Βάζω στον ξυλόφουρνο το κατσικάκι και καίγομαι από τη φωτιά. Η γιαγιά δεν είναι πια εδώ να με αλείψει βάλσαμο να γιάνουν οι πληγές μου. Πληθύνανε κι αυτές με τον καιρό. Μύρισε το φαγητό· ρίγανη από το βουνό φερμένη. Ο κόπος του παππού, η χαρά της γιαγιάς, τα εγγόνια να μαδάμε τα ματσάκια. Οι θύμησες τις κλείνουν τις πληγές; Μην τις βαθαίνουν και γίνονται χαράδρες; Μακριά σου εφέτος· πρώτη φορά. Τουλάχιστον, να έρθουν τα παιδιά να γεμίσει το τραπέζι. Έβαλα το κόκκινο σερβίτσιο που δεν σ’ άρεσε. Ο ξυλόφουρνος έχει πυρώσει.

Από το οπισθόφυλλο:

Το βιβλίο αυτό είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα του ευρύτερου βορειοελλαδικού χώρου μέσα από το χρονικό δύο οικογενειών που απλώνεται σε τρεις ολόκληρες γενιές. Από την Ανατολική Ρωμυλία και την Αδριανούπολη στα τέλη του 19ου αιώνα και από τα καμένα χωριά των φυλετικών ανταγωνισμών στη Μακεδονία της ίδιας εποχής, έως τη σημερινή Θεσσαλονίκη, οι πόλεμοι, η προσφυγιά, ο ιδρώτας και τα πάθη τόσων χρόνων έρχονται και στραγγίζουν στη συνάντηση ενός άντρα και μιας γυναίκας έναν τριήμερο καύσωνα του Αυγούστου κάτω από περίεργες συνθήκες. Είναι ακόμη ένα μυθιστόρημα-έπος του αγώνα της καθημερινής ζωής, καθώς και μια ελεγεία των «αποτυχημένων», του έρωτα και του χρόνου που περνά. Πιο πολύ όμως είναι το εκτενές μυθιστόρημα της Θεσσαλονίκης. Τα κτίρια, οι δρόμοι, τα στέκια, οι γωνιές της, οι εξοχές της, τα περίχωρα, το δέρμα της ολόκληρο, με το αποτύπωμα ενός ολόκληρου αιώνα. «Ήθελα να γράψω ένα βιβλίο για τους “αποτυχημένους”. Επέλεξα να το κάνω με τη μορφή ενός ιδιότυπου ιστορικού μυθιστορήματος, όπου μέσα από το κατακλυσμιαίο πέρασμα της ιστορίας σε ολόκληρο τον εικοστό αιώνα θα προσπαθούσα να αναστήσω στα μάτια του αναγνώστη το πανάρχαιο δράμα, τη συνάντηση του ανθρώπου με την προσωπική του αποτυχία και πτώση».

Εργογραφία Ισίδωρου Ζουργού:

https://www.patakis.gr/books/9789601614984-sti-skia-tis-petaloudas/

Ιστορικό μυθιστόρημα: Η μυθοπλασία σε σύζευξη με την ιστορία

Η μυθοπλασία των χαρακτήρων υπάρχει, αλλά το γεωγραφικό, κοινωνικό, πολιτικό, οικονομικό πλαίσιο αντιστοιχεί σε ιστορικές περιόδους με τεκμήρια αναφοράς. Συνεπώς, πολλοί τόποι και τοπωνύμια αντιστοιχούν σε πραγματικά μέρη, ιστορικά γεγονότα είναι αληθή, αναφορές σε δημόσια πρόσωπα είναι τεκμηριωμένες.

