Γεννιέται ο κόσμος:
Η συγγραφέας Βάσια Τζανακάρη
στο 1ο ΓΕΛ Βριλησσίων
Την Πέμπτη 27 Φεβρουαρίου επισκέφτηκε το σχολείο μας η συγγραφέας Βάσια Τζανακάρη. Οι μαθητές του Β5 είχαν την ευκαιρία να μιλήσουν μαζί της για τα βιβλία της, για τη συγγραφική δραστηριότητα και για άλλα θέματα που τους απασχολούν. Το άνοιγμα της συνάντησης έγινε με την ανάγνωση ενός κειμένου που συνέθεσαν οι μαθητές από κοινού με την καθηγήτριά τους αντλώντας στοιχεία από διηγήματα της συλλογής διηγημάτων «Η καρέκλα του κυρίου Έκτορα» και από το τελευταίο βιβλίο της συγγραφέως που έχει τίτλο «Γεννιέται ο κόσμος». Εύστοχα οι μαθητές επισήμαναν την πηγή έμπνευσης του τίτλου από την Ηλιόπετρα («Γεννιέται ο κόσμος όταν φιλιούνται δυο») του τραγουδοποιού Θανάση Παπακωνσταντίνου, που με τη σειρά του έχει εμπνευστεί τους στίχους του τραγουδιού του από το ομώνυμο ποίημα του νομπελίστα ποιητή Οκτάβιο Πας (Piedra de sol, 1957). Είναι ωραίο να διαπιστώνεις αυτή την αέναη συνομιλία μεταξύ των διαφόρων μορφών τέχνης.
Στη συνέχεια εκτυλίχθηκε μια ενδιαφέρουσα συζήτηση με ερωταποκρίσεις ανάμεσα στους μαθητές και τη Βάσια Τζανακάρη, η οποία διακρίνεται για την αμεσότητά της. Από μικρή ήταν βιβλιοφάγος, το γράψιμό της όμως λέει ότι είναι επηρεασμένο πιο πολύ από τη μουσική και τον κινηματογράφο, από όπου αντλεί εικόνες. Αναπόφευκτα οι ιστορίες της απηχούν προσωπικές εμπειρίες στον βαθμό βέβαια που αυτές εξυπηρετούν την αφήγηση. Αγαπημένος της καλλιτέχνης ο Nick Cave, από τα τραγούδια του οποίου εμπνεύστηκε και το πρώτο της βιβλίο «Έντεκα μικροί φόνοι», γιατί, όπως λέει, συνήθως ξεκινάς να γράφεις για αυτά που αγαπάς! Σκέφτεται ποτέ πώς εξελίσσεται η ζωή των ηρώων της μετά το τέλος της αφήγησης, ρωτούν οι μαθητές. Πώς φαντάζεται, για παράδειγμα, τη ζωή του περιπτερά από τη στιγμή που έκλεισε το περίπτερο για να γίνει ζωγράφος; Τα πράγματα θα πήγαν μάλλον καλά αφού αποφάσισε να κυνηγήσει το όνειρό του, απαντά η συγγραφέας. Ένα παιδί του κέντρου και ένα παιδί των βορείων προαστίων καταλαβαίνει με τον ίδιο τρόπο τα διηγήματά της που στην πλειονότητά τους διαδραματίζονται στην Πατησίων; Οπωσδήποτε όχι, ένα λογοτεχνικό κείμενο όμως είναι συχνά μια ευκαιρία να ανακαλύψεις μια πραγματικότητα στην οποία δεν είσαι συνηθισμένος. Οι μαθητές επισημαίνουν ότι το κάπνισμα είναι πολύ συνηθισμένο στα διηγήματα της, κατάλοιπο, όπως λέει η ίδια, μιας παλαιότερης εποχής που οι αστέρες του κινηματογράφου και γενικότερα οι εκπρόσωποι της ποπ κουλτούρας φωτογραφίζονταν με ένα τσιγάρο στο χέρι για λόγους γοήτρου, κάτι που σήμερα έχει αλλάξει στην προσπάθεια να δώσουμε μεγαλύτερη έμφαση στην προστασία της υγείας της δικής μας και των άλλων. Με τις ερωτήσεις των μαθητών αποκαλύπτονται διάφορες πληροφορίες για τα διηγήματα που είχαν διαβάσει οι μαθητές, όπως ότι οι Διάβες στο ομώνυμο διήγημα απηχούν έναν θρύλο από τον τόπο καταγωγής της συγγραφέως (που είναι οι Σέρρες), ενώ το γαλαζοπούλι (εμπνευσμένο από το ποίημα Bluebird του Charles Bukowski) στο διήγημα Η καρέκλα του κυρίου Έκτορα συμβολίζει την καλή τύχη.
