Από τους μαθητές Τζιγκουνάκη Σταύρο και Φλωράκη Θεολόγο

Η λέξη «ασπίδα» έχει άγνωστη ετυμολογία. Χρησιμοποιείται με την κυριολεκτική της σημασία, για να δηλώσει το «αμυντικό όπλο ποικίλου μεγέθους και σχήματος που κρατούσαν οι πεζοί και οι έφιπποι πολεμιστές» του αρχαίου και μεσαιωνικού κόσμου, αλλά και ευρύτερα «κάθε αντικείμενο, συσκευή ή κατασκευή που προστατεύει» (π.χ. «οι ασπίδες των αστυνομικών», «ασπίδες προσώπου για πειράματα εργαστηρίου»). Η λέξη χρησιμοποιείται και μεταφορικά, για να δηλώσει «κάθε μέτρο, μέσο ή τρόπο άμυνας, προστασίας» (π.χ. «οι αθλητικές δραστηριότητες ως ασπίδα του οργανισμού»). Η φράση, επίσης, «ανθρώπινη ασπίδα» δηλώνει «το πρόσωπο ή τα πρόσωπα που τοποθετούνται στην πρώτη γραμμή ή γενικότερα σε επικίνδυνες θέσεις, ώστε να αποθαρρυνθεί εχθρική επίθεση ή σύλληψη από την αστυνομία» (π.χ. «το διεθνές δίκαιο απαγορεύει τη χρήση αμάχων ως ανθρώπινων ασπίδων για την προστασία στρατιωτικών στόχων», «οι δράστες διέφυγαν χρησιμοποιώντας ομήρους ως ανθρώπινη ασπίδα»). Τέλος, η λέξη «ασπίδα» χρησιμοποιείται στη Ζωολογία για να δηλώσει είδος δηλητηριώδους φιδιού, την αιγυπτιακή νάγια ή την οχιά, με το δηλητήριο της οποίας – σύμφωνα με τον Πλούταρχο (Βίος Αντωνίου, 86.1-3) – αυτοκτόνησε η Κλεοπάτρα.

Η ασπίδα της φωτογραφίας εκτίθεται στον πρώτο όροφο του Μουσείου Ακρόπολης (προθήκη 17, αρ. 8). Τοποθετείται χρονικά στην αρχαϊκή εποχή (γύρω στο