Εντοπίζεται ένας παραλληλισμός μεταξύ του τραγουδιού του “Νεκρού αδελφού” και ενός σημείου του μυθιστορήματος. Συγκεκριμένα, στο δημοτικό τραγούδι, ο Κωνσταντίνος, ένα από τα παιδιά, επιμένει να στείλουν τη μοναδική κόρη της οικογένειας στην ξενιτιά προκειμένου να παντρευτεί, ενώ η μητέρα της έδειχνε ανήσυχη απέναντι σε αυτή την απόφαση και αβέβαιη για το μέλλον της κόρης της μακριά από το σπίτι. Ο Κωνσταντίνος, λοιπόν, δίνει όρκο πως θα φροντίσει να επιστρέψει την κόρη στο σπίτι, σε περίπτωση που συμβεί κάτι κακό ή απρόοπτο. Έτσι και “Στη σκιά της πεταλούδας” ο τάτκο επιμένει να στείλουν τη μοναδική κόρη της οικογένειας, τη Ζώικα, στην ξενιτιά γεγονός που προκαλεί στη μάικα, τη μητέρα της Ζώικας, μεγάλη στεναχώρια και αγωνία. Μετά την αναχώρηση της Ζώικας, το συναίσθημα της μάικα εντείνεται και ο Κωνσταντής, στην προσπάθεια να εξομαλύνει κάπως την απόγνωση που βιώνει η μητέρα του, δίνει όρκο, προσκυνώντας μια εικόνα της Παναγίας για να τον διασφαλίσει, ότι θα την έφερνε πίσω “όταν περάσει η μπόρα”. Οι δύο σκηνές, αυτή που προβάλλεται στο δημοτικό τραγούδι και αυτή του μυθιστορήματος αντίστοιχα ακολουθούν το ίδιο μοτίβο, τονίζοντας την ισχύ των οικογενειακών δεσμών καθώς και τις απρόοπτες εξελίξεις που μπορεί να επιφέρει η μοίρα. Στο τραγούδι του Νεκρού Αδελφού, όπως υπονοεί και ο ίδιος ο τίτλος, ο Κωνσταντίνος ανασταίνεται προκειμένου να τηρήσει την υπόσχεση που έδωσε στη μητέρα του, γεγονός που αποτελεί μεταφυσικό στοιχείο. Αντίστοιχα, στο μυθιστόρημα δεν διασαφηνίζεται εάν ο Κωνσταντής έχει πεθάνει και η παρουσία του είναι μεταφυσική ή όχι. Βέβαια, ένα τέτοιο συμπέρασμα μπορεί κανείς να εξάγει διαβάζοντας το δημοτικό τραγούδι και αναγνωρίζοντας τις ομοιότητες που παρουσιάζουν τα δύο κείμενα. Κατά τη γνώμη μου, με τη σύνδεση αυτή, ο συγγραφέας κατορθώνει να ενισχύσει την ιδέα ότι το παρελθόν δεν εγκαταλείπει ποτέ τους χαρακτήρες και συνδέεται άμεσα με το παρόν τους. Ουσιαστικά, το τραγούδι του Νεκρού Αδελφού μας βοηθάει να αποκαλύψουμε και να διαπιστώσουμε αυτό το κρυμμένο νόημα, τη μεταφυσική διάσταση του Κωνσταντή, και έρχεται να ενισχύσει τη σύνδεση μεταξύ παρόντος και παρελθόντος που επιδιώκει να αναδείξει ο συγγραφέας. Θεωρώντας ότι ο Κωνσταντής έχει πεθάνει, γίνεται ξεκάθαρο ότι παρουσιάζεται στη Ζώικα επειδή αυτή τον έχει διατηρήσει ζωντανό στη μνήμη της, και η μνήμη είναι μια έννοια που επικρατεί και παρουσιάζεται ιδιαίτερα ισχυρή στο μυθιστόρημα. Παράλληλα, όπως και στο δημοτικό τραγούδι, τονίζεται δύναμη της οικογένειας και πιο συγκεκριμένα της υποχρέωσης απέναντι στην οικογένεια, καθώς ο αδερφός σε κάθε περίπτωση τηρεί τον όρκο του απέναντι στη μητέρα, παραβιάζοντας ακόμη και τα όρια που θέτει η λογική. Συνεπώς, το να γνωρίζει κανείς τις θεματικές του τραγουδιού του Νεκρού Αδελφού τον εξυπηρετεί στο να κατανοήσει καλύτερα τα κρυμμένα νοήματα και την ερμηνεία στο συγκεκριμένο σημείο της αφήγησης.

