Ζητήσαμε από τους συμμαθητές μας να γράψουν μια μικρή επιστολή στον υπουργό Παιδείας που θα αποτελούσε και το θέμα του πρωτοσέλιδου της σχολικής μας εφημερίδας. Τους δώσαμε τον τίτλο, «ακούστε μας κ. υπουργέ», κι αυτοί έγραψαν πολλά…. Οι περισσότεροι, βέβαια, αναφέρθηκαν στις πανελλαδικές εξετάσεις και στο άγχος που αυτές δημιουργούν, στα φροντιστήρια, στην υπέρογκη ύλη. Οι περισσότεροι, επίσης, βρίσκουν τις Πανελλαδικές Εξετάσεις απαιτητικές και αγχώδεις, ενώ άλλοι αναγνωρίζουν την αναγκαιότητα στη λειτουργία του συστήματος. Όλοι όμως, συμφωνούν ότι επηρεάζουν καταλυτικά τη λειτουργία του σχολείου. Οι προτάσεις τους, πάντως, έχουν ενδιαφέρον. Από το σημερινό σχολείο, λένε, λείπει η τέχνη, λείπει η καλλιέργεια πρακτικών δεξιοτήτων, λείπουν τα πολλά πειράματα, λείπει εν τέλει η βιωματική μάθηση. Οι μαθητές θέλουν ένα σχολείο δημιουργικό, που θα δίνει, επίσης, βαρύτητα στην τεχνική εκπαίδευση, ένα σχολείο με εν-συναίσθηση, λιγότερη ύλη και λιγότερη… παπαγαλία.
Η μαθήτρια της Γ΄ Λυκείου Έλενα Βαμβούρη θεωρεί τις Πανελλαδικές εξετάσεις απαραίτητες, εξίσου αναγκαία, όμως, και την αναθεώρησή τους. Γράφει χαρακτηριστικά: « Πριν σχεδόν 40 χρόνια αποφοίτησε η σημερινή χημικός του σχολείου μας, «αναθεματίζοντας» το σύστημα από το οποίο «επιβίωσε». Παρά τη σιγουριά της ότι τα παιδιά εν έτει 2025 δεν θα υποβάλλονται στο ίδιο μαρτύριο -πέρα από τις αλλαγές που έκανε κάθε κυβέρνηση-, το κέντρο της εκπαίδευσης εξακολουθούν να είναι οι εξετάσεις και κυρίως οι πανελλαδικές. Δεν ζητάω την ολοκληρωτική κατάργηση τους ούτε την πλήρη αποσύνθεση και αναθεώρηση του εκπαιδευτικού συστήματος. Ζητάω απλά πίσω τα εφηβικά μου χρόνια. Αν και σίγουρα κάποιου είδους εξέταση είναι απαραίτητη, οι απαιτήσεις πρέπει να είναι πιο λογικές. Πώς γίνεται να διαβάζουμε αμέτρητες ώρες την εβδομάδα, να συνεχίζουμε τα μαθήματα μετά το τέλος του σχολικού ωραρίου, να υπερβαίνουμε καθημερινά τα όριά μας και πολλές φορές να μην αρκεί για την επιτυχία; Και κυρίως, πώς είναι δυνατόν να καταβάλουμε όλη αυτήν την προσπάθεια για να κατακτήσουμε στείρα γνώση χωρίς να μεριμνά κάνεις για την ουσιώδη προετοιμασία μας στην ζούγκλα που αποκαλούμε «κοινωνία»; Δεν ξέρω να συντάσσω μια υπεύθυνη δήλωση, όμως μπορώ να σας κλίνω το «λύω». Δεν είναι στις δεξιότητές μου η επίσημη υποβολή αίτησης ή η δημιουργία ενός ελκυστικού βιογραφικού, αλλά αν θέλετε σας παραγωγίζω την f(x) όποια κι αν είναι αυτή. Τέλος, δεν ξέρω να διαβάζω τα «μικρά γράμματα» αλλά ξέρω να υπογράφω. Έτσι κι αλλιώς αυτό δεν είναι το σημαντικό;».