Μια μέρα πριν από το προγραμματισμένο συλλαλητήριο με αφορμή τη μαύρη επέτειο από το τραγικό δυστύχημα στα Τέμπη αναπόφευκτα οι μαθητές μιλούν για το αίσθημα ανασφάλειας που τους διακατέχει και εκφράζουν το αίτημά τους για δικαιοσύνη, αλήθεια και ένα καλύτερο μέλλον. Καθώς η συζήτηση επανέρχεται στη λογοτεχνία, τη σκυτάλη παίρνει ο έρωτας. Μια γυναίκα βλέπει για πρώτη φορά τα αστέρια όταν βγαίνει στο μπαλκόνι με τον αγαπημένο της. Ο έρωτας λοιπόν αλλάζει τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο; Ναι, ασφαλώς! Το «Γεννιέται ο κόσμος» είναι μια αφήγηση από στιγμιότυπα για το πώς αλλάζει η ματιά μας όταν ερωτευόμαστε και πώς δημιουργείται ένα σύμπαν για δύο εκεί που πριν δεν υπήρχε τίποτα. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη.
Το κείμενο που ανέγνωσαν οι μαθητές στο άνοιγμα της συνάντησης:
Προετοιμάζοντας τη συνάντησή μας με τη συγγραφέα Βάσια Τζανακάρη κάναμε μια σύντομη διαδρομή μέσα στο συγγραφικό της σύμπαν. Τα βιβλία της έκαναν βόλτες από θρανίο σε θρανίο, ενώ διαβάσαμε διηγήματα από τη συλλογή διηγημάτων «Η Καρέκλα του κυρίου Έκτορα» και αποσπάσματα από το τελευταίο της βιβλίο που έχει τίτλο «Γεννιέται ο κόσμος».
Επισκεφθήκαμε το παλαιοβιβλιοπωλείο του Λένου, βρήκαμε χαρτάκια-σημειώματα που είχαν πέσει από τα μεταχειρισμένα βιβλία και ανεβήκαμε στο πατάρι του για να ψάξουμε για βιβλία φαντασίας. Δώσαμε στον χρονοζητιάνο λίγα λεπτά -της ώρας, όχι του ευρώ- και χαϊδέψαμε τον σκύλο του τον Γκάνταλφ.
Αγοράσαμε τσίχλες από το περίπτερο (γιατί τσιγάρα δεν επιτρέπεται), κλείσαμε τον λογαριασμό μας στην Εθνική, για να μπούμε στο μάτι του διευθυντή και αγοράσαμε έναν πίνακα του ζωγράφου. Και μια νύχτα, περασμένα μεσάνυχτα, είδαμε τον περιπτερά να βάζει λουκέτο στο περίπτερο και να κυνηγάει το όνειρό του.
Πήραμε το τρένο για το βορρά στο ίδιο βαγόνι με τη γυναίκα που κούτσαινε και τη νύχτα, έξω από το σπίτι της γιαγιάς Αργυρώς, ακούσαμε ταμπούρλα. Η παιδική μυρουδιά ποτέ δεν σβήνει.
Μια γυναίκα είδε για πρώτη φορά τα αστέρια και το φεγγάρι από το μπαλκόνι της, χρυσή φλουδίτσα κι ασημένιο κατσαρολάκι, όταν βγήκε έξω με τον αγαπημένο της. Στο συρτάρι της κουζίνας της βρήκαμε τα γυαλάκια από μια σπασμένη κούπα και στο ντουλαπάκι του αυτοκινήτου του φυλαγμένα τα βήματα που είχαν κάνει μαζί.
Κολυμπήσαμε σε ζεστά νερά και μαζέψαμε κοχύλια από τον βυθό.
Σηκωθήκαμε από την καρέκλα μαζί με τον κύριο Έκτορα για να πιάσουμε το γαλαζοπούλι! Φτιάξαμε μάρτη με κλωστές κεντήματος με πλέξη τριπλή, άσπρο-κόκκινο-άσπρο, και τώρα περιμένουμε την άνοιξη. Το κρύο έχει κόψει και τον δρόμο μας θα φωτίσει ένα λαμπερό μπλε αδιάβροχο…
Πόσοι κόσμοι γεννιούνται μέσα από τα βιβλία!