 Γράφει η Αγγελική Αλιγιζάκη:

Στο δημοτικό τραγούδι «Ο Νεκρός Αδελφός», το κεντρικό θέμα είναι η τραγική ιστορία ενός αδελφού που επιστρέφει από τον θάνατο για να γυρίσει την αδερφή του στο πατρικό του , επειδη το είχε υποσχεθεί στην μητέρα του . Στο βιβλίο βλέπουμε μια παρόμοια υπόσχεση , που δίνει ο Κωνσταντής να επιστρέψει την αδερφή του στο σπιτικό τους .Οι ιστορίες ταυτίζονται κυρίως στο θέμα της αδελφικής σχέσης και της αφοσίωσης, καθώς και στην έντονη συναισθηματική φόρτιση. Η αδελφική σχέση (Ζωικας-Κωσταντή)εκδηλώνεται μέσα από τον πόνο, την απώλεια και την αναζήτηση. Ο Κωσταντής, έχοντας ζήσει την τραγωδία του πολέμου και την καταστροφή της οικογένειάς του, αναζητά την αδελφή του, Ζώικα, και η αδελφική αφοσίωση γίνεται φανερή όχι μόνο μέσω της συναισθηματικής σύνδεσης, αλλά και μέσα από τη σωματική παρουσία και την ανακούφιση που φέρνει η συνάντηση τους. Ενώ στο τραγούδι του νεκρού αδερφού εκδηλώνεται μέσω της υπερφυσικής επιστροφής του νεκρού αδελφού για να βοηθήσει την αδερφή του να επιστρέψει σπίτι . Εν κατακλείδι οι ιστορίες συνδέονται, , με την αμετάκλητη αφοσίωση των αδελφών ο ένας στον

“γιατί ξεχάστηκες σαν το παιδί στη στέρνα παίζοντας με τους λογισμούς σου, που είναι χάρτινο καράβι στο νερό και νομίζεις πως είσαι εσύ ο καπετάνιος και τα κανονίζεις όλα…”(σελ. 98)

“Άλλοι τελικά στη δικιά τους ζωή κουνούσαν τα φτερά τους και πετούσαν, και αυτή ασθμαίνοντας έτρεχε ξοπίσω τους με το φόβο μην φύγει ο ήλιος και χαθεί.” (σελ. 79)

“είδε το όστρακο του χρόνου να κλείνει και τα δύο κελύφη της προφητείας να εφαρμόζουν επακριβώς και να κλείνουν ερμητικά” (σελ. 33)

“Τις νεαρές του ρίζες παρέσυρε το θολό απ’ τα χώματα ποτάμι της οργής” (σελ. 35)

“Δεν ήταν λιποτάκτης αυτή τη φορά, ήταν απότακτος της παλιάς ζωής του, που δεν είχε στεριώσει καλά κι έμοιαζε με τον κισσό που, όταν χάνει το καλάμι του, πέφτει και σέρνεται πια στο χώμα.” (σελ. 35)

“απ’ το λήθαργο του επικείμενου θανάτου και της πολύωρης ξέφρενης τρεχάλας” (σελ. 70)

“Τα φύλλα των δέντρων από πάνω της φούσκωσαν από το αεράκι κι ήταν σαν να κορόιδευαν τα λόγια της, σαν να ‘ταν κι αυτά δέντρα αρσενικά με φισεκλίκια.” (σελ. 71)

“…την έριχναν σε πολύβουες σκέψεις που κόχλαζαν αντιφατικές, δύστροπες να χωρέσουν σε κατηγορίες.”

“…μια που πάντα ο εγκιβωτισμένος χρόνος περνάει αργόσυρτα και τυραννικά.” (σελ. 114)

“Πάνω απ’ τη στέγη ακουγόταν το μουρμουρητό της βροχής.” (σελ. 129)

“το κρασί του θόλωνε το μυαλό και του καθάριζε εκείνο το άλλο που είναι πιο πάνω από τη λογική,..” (σελ. 142)

Γράφει η Αγγελική Αλιγιζάκη: 

«Το χώμα της γης είχε πετρώσει απ” την παγωνιά και θαρρείς είχε βγάλει δόντια και πολεμούσε κάθε αξίνα και υνί που πήγαινε για λίγο να το σκαλίσει»

«Υπάρχουν κάποια πρωινά που έτσι, ίσως και χωρίς κανένα λόγο, οι άνθρωποι καταλαβαίνουν ότι γερνάνε. Εκείνο το πρωί η Αννίκα έχασε το πρώτο πουλί απ” τη φωλιά της, ακούμπησε όμως και τη βεβαιότητα πως η πρώτη της μεγάλη ανηφόρα και η κορυφή είχαν τελειώσει. Τώρα πήγαινε από πίσω, στην άλλη πλευρά του βουνού, όπου δύει ο ήλιος κι έπρεπε πια να κατεβαίνει με τις φτέρνες, να βάζει κόντρα στη βαρύτητα. μην την νικήσει η κατηφόρα και κατρακυλήσει.»

