Από τις μαθήτριες Καλαντζή Ειρήνη-Νεκταρία, Κατσάπα Χριστίνα, Παπαχαραλάμπους Παρθενία-Νεφέλη
Η λέξη «προσωπείο» [< πρόσωπο (= το μέρος του κεφαλιού που βρίσκεται μπροστά, στην πλευρά των ματιών) < προς + ὤψ-ὠπός (= όψη)] χρησιμοποιείται για να δηλώσει τη μάσκα, δηλαδή «ομοίωμα προσώπου που χρησιμοποιούσαν στην αρχαιότητα, για να καλυφθεί το πρόσωπο του ηθοποιού ή του νεκρού». Η λέξη χρησιμοποιείται και μεταφορικά για να δηλώσει την «προσποιητή, υποκριτική εικόνα ή έκφραση».
Στην ανάγλυφη πλάκα της φωτογραφίας εικονίζονται θεατρικά προσωπεία. Η πλάκα εκτίθεται στην αίθουσα κλιτύων του Μουσείου Ακρόπολης. Τοποθετείται χρονικά στην ελληνιστική εποχή (2ος αι. π.Χ.) και είναι κατασκευασμένη από μάρμαρο Πεντέλης. Θεωρείται αρχαίο αντίγραφο παλαιότερου έργου, του δεύτερου μισού του 4ου αι. π.Χ. Η κλίση των προσωπείων δείχνει ότι η πλάκα ήταν αναρτημένη ψηλά, ώστε οι μορφές να είναι ορατές από κάτω.
Πιθανόν ανήκε στον γλυπτό διάκοσμο της σκηνής του θεάτρου του Διονύσου.
Τα έξι θεατρικά προσωπεία που εικονίζονται στην πλάκα είναι γυναικεία και παρόμοια με μικρές μόνο διαφορές που εντοπίζονται στον τρόπο απόδοσης των μαλλιών. Τα προσωπεία αυτά πιθανόν ανήκουν σε μέλη Χορού, που υποδύονται νεαρές γυναίκες σε παράσταση δράματος. Μαρμάρινα προσωπεία, όπως αυτά που εικονίζονται στην πλάκα, αλλά και πήλινα ή μεταλλικά που χρησιμοποιούνταν ως διακοσμητικά κτηρίων (θεάτρων, ωδείων, σπιτιών κ.α.) ή αφιερώματα νικητών σε θεατρικούς αγώνες, καθώς επίσης και οι απεικονίσεις τους στην αγγειογραφία, μας δίνουν μια εικόνα για τα πραγματικά προσωπεία που φορούσαν οι ηθοποιοί στο θέατρο, τα οποία δεν σώζονται αφού ήταν κατασκευασμένα από φθαρτά υλικά (λινό ύφασμα, ξύλο ή φελλό). Αρχικά, το προσωπείο κάλυπτε μόνο το πρόσωπο του ηθοποιού. Ωστόσο, την κλασσική εποχή το προσωπείο κάλυπτε εν μέρει και το πίσω μέρος του κεφαλιού του υποκριτή, φοριόταν δηλαδή σαν κράνος και συγκρατούνταν στο κεφάλι με δερμάτινα λουριά που έδεναν κάτω από το σαγόνι. Από τα ελληνιστικά χρόνια και μετά το προσωπείο έχασε την τρισδιάστατη μορφή του, αποδίδοντας μόνο τη μπροστινή όψη του κεφαλιού.
Το προσωπείο, αλλά και τα ενδύματα ή διάφορα εξαρτήματα που συμπλήρωναν τον θεατρικό χαρακτήρα, αποτελούσαν τη «σκευή» του ηθοποιού, για την οποία ήταν υπεύθυνος ο σκευοποιός. Η χρήση του προσωπείου προήλθε από τη διονυσιακή λατρεία και καθιερώθηκε στους επίσημους θεατρικούς αγώνες που τελούνταν προς τιμή του Διονύσου.
Στην τραγωδία και το σατυρικό δράμα τα προσωπεία των υποκριτών είχαν κοινά στοιχεία. Τα αντρικά ήταν σκουρόχρωμα, ενώ τα γυναικεία ανοιχτόχρωμα. Τα μέλη του χορού της τραγωδίας φορούσαν προσωπεία παρόμοια με εκείνα των υποκριτών. Ωστόσο, στο σατυρικό δράμα τα προσωπεία που φορούσε ο χορός των Σατύρων ήταν ιδιαίτερα. Απεικόνιζαν άντρες με μυτερό γένι, έντονα χαρακτηριστικά και αφτιά τράγου. Στην κωμωδία τα χαρακτηριστικά των προσωπείων ήταν ιδιαίτερα τονισμένα και παραμορφωμένα, ώστε να προκαλούν το γέλιο των θεατών (στόμα πλατύ, φρύδια τονισμένα, εκφράσεις έντονες).
Παίξτε με τα προσωπεία!
ΠΗΓΕΣ
1. https://christikolexiko.academyofathens.gr/index.php
2. https://www.theacropolismuseum.gr/anaglyfi-plaka-me-theatrika-prosopeia
3. https://www.amth.gr/apo-ta-arhaia-prosopeia-sti-syghroni-maska?utm_source=chatgpt.com
4. https://ancienttheater.culture.gr/el/parastaseis-arxaiotita/item/101-pws-itan-ta-proswpeia