Τι έγραψε η Βάσια Τζανακάρη σε ανάρτησή της στο FB με αφορμή την επίσκεψή της στο σχολείο μας:
Σήμερα βρέθηκα στο 1ο ΓΕΛ Βριλησσίων καλεσμένη της καθηγήτριας φιλολόγου Despoina Chalvatzi, η οποία πάντα σκύβει με φροντίδα πάνω από τα παιδιά και τη λογοτεχνία, για να μιλήσω με μαθητές Β΄ Λυκείου για το «Γεννιέται ο κόσμος» και το «Η καρέκλα του κυρίου Έκτορα». Πριν πάω, ξαναδιάβασα ένα από τα διηγήματα στον Έκτορα, τις Διάβες (γιατί φυσικά δεν το θυμόμουν καλά, κυκλοφόρησε το 2014), όπου υπάρχει η εξής περιγραφή: «κι από κει τρένο κατευθείαν για Βορρά. Στη διαδρομή τα φώτα ήταν χαμηλωμένα, οι πόλεις και τα χωριά περνούσαν έξω απ’ το παράθυρο καράβια στολισμένα, κι εγώ παραδόθηκα σε έναν ύπνο με μπερδεμένα όνειρα [...] μόνη σε διπλό κάθισμα, χωρίς κανέναν να ενοχλώ, χωρίς κανένας να με ενοχλεί [...] Έφτασα ξημερώματα. Κατέβηκα από την αμαξοστοιχία μέσα στο γκρίζο φως του πρωινού [...]». Αναπόφευκτα η συζήτηση πήγε στα Τέμπη. Πολλά παιδιά μου είπαν ότι φοβούνται, φοβούνται για την ασφάλειά τους. Συγκλονισμένα από την τραγωδία, ανυπομονούν για την αυριανή μέρα (σ.σ.: την επομένη της συνάντησης ήταν προγραμματισμένο συλλαλητήριο με αφορμή τη μαύρη επέτειο των δύο χρόνων από το τραγικό δυστύχημα στα Τέμπη). […] Μια κοπέλα μου χάρισε μια ζωγραφιά εμπνευσμένη από ένα διήγημα, μια άλλη με ρώτησε γιατί οι ήρωές μου καπνίζουν (γιατί είναι δεινόσαυροι, ρε παιδιά) ενώ ένα αγόρι μου επισήμανε πόσο μπλε υπάρχει στα βιβλία μου. (σ.σ.: χαρακτηριστικό είναι και το εξώφυλλο του βιβλίου της «Αδελφικό»). Επίσης το φμπ μου θύμισε ότι ΑΚΡΙΒΩΣ τέτοια μέρα πέρσι είχα επισκεφτεί το 5ο ΓΕΛ Καλλιθέας. Συμπαντικό ίσως Και του χρόνου, λοιπόν, ελπίζω με πολύ μεγαλύτερη αισιοδοξία και λιγότερο φόβο.
Βιογραφικό σημείωμα
Η Βάσια Τζανακάρη γεννήθηκε και μεγάλωσε στις Σέρρες. Είναι κόρη του Βασίλη Τζανακάρη, αξιόλογου Σερραίου ιστορικού, δημοσιογράφου, συγγραφέα και εκδότη. Σπούδασε αγγλική φιλολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο και ολοκλήρωσε μεταπτυχιακές σπουδές Μετάφρασης-Μεταφρασεολογίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο.
To πρώτο της βιβλίο, «Έντεκα μικροί Φόνοι: Ιστορίες εμπνευσμένες από τραγούδια του Nick Cave », κυκλοφόρησε το 2008 από τις εκδόσεις Μεταίχμιο και ήταν υποψήφιο για το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα του περιοδικού «Διαβάζω». Ακολούθησε το μυθιστόρημα Τζόνι και Λούλου (2011), ένα βιβλίο για παιδιά (Ένα δώρο για τον Τζελόζο, 2013) και η συλλογή διηγημάτων Η καρέκλα του κυρίου Έκτορα (2014).
Το 2012 ταξίδεψε στη Σκοτία με υποτροφία λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου. Επιπλέον, έχει διατελέσει αρχισυντάκτρια του μουσικού περιοδικού «Ποπ+Ροκ» και της ελληνικής έκδοσης του περιοδικού «Rolling Stone», έχει εργαστεί ως δημοσιογράφος και έχει μεταφράσει λογοτεχνικά έργα της αγγλικής στην ελληνική.
Το 2020 κέρδισε το βραβείο μετάφρασης ξένου λογοτεχνικού έργου στα ελληνικά της Εταιρείας Ελλήνων Μεταφραστών Λογοτεχνίας, για τη μετάφραση του βιβλίου «Ένα δικό της δωμάτιο» της Βιρτζίνια Γουλφ,ενώ την ίδια χρονιά κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μεταίχμιο το μυθιστόρημα με τίτλο «Αδελφικό», υποψήφιο για το βραβείο μυθιστορήματος του ηλεκτρονικού περιοδικού «Αναγνώστης», για το Athens Prize of Literature και για το Βραβείο Μυθιστορήματος του Περιοδικού Κλεψύδρα.
Το 2023 βραβεύτηκε από τον ΙΒΒΥ (International Board on Books for Young People) – Κύκλο ελληνικού παιδικού βιβλίου για τη μετάφραση του εφηβικού μυθιστορήματος Μας μεγάλωσαν λύκοι που ασχολείται με τη σεξουαλική κακοποίηση παιδιών και εφήβων.
Το τελευταίο της βιβλίο είναι το Γεννιέται ο Κόσμος (2024) και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη.