«Το μάνταλο της πόρτας άνοιξε βίαια και μπήκαν και οι δυο τους μέσα σκοτεινοί σαν να ήταν η έξω νύχτα επιδημία και είχε κολλήσει στο πετσί τους.»

«Ο Μάρκος την έβλεπε έτσι άγουρη, αγκαθωτή στα λόγια και στις κινήσεις, θηλυκό δύστροπο που δεν είχε βρει ακόμα το δρόμο του, και αποφάσισε να την ξεριζώσει για τον εαυτό του και να την κάνει σύνευνή του»

«Δε φοβάται τις σκιές τους, γιατί έχει τώρα κι αυτή φτερά και να τηνα, πετάει στη λιακάδα, πάτησε στους ώμους του Κωσταντή και μ” έναν πήδο απλώθηκε και είναι πάνω πια απ” τη σκιά της, στρίβει τώρα όπως θέλει, σπαθίζει τον αέρα και βλέπει κάτω τον ίσκιο και στρίβει και ανεβαίνει και κατεβαίνει, κι όταν θα βρει σύννεφο, θα μπει από κάτω και η σκιά της δε θα υπάρχει πια, θα καεί, και η τέφρα της θα γίνει γύρη να πλαγιάζει με τον αγέρα.»

«Σφίχτηκαν με δύναμη σαν ερωτευμένα θηρία. Άσπρο φόρεμα από ταφτά και μαύρο χωριάτικο φουστάνι, μαλλιά, λόγια, δάκρυα, οι μυρωδιές τους, όλα μαζί!»

«Λίγους μήνες αργότερα, αστερόεσσα νύχτα ήταν πάλι, το ξανάκανε»

«Πέθανε σφραγισμένος από έναν παλιό θρύλο που ήταν ζωντανός για αιώνες στα μέρη εκείνα πέρα στην πατρίδα, στη Ρωμυλία.»

«Αυτός έχωσε τα πόδια του στην οργωμένη γη και περίμενε με τους χυμούς του έρωτα να βγάλει ρίζες, να γίνει δέντρο, που όσο περνούν τα χρόνια τόσο πιο δύσκολα το ξεριζώνει απ” το χώμα του ο άνεμος ή ο πόλεμος»

«Δεν ήταν λιποτάκτης αυτή τη φορά, ήταν απότακτος της παλιάς ζωής του, που δεν είχε στεριώσει καλά κι έμοιαζε με τον κισσό, που, όταν χάνει το καλάμι του, πέφτει και σέρνεται πια στο χώμα»