Δισσοί λόγοι για τις Πανελλαδικές
Ο Άκης Πασχάλης Σαμπανίκος, μαθητής κι αυτός της Γ΄ Λυκείου θεωρεί ότι το σύστημα έχοντας αποκλειστικό σκοπό την προετοιμασία των μαθητών για τις Πανελλαδικές πνίγει το σημερινό σχολείο και η διδασκαλία των μαθημάτων γίνεται με τρόπο οπισθοδρομικό: «Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα και ιδιαίτερα η Γ’ Λυκείου στην οποία θα αναφερθώ, είναι σε ακραίο βαθμό εξετασιο-κεντρικό, αναποτελεσματικό και βαθμοθηρικό. Έχει αποκλειστικό σκοπό την προετοιμασία για τις πανελλαδικές εξετάσεις, εξετάσεις με τεράστιες απαιτήσεις, είναι έντονα ανταγωνιστικό και με περιορισμένες επιλογές κατευθύνσεων (μόνο 4 -λίγα- επιστημονικά πεδία, κανένα καλλιτεχνικό, αθλητικό). Τα σχολεία λειτουργούν σε ένα αυστηρό κλίμα και οι καθηγητές αναγκάζονται να εστιάζουν ασταμάτητα σε διαγωνίσματα, χωρίς να έχουν χρόνο για δημιουργικές-διαδραστικές δραστηριότητες.[…] Οι γονείς αγχωμένοι λόγω της εργασιακής ανασφάλειας ξοδεύουν στα φροντιστήρια τεράστια ποσά του μισθού τους και οι μαθητές βιώνουν μια πολύ εξαντλητική και πιεστική χρονιά.
Επίσης, ο τρόπος διδασκαλίας των μαθημάτων είναι έντονα προβληματικός και οπισθοδρομικός. Οι μαθητές καλούνται να απομνημονεύσουν τη θεωρία σε μορφή «παπαγαλίας- αποστήθισης», (π.χ. Ιστορία, ΑΟΘ), ή να δίνουν τυποποιημένες απαντήσεις (π.χ. Γλώσσα). Στη Φυσική και στη Χημεία δεν κάνουν (σχεδόν) ποτέ πειράματα. Στην Πληροφορική γράφουν κώδικα στο χαρτί (!), σε μια ψευδο-γλώσσα και όχι στον υπολογιστή σε μια κανονική γλώσσα προγραμματισμού.[…] Είναι αυτονόητο πως το εκπαιδευτικό σύστημα χρειάζεται ριζική αναδιαμόρφωση και σωστή χρηματοδότηση. Τα μαθήματα να έχουν στόχο τη γενική παιδεία, την ουσιαστική γνώση, τη δημιουργικότητα και την κριτική σκέψη. Να διδάσκονται με ενδιαφέροντα τρόπο περιλαμβάνοντας πειράματα, βίντεο, συζήτηση, ομαδικές εργασίες, εκπαιδευτικές επισκέψεις. Τα διαγωνίσματα να έχουν στόχο την καταγραφή του μαθησιακού επιπέδου από τους καθηγητές και όχι το κυνήγι των βαθμών. Οι εισαγωγικές εξετάσεις θα μπορούσαν είτε να διεξάγονται από το κάθε πανεπιστήμιο ανάλογα με τις απαιτήσεις του, είτε οι μαθητές να έχουν μεγαλύτερο αριθμό κατευθύνσεων να επιλέξουν (με πιο προσεγμένο τρόπο εξέτασης), είτε εντελώς ελεύθερη επιλογή μαθημάτων εξέτασης. Όσες χώρες δοκίμασαν αυτές τις μεθόδους είχαν θετικά αποτελέσματα και πολύ υψηλότερες επιδόσεις των μαθητών».
