς που συμμετείχαν στο πρόγραμμα αυτό, τις κυρίες Ζησοπούλου Αγάθη, Μούγκρου Ευαγγελία, Πρόιου Ευαγγελία, Ταμπούρη Ζωή και Τσιώλη Βαΐα που υπήρξε και η αρχισυντάκτρια του περιοδικού και συντονίστρια του όλου εγχειρήματος. Σε αυτό γίνονται φανερές αφενός οι δεξιότητες των συμμετεχόντων παιδιών στον λόγο και την έκφραση, η επιθυμία τους για διαρκή ενημέρωση περί των δράσεων και τεκταινόμενων εντός κι εκτός σχολείου και αφετέρου η αγάπη τους για τη λογοτεχνία και τα εικαστικά, τη γνώση, αλλά και την τέρψη και αισθητική απόλαυση.
Σας ευχόμαστε ένα απολαυστικό ταξίδι στον κόσμο της ανάγνωσης μέσα από τις σελίδες του περιοδικού μας!
ΒΑΪΑ ΤΣΙΩΛΗ ΠΕ02
Το εξώφυλλο του περιοδικού «Πανορμίτειοι συγγραφείς», τεύχος 2ο, φιλοτέχνησε η Αθανασία Αναστασιάδη, μαθήτρια της Β΄ Λυκείου