Από όλους τους ήρωες που εμφανίζονται στο απόσπασμα του μυθιστορήματος που ζητήθηκε να διαβάσουμε μεγαλύτερη εντύπωση μου έκανε η Μαγδαληνή, η δασκάλα που συνόδευσε τη Ζώικα στο ταξίδι τους όταν έφυγαν από το χωριό τους. Κατ’ αρχάς, μπορεί κανείς εύκολα να εξάγει το συμπέρασμα ότι η Μαγδαληνή ήταν μια γυναίκα προοδευτική για την εποχή της κρίνοντάς την από την ιδιότητα της δασκάλας που αυτή έφερε. Η Μαγδαληνή επεδίωκε να μορφωθεί και να χειραφετηθεί σε μία εποχή όπου η μορφωμένη γυναίκα αντιμετωπιζόταν με αδιαφορία και αποδοκιμασία, αν όχι με καχυποψία, ενώ συγχρόνως η γυναίκα θεωρούταν υποχείριο του άντρα. Σαφώς και δεν έχει περάσει μία εύκολη ζωή, απαλλαγμένη από τραύματα και δυσκολίες, ωστόσο, φαίνεται να έχει επιλέξει, γενικότερα, μία κατεύθυνση και μία στάση στη ζωής που την βοηθούν να εξελιχθεί και να προοδεύσει, χαράζοντας τον δικό της μοναδικό δρόμο. Το παραπάνω την καθιστά γυναίκα δυναμική και ανεξάρτητη η οποία κατορθώνει να πορευτεί δίχως να αναζητά κάποιο μόνιμο στήριγμα. Το συγκεκριμένο χαρακτηριστικό της με εντυπωσίασε ιδιαίτερα διότι φαντάζομαι πως δε θα ήταν καθόλου εύκολο για μια γυναίκα τότε να μην υποκύψει στις επιταγές και τα στερεότυπα της εποχής. Επιπλέον, θαύμασα τη Μαγδαληνή για την ανιδιοτελή αγάπη και τη στοργή που έδειξε απέναντι στη Ζώικα. Μερίμνησε, δείχνοντας πραγματικό ενδιαφέρον, για την ασφάλειά της αλλά και για τη μόρφωση της και φρόντισε να της παρέχει συναισθηματικά εφόδια, χωρίς να της έχει επιβληθεί κάτι τέτοιο. Επιπλέον, η Μαγδαληνή παρείχε στη Ζώικα πνευματική καθοδήγηση και ενδιαφέρθηκε για τη μόρφωση της διαβάζοντας μαζί της το αλφαβητάρι, προσπαθώντας να της παρέχει γνώσεις σε διάφορα επίπεδα αλλά και διδάσκοντάς της έμπρακτα ηθικές αξίες. Τέλος, η Μαγδαληνή πέθανε προσπαθώντας να σώσει τη Ζώικα από την επίθεση που δέχτηκαν ενώ παράλληλα την είχε καθοδηγήσει ώστε φτάνοντας στη Λάρισα να καταφέρει να βρει κατάλυμα και να βιοποριστεί. Το γεγονός αυτό αναδεικνύει την αυτοθυσία της και την ανιδιοτέλεια της, χαρακτηριστικά τα οποία συνυπάρχουν μαζί με τον δυναμισμό που αποπνέει. Η Μαγδαληνή συμπεριφέρθηκε σαν να ήταν μητέρα της Ζώικας για το διάστημα που ήταν μαζί της και θεωρώ ότι διαμέσου της στάσης της της πέρασε μαθήματα ζωής. Συνολικά, λοιπόν, η συμπεριφορά και οι πράξεις της Μαγδαληνής με έκαναν να την εκτιμήσω και να τη θαυμάσω για τη νοοτροπία της και τις επιλογές της.

Στο μυθιστόρημα “Στη σκιά της πεταλούδας” εντοπίζεται αναδρομική αφήγηση σε ποικίλα σημεία. Αυτό συμβαίνει καθώς εξιστορούνται ταυτόχρονα οι ιστορίες ατόμων που καλούνται να αντιμετωπίσουν διαφορετικές καταστάσεις και ζουν σε διαφορετική ιστορική περίοδο. Αφενός, έχουμε την ιστορία του Μάρκου (του νεότερου) και της Ελένης, οι οποίοι βρίσκονται παγιδευμένοι μέσα σε ένα ασανσέρ ενός κτηρίου με γραφεία, στις αρχές του 21ου αιώνα και επιχειρούν να αναζητήσουν βοήθεια. Αφετέρου, ο συγγραφέας διακόπτει την αφήγηση αυτής της ιστορίας προκειμένου να εξιστορήσει περιστατικά που συνέβησαν αρκετά χρόνια πίσω, συγκεκριμένα προς τα τέλη του 19ου αιώνα, στους προγόνους του Μάρκου και της Ελένης αντίστοιχα. Έτσι, ο συγγραφέας πραγματοποιεί συχνά τέτοιες αναδρομές στο μακρινό παρελθόν οι οποίες, μολονότι εν μέρει συνδέονται με το περιστατικό στο ασανσέρ λόγω των συγγενικών σχέσεων που συνδέουν τα πρόσωπα που συμμετέχουν στα δρώμενα, δεν παρουσιάζουν άμεση νοηματική συνάφεια με την κατάσταση των δύο πρωταγωνιστών, απλώς τους συνδέουν με το παρελθόν τους και τις ιστορίες των οικογενειών τους. Αξιοποιώντας αυτήν την τεχνική μη γραμμικής αφήγησης, ο συγγραφέας καταφέρνει να συνδέσει το παρελθόν με το παρόν και να αποτυπώσει την άμεση επίδραση του πρώτου στην τωρινή κατάσταση των χαρακτήρων. Επιπλέον, μέσα από την αφήγηση γίνεται ξεκάθαρο ότι υπάρχει μια σχετική επιβράδυνση όσον αφορά την παρουσίαση των γεγονότων που εκτυλίσσονται στο ασανσέρ ,δηλαδή, υπάρχει υπερβολική προβολή των λεπτομερειών των πράξεων των ηρώων. Επί παραδείγματι, περιγράφεται λεπτομερώς ο τρόπος με τον οποίο η Ελένη ψάχνει στην τσάντα της και έπειτα κλείνει το φερμουάρ, ο τρόπος με τον οποίο ο Μάρκος ανάβει το τσιγάρο του και φυσάει τον καπνό προς συγκεκριμένη κατεύθυνση για να μην ενοχλήσει την Ελένη, η κάθε ενέργεια και σκέψη των ηρώων που ενδεχομένως να τους βοηθήσει να απελευθερωθούν. Παράλληλα, αυτή η επιβράδυνση αναδεικνύεται και από τις ώρες που αναγράφονται στην αρχή κάθε αποσπάσματος που αναφέρεται στο περιστατικό στο ασανσέρ, δηλαδή κάθε φορά που ο συγγραφέας επανέρχεται από το παρελθόν στο παρόν. Έτσι παρατηρείται ότι η διαφορά μεταξύ αυτών των ενοτήτων είναι κάποια λεπτά, έως λίγες ώρες, ενώ τα κομμάτια της αφήγησης που αναφέρονται στο παρελθόν των ηρώων μπορεί να περικλείουν γεγονότα ολόκληρων ημερών ή εβδομάδων σε λίγες μόνο σελίδες. Άρα, στην περίπτωση αυτή, ορισμένα γεγονότα της αφήγησης παρουσιάζονται συνοπτικά ή και παραλείπονται ώστε να προβληθούν τα πιο ουσιώδη για την εξέλιξη της πλοκής.