Αντίθετη είναι η άποψη του Αίαντα Μουσελίνη, μαθητή της Β΄ Λυκείου, που θεωρεί τις Πανελλαδικές Εξετάσεις απαραίτητες, καθώς με την ανωνυμία τους εξασφαλίζουν το αδιάβλητο της εξέτασης και εγγυώνται την αξιοκρατία για την εισαγωγή των μαθητών στις σχολές προτίμησής τους: «Αρχικά, για να εξετάσουμε την αποτελεσματικότητα των πανελλαδικών πρέπει να εξετάσουμε τον σκοπό τους. Εφόσον αυτές είναι εξετάσεις, σκοπό έχουν να προσδιορίσουν ποιοι πληρούν κάποια κριτήρια και ποιοι όχι. Πιο συγκεκριμένα προσδιορίζουν αν οι μαθητές έχουν τις βάσεις για να προχωρήσουν στην επόμενη βαθμίδα εκπαίδευσης και με ποια προτεραιότητα. Τα κριτήρια με τα οποία γίνεται αυτή η διαδικασία τα ορίζει το υπουργείο παιδείας και αν δεν αντικατοπτρίζουν τις γνωστικές ανάγκες των φοιτητών τότε αυτοί δεν θα μπορούσαν να παρακολουθήσουν τα μαθήματα της σχολής στην οποία εισήχθησαν (ένα φαινόμενο, όμως, που δεν παρατηρείται συχνά, τουλάχιστον σε όσες σχολές δεν έχουν χαμηλές βάσεις).[…] Οι εξετάσεις, λοιπόν, φαίνεται να είναι απαραίτητες κι οι πανελλήνιες αποτελεσματικές. Είναι, συνεπώς, κάπως παράδοξο να μάχονται όλοι εναντίον τους. Ιδιαίτερα αν σκεφτεί κανείς ότι ίσως αυτές να είναι ο μόνος αξιοκρατικός θεσμός, αφού στις πανελλαδικές η ταυτότητα των μαθητών είναι άγνωστη στον διορθωτή. Με αυτήν την οπτική οι πανελλαδικές είναι ιδανικές για να εκπληρώσουν τον σκοπό τους.
Υπάρχουν, όμως, και άλλες οπτικές που αξίζει να ληφθούν υπόψη. Αρχικά, αυτή των μαθητών που θεωρούν τις πανελλήνιες πιεστικές κι αγχωτικές. Πράγματι δεν είναι εύκολες εξετάσεις. Για να πετύχει ο μαθητής υψηλό βαθμό πρέπει να έχει προετοιμαστεί τουλάχιστον κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς. Παρόλα αυτά ας μην είμαστε υπερβολικοί. Δε χρειάζεται να πληρώνει κανείς φροντιστήρια και να είναι ιδιοφυία για να γράψει πάνω από τη βάση (το αναφέρω αυτό γιατί αυτό το καλοκαίρι το 60% των μαθητών έγραψαν κάτω από τη βάση). Μερικοί υποστηρίζουν επίσης, και δεν κρύβω ότι είμαι ένας από αυτούς, ότι είναι λάθος όχι ότι οι εξετάσεις καθορίζουν το μέλλον των μαθητών (αφού άλλωστε αυτό καθορίζεται από διάφορες άτυπες εξετάσεις) αλλά το ότι τους πιέζουν να επιλέξουν το επάγγελμα που θα ακολουθήσουν πολύ νωρίς σε μια ηλικία που δεν διαθέτουν αρκετές εμπειρίες. Μία λύση σε αυτό το πρόβλημα είναι η κατάργηση των κατευθύνσεων, κάτι που έχει ξανασυμβεί στο παρελθόν.
Το γεγονός, λοιπόν, ότι το 60% των μαθητών έγραψε κάτω από τη βάση δείχνει την αδυναμία του εκπαιδευτικού συστήματος και όχι ότι οι πανελλαδικές είναι περιττές. Γενικά υπάρχει μία τάση να κατηγορούμε τις εξετάσεις για τις δικές μας ελλείψεις. Πράγματι, αυτό κάνουν οι εξετάσεις, αποκαλύπτουν ελλείψεις. Μάλιστα αυτές πρέπει να είναι τεράστιες ώστε περισσότεροι από τους μισούς μαθητές να γράφουν κάτω από τη βάση. Έτσι, όταν κατηγορούμε τις πανελλαδικές για την διάλυση του εκπαιδευτικού συστήματος και την καταστροφή μιας ολόκληρης γενιάς αποφεύγουμε το πρόβλημα και το αφήνουμε να διογκωθεί».