 Γράφει η Μαριτίνα Στραβοπόδη:

 Στο βιβλίο «στη σκιά της πεταλούδας» του Ισίδωρου Ζουργού ή ο χρόνος της ιστορίας δεν ταυτίζεται πάντα με τον χρόνο της αφήγησης. Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά την χρονική σειρά ο συγγραφέας του αναφέρει κυρίως την τωρινή κατάσταση της Ελένης και του Μάρκου μέσα στο ασανσέρ, ενώ ανά τακτά χρονικά διαστήματα χρησιμοποιεί αναδρομές στο παρελθόν οι οποίες αναφέρονται στην γιαγιά της Ελένης και στον παππού του Μάρκου·  (σελίδες 111-114 παρόν, σελίδες 115-144 αναδρομή στο παρελθόν). Επιπρόσθετα, ορισμένες φορές ο συγγραφέας παραλείπει κάποια γεγονότα ή θα αναφέρει πιο συνοπτικά-δηλαδή χρησιμοποιεί επιτάχυνση- (σελίδα 38: Μίλησαν όχι  παραπάνω από τρία  λεπτά., Μετά από περίπου ένα λεπτό είχαν τελειώσει.) Τέλος τέλος χρησιμοποιεί αρκετά σημεία και ισοχρονία, δηλαδή ο χρόνος της αφήγησης συμπίπτει με το χρόνο της ιστορίας. Αυτό γίνεται συνήθως στους διαλόγους, όπως στην σελίδα 149-150 «Να ξέρεις σερσερή …δε θα σε γλυτώσει».

Γράφει η Αγγελική Αλιγιζάκη:

Η χρονική σειρά των γεγονότων στην ιστορία δεν είναι απόλυτα γραμμική. Ο Ζουργός συχνά χρησιμοποιεί αναδρομική αφήγηση όπου ο αφηγητής επιστρέφει σε γεγονότα του παρελθόντος και τα εξιστορεί, συχνά πριν φτάσουμε στο σημείο της ιστορίας που τα γεγονότα συνέβησαν. Η βασική ιστορία εκτυλίσσεται σε ένα ασανσέρ , το οποίο έχει κολλήσει . Μέσα στο ασανσέρ βρίσκεται , η Ελένη και ο Μάρκος . Όμως ο συγγραφέας δεν δίνει έμφαση τόσο στη σκηνή με το ασανσέρ αλλά στο παρελθόν των οικογενειών των ηρώων , με περιγραφές των παππούδων τους και των ζωών τους . Σε πολλές περιπτώσεις, ο Ζουργός επιταχύνει τη διάρκεια της αφήγησης για να παραλείψει ή να συνοψίσει γεγονότα που εξελίσσονται αργά στον πραγματικό χρόνο. Για παράδειγμα, μπορεί να περάσει με λίγες προτάσεις από γεγονότα που εκτυλίσσονται σε πολλά χρόνια ή να περιγράψει μια μακρά περίοδο χωρίς πολλές λεπτομέρειες. Παράλληλα όμως , σε άλλες στιγμές, η αφήγηση επιβραδύνεται δραματικά και ο συγγραφέας εστιάζει σε αναλυτικές περιγραφές, εσωτερικούς μονολόγους ή συναισθηματικές αντιφάσεις των χαρακτήρων, παρατείνοντας έτσι το χρόνο της αφήγησης σε σχέση με το χρόνο της ιστορίας. Τέλος υπάρχει ισοχρονία όπου η ιστορία συμπίπτει με τα γεγονότα του παρελθόντος , όπως για παράδειγμα όταν ο συγγραφέας μας μιλάει για την Ζωή και έπειτα η Ελένη σχολιάζει ότι είναι γιαγιά της .

Οι μαθητές χώρισαν τις σκηνές του διηγήματος με βάση τον χώρο δράσης ως προπαρασκευαστικό στάδιο σεναριακής διασκευής του διηγήματος:

Οι μαθητές για να εισάγουν τους ήχους σε σενάριο επέλεξαν -ενδεικτικά- τους ακόλουθους τρόπους:

-Το τσιτσίρισμα του λαδιού στο τηγάνι,

-Κουδούνι ποτηριού πάνω στο μάρμαρο,

-Ήχος μαχαιροπίρουνων

Δε με θέλουνε. Ούτε ένας. Ούτε να μου πούνε: «Έλα, κάτσε, Παναγιωτάκη, να βάλουμε λίγο κρασάκι, να πούμε δυο κουβέντες». Ούτε λόγος. Μ’ έβγαλαν έξω σα να ’μουνα σκυλί αδέσποτο που μπήκε να γλιτώσει τη βροχή. Μου ’πε, λέει, να πάω στην Ευταλία. Λες και δεν ξέρει. Λες και δεν ξέρει πως ούτε αυτή με σηκώνει πια. Κανείς δεν θέλει να μ” ακούσει, να μ” αντέξει δυο λεπτά. Και τι ζητάω δηλαδή; Ένα ποτηράκι και δυο κουβέντες. Ένα «Γεια σου ρε Παναγιωτάκη, κάτσε να τα πούμε». Να μη νιώθω πως είμαι μόνος, ξεγραμμένος απ’ τον κόσμο. Και τα χταποδάκια μου έφερα. Κύριος. Με κόπο τα βρήκα. Για το μεζέ, όχι για φιγούρα. Στη χόβολη να τα βάλουμε, να βγει μυρωδιά, να φτουρήσει το κρασί. Όχι, τίποτα. Ξινίσανε όλοι, σα να κουβαλάω λέπρα. Και γιατί δηλαδή; Γιατί μίλησα παραπάνω; Γιατί ήπια λίγο παραπάνω; Ε, άνθρωπος είμαι, δεν είμαι πέτρα. Πίκρες έχω, βάσανα κουβαλώ, δεν είμαι αχαΐρευτος όμως. Και μου κολλάνε τη ρετσινιά του κουκουέ επειδή μου ξέφυγε μια κουβέντα… Με βαράνε οι μεν, με διώχνουν οι δε. Εγώ όμως δεν είμαι τίποτα, παρά μόνο ένας μοναχός. Τι σόι κόσμος είναι τούτος; Ούτε ένα τσιγάρο δε σου δίνουν. Ούτε ένα βλέμμα της προκοπής. Σαν να τους μόλυνα, σαν να λένε «Φύγε, μην κάτσεις εδώ, μας βρωμίζεις το κέφι». Μα εγώ για ένα κρασί ήρθα και μια κουβέντα, να πω πως υπάρχω, πως δεν είμαι πεθαμένος. Τους είδα όλους, τα πρόσωπά τους. Πέτρα. Ούτε ένας να με λυπηθεί, να σκεφτεί πως κι εγώ άνθρωπος είμαι με ψυχή, με καρδιά, με πόνο. Μόνο σκληράδα, μόνο σιχασιά. Και το ’πα: «Σαν άνθρωπος κι εγώ.» Το ’πα κι ένιωσα μέσα μου να σβήνει το φως.