Προτάσεις: Βαρύτητα στην τεχνική εκπαίδευση, περισσότερη τέχνη και εν-συναίσθηση
Στην ανάγκη να στηριχθεί η επαγγελματική εκπαίδευση αναφέρεται, μεταξύ άλλων, η μαθήτρια της Β΄ Λυκείου, Αθηνά Βεκρή: « Η επαγγελματική εκπαίδευση και τα ΕΠΑΛ πρέπει να ενισχυθούν και να αναγνωρίζονται ως ισότιμες επιλογές με τα γενικά λύκεια. Αυτό θα δώσει στους μαθητές τη δυνατότητα να ακολουθήσουν την πορεία που τους ταιριάζει, χωρίς να αισθάνονται ότι το μέλλον τους εξαρτάται μόνο από την εισαγωγή σε ένα πανεπιστήμιο».
Περισσότερη τέχνη ζητά από τον υπουργό η μαθήτρια της Γ΄Λυκείου, Παρασκευή Κουγκούλιου: «Ακούστε κύριε Υπουργέ. Η τέχνη είναι πυξίδα που δείχνει προς την πρόοδο. Γι’ αυτό πρέπει να είναι διαρκώς παρούσα στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα για να είμαστε αύριο κι εμείς παρόντες στο δημόσιο βίο ως διαλλακτικοί, κριτικά σκεπτόμενοι και ενεργοί πολίτες. Είμαστε νέοι. Χρειαζόμαστε περισσότερη τέχνη στο σχολείο. Πού είναι το μάθημα της μουσικής, η ιστορία της τέχνης ή έστω μια στοιχειώδης θεατρική αγωγή; Πουθενά. Είμαστε νέοι. Μη μας περιορίζετε στις λιγοστές γραμμές του τετραδίου μας. Βοηθήστε μας να εκφραστούμε!».
Ψυχολόγοι, ανανέωση βιβλίων και πρακτική εξάσκηση
Η μαθήτρια της Β΄ Λυκείου, Μαρία Ζουμπαδέλλη, προτείνει την πρόσληψη ψυχολόγων στα σχολεία που θα βοηθήσουν τους μαθητές να διαχειριστούν το άγχος των εξετάσεων. «Κρίνω αναγκαία την διάθεση ειδικών σε θέματα σχολικού επαγγελματικού προσανατολισμού και την παρουσία δωρεάν ψυχολόγων σε κάθε σχολική μονάδα. Όσο μηδαμινό κι αν σας φαίνεται το μέτρο αυτό, πιστέψτε με, θα ευνοήσει αφενός πληθώρα παιδιών και αφετέρου αρκετούς ανέργους πτυχιούχους οι οποίοι αναζητούν δουλειά. Ακόμη και οι ίδιοι οι γονείς οφείλουν να εκπαιδευτούν, ώστε να φέρονται σωστά στα παιδιά τους και να τα επιβραβεύουν όπως τα αναλογεί», γράφει χαρακτηριστικά.
Στην ανάγκη ανανέωσης των βιβλίων αναφέρεται ο μαθητής της Β ΄Λυκείου Σταμάτης Μπογής: «Τα βιβλία και το εκπαιδευτικό υλικό δεν ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες της εκπαιδευτικής διαδικασίας, με αποτέλεσμα οι μαθητές να στερούνται τις απαραίτητες γνώσεις και δεξιότητες για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του σύγχρονου κόσμου. Ζητούμε, λοιπόν, να ληφθούν άμεσα μέτρα για την ανανέωση και τον εκσυγχρονισμό των σχολικών βιβλίων, την ενίσχυση της χρήσης ψηφιακών εργαλείων και την παροχή πρόσβασης σε σύγχρονο εκπαιδευτικό υλικό, ώστε να εξασφαλιστεί μια ποιοτική εκπαίδευση για όλους τους μαθητές».
Άλλος ένα μαθητής της Β΄Λυκείου, ο Ιγνάτιος Σαραντίδης αναφέρει στην επιστολή του προς τον υπουργό: Ακόμα, επιθυμητή θα ήταν και η μείωση καθώς και η απλοποίηση της ύλης, δηλαδή να αφαιρεθούν διάφορα αχρείαστα κομμάτια από την ύλη του κάθε μαθήματος και να περιοριστεί η εμβάθυνση που γίνεται σε λεπτομέρειες. Με άλλα λόγια θα πρέπει να δίνεται μεγαλύτερη προσοχή στην ουσία και όχι σε μικρές δευτερεύουσες πληροφορίες. Επίσης το κράτος θα μπορούσε να κάνει πιο συστηματική την ύπαρξη δωρεάν ενισχυτικής διδασκαλίας που θα λειτουργεί σε κάθε σχολείο της χώρας με σκοπό να βοηθήσει μαθητές οι οποίοι αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα ή δυσκολία στην κατανόηση κάποιου μαθήματος. Τέλος θα πρέπει να επιβληθούν σκληρότερες προϋποθέσεις για να δουλέψει κάποιος στον τομέα της εκπαίδευσης με σκοπό να επιβεβαιωθεί η αποδοτικότητα του και να γίνεται εντατική αξιολόγηση του εκπαιδευτικού προσωπικού».
Η πρακτική διάσταση της εκπαίδευσης είναι το ζητούμενο για τη Ραλλία Φωτέλλη μαθήτρια της Β΄ Λυκείου: «Ένα σοβαρό ζήτημα που παρατηρώ στο εκπαιδευτικό σύστημα είναι η έλλειψη σύνδεσης της θεωρίας με την πρακτική εφαρμογή. Ενώ ονειρεύομαι να γίνω γιατρός, δεν έχω την ευκαιρία να βιώσω την πραγματικότητα του επαγγέλματος μέσα από το σχολείο. Η δυνατότητα να συμμετέχω σε δραστηριότητες όπως επισκέψεις σε νοσοκομεία ή εργαστήρια, να παρακολουθώ διαλέξεις από επαγγελματίες του χώρου, θα ήταν ανεκτίμητη για μένα και για άλλους μαθητές που έχουν παρόμοιες φιλοδοξίες. Αυτές οι εμπειρίες θα μας επέτρεπαν να κατανοήσουμε καλύτερα τον πραγματικό κόσμο της Ιατρικής, τις προκλήσεις και τις ευθύνες που θα αναλάβουμε. Επίσης, αυτή η άμεση σύνδεση με το επαγγελματικό πεδίο θα μας έδινε μια πιο ρεαλιστική εικόνα των απαιτήσεων και θα μας βοηθούσε να προετοιμαστούμε καλύτερα για την επαγγελματική μας ζωή.
Η ανάγκη για μια πιο πρακτική και βιωματική προσέγγιση δεν περιορίζεται μόνο στην Ιατρική. Το σύστημα εκπαίδευσης γενικά έχει ανάγκη από ένα πιο σύγχρονο και προσαρμοσμένο στις πραγματικές ανάγκες των μαθητών πρόγραμμα. Είναι θετικό ότι το εκπαιδευτικό μας σύστημα έχει κατακτήσει σημαντικά βήματα, αλλά υπάρχουν πολλά περιθώρια για βελτίωση. Για παράδειγμα, η εισαγωγή προγραμμάτων πρακτικής άσκησης σε διάφορους τομείς και ειδικότητες θα μπορούσε να ανοίξει νέους ορίζοντες για τους μαθητές και να τους βοηθήσει να συνδέσουν τη θεωρία με την πραγματικότητα του επαγγελματικού κόσμου».