Μα όχι, Παναγιωτάκη. Δεν είσαι άνθρωπος στα μάτια τους. Είσαι «ψείρα», «κολλιτσίδα», «προστυχόμουτρο». Έτσι σε βλέπουν. Μια σκιά που περισσεύει, που θολώνει την εικόνα τους, που δεν χωρά στο κουτί τους. Και πού να πας τώρα; Στην Ευταλία; Άντε πήγαινε. Να σου πετάξει τα χταπόδια πίσω απ’ την πόρτα και να σου πει «Δε θέλω μπελάδες». Μα πού να πας; Πού, πουθενά… Ένα χαρτί με δυο χταποδάκια κι ένα βάρος στο στήθος. Αυτά μου μείνανε. Ίσως, λέω, καλύτερα να φύγω. Έξω, με τον νοτιά και τη βροχή. Να μην ακούω, να μην βλέπω, να μη θυμάμαι πια, μόνο να περπατάω, να χάνω δρόμους, να ξεχνώ και το όνομά μου ακόμα. Ίσως κάπου βρεθεί ένα σκαλοπάτι να ξαποστάσω. Ένα σκαλοπάτι, όχι άνθρωποι. Οι άνθρωποι κουράζουν πιο πολύ απ’ τον δρόμο.

Το ιστορικό μυθιστόρημα «Σέρρα» με κεντρικούς ήρωες τον Γαληνό Φιλονίδη, την Αρμενοπούλα Ταλίν, τη Φιλάνθη και τον Χαμζά Χαφίζ αποκαλύπτει γραμμικά το δράμα της Γενοκτονίας των Αρμενίων και των Ποντίων. Ο Καλπούζος επιλέγει ως κέντρα της μυθιστορηματικής δράσης την Τραπεζούντα του Πόντου με τις γειτονικές της πόλεις, αλλά και περιοχές του Ουζμπεκιστάν και του Καζακστάν αποκαλύπτοντας την επίδραση Τούρκων και Ρώσων στο προσφυγικό δράμα τόσο κατά τη διετή κατοχή από τους τελευταίους της Τραπεζούντας όσο και μετά τον Ρωσικό Εμφύλιο και τον εποικισμό της Γεωργίας. Με αναφορές στον αρχαιοελληνικό αποικισμό, στην Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας, στην οθωμανική κατοχή, στους Νεότουρκους, στον Α’ ΠΠ, στον Βενιζέλο, στην προσπάθεια ίδρυσης Ανεξάρτητου Ποντιακού Κράτους, στους μπολσεβίκους, στα κολχόζ και στα σοβχόζ ο συγγραφέας απλώνει το προσφυγικό δράμα των Ρωμιών Ποντίων στον σύγχρονο αναγνώστη τοποθετώντας τα γεγονότα και τους ήρωες στη μακρά ιστορία, κατά την οποία ο άνθρωπος χρησιμοποιεί τον εθνικισμό ως πρόφαση. Τα πάθη των ηρώων είναι ατελείωτα και απύθμενης φρίκης. Προφανώς από ένα τέτοιο έργο δεν λείπουν αντι-ήρωες. Τα πολιτικά πρόσωπα υπήρξαν εν πολλοίς πραγματικά και η τεκμηρίωση του έργου μνημειώδης.

Οι μαθητές ασχολήθηκαν με τα διλήμματα του Γαληνού στην αρχή του βιβλίου και πειραματίστηκαν σε μπονζάι, αφού ξεχώρισαν τμήματα με αποφθεγματικό λόγο, όπως:

1. Καμιά φορά τα βάσανα του μυαλού μολύνουν τη γλώσσα. (σ.64)

2.Ό,τι προστάζουν τα θεμέλια προσκυνούν τα κεραμίδια. (σ.257)

3. Ένας τρελός βάνει τη φωτιά στο δάσος και χίλιοι μυαλωμένοι δεν μπορούν να τη σβήσουν. (σ. 257)

4. Άμα λαμπαδιάσει το κακό, δε συμμαζεύεται. (σ.257)