Κι άλλες απόψεις
Γιασεμή Κωστοπούλου, Α΄ Λυκείου: Για ποιο εκπαιδευτικό σύστημα μιλάμε; Γι’ αυτό το οποίο κόβει τις χρηματοδοτήσεις στα σχολεία εξαιτίας άλλων προτεραιοτήτων; Για εκείνο το οποίο καταπονεί ψυχολογικά τους μαθητές και στην τελική τούς αναγκάζει να πληρώσουν για την μόρφωση τους; Ή για εκείνο το οποίο καίει την κριτική τους σκέψη με την άπειρη ύλη και με ελάχιστες πληροφορίες που να ανοίγουν τους ορίζοντες ενός παιδιού;
Η Υβόννη Κουλμπάνη, Β΄ Λυκείου: Τα μαθήματα και οι καθηγητές πρέπει να βοηθούν στην ανάπτυξη της συνεργασίας και στη μείωση του ανταγωνισμού
Χριστίνα Αντωνακέλλη, Β΄ Λυκείου: Το σύστημά μας πάσχει από έλλειψη πρακτικής εκπαίδευσης, στηρίζεται μόνο σε επιδερμικά διαβάσματα και τελικά όλοι ανεξαρτήτως κατεύθυνσης, γίνονται φοιτητές, ενήλικες, ηλικιωμένοι και αδυνατούν να μας πούνε τι ακριβώς γιορτάζουμε στις εθνικές μας γιορτές, πού βρισκόμαστε και τι συμβαίνει στον χάρτη παγκοσμίως, μετρώντας, επίσης, με τα δάχτυλα στο σουπερμάρκετ. […] Είναι αναγκαίο, το εκπαιδευτικό σύστημα να καλλιεργεί και να διαμορφώνει μαθητές, που να λαχταρούν να συμβάλλουν στη χώρα τους και όχι να ανυπομονούν να την εγκαταλείψουν και να εγκατασταθούν στο εξωτερικό
Λίνα Στεφανέλλη, Β΄ Λυκείου: Οι περισσότεροι νέοι σκέφτονται περισσότερο τον μισθό από το λειτούργημα, το εισόδημα και όχι τα όνειρα
Ελπινίκη Ψάνη, Β΄ Λυκείου: «Οι μαθητές αφιερώνουν τρία χρόνια προσηλωμένοι στο χτίσιμο επαρκών βάσεων για την τελική δοκιμασία της Γ΄ Λυκείου και τελικά, κρίνονται μέσα σε τέσσερις μέρες. Το μέλλον τους διακυβεύεται από την επίδοση τους σε αυτό το ολιγόωρο χρονικό διάστημα. Τι κι αν το αποτέλεσμα δεν είναι το επιθυμητό; Τότε, ακολουθεί απογοήτευση, απελπισία, και ο κόσμος τους διαλύεται…. Ακούστε μας κύριε υπουργέ…Μήπως η διαδικασία μετάβασης από τη σχολική ζωή στον έξω κόσμο να ήταν διαφορετική; Πιο φιλική, πιο ανθρώπινη;»
Γιάννης Λάλος, Β’ Λυκείου: Το μοντέλο αυτό απομακρύνει τους μαθητές από την κατάκτηση πραγματικών γνώσεων και την καλλιέργεια δεξιοτήτων. Καθιστά αδύνατη οποιαδήποτε εξατομικευμένη προσέγγιση, προσαρμοσμένη στις δυνατότητες του κάθε μαθητή.
Μαρία Λιαδάκη, Β΄ Λυκείου: Χρειαζόμαστε ένα σχολείο που θα εμπνέει, θα απελευθερώνει το πνεύμα και θα διαμορφώνει σωστούς πολίτες με όραμα» γράφει η μαθήτρια
Κριπιντήρη Κατερίνα, μαθήτρια της Β΄Λυκείου: «Οι συνάψεις που δημιουργούνται στο σχολείο είναι μη συμβατές με τον πραγματικό κόσμο».
Παναγιώτης Μιχαλλέλης, Β’ Λυκείου. «Είναι καιρός να επενδύσουμε σε ένα μέλλον όπου η παιδεία θα απελευθερώνει τους νέους, αντί να τους εγκλωβίζει σε ένα άκαμπτο και παρωχημένο σύστημα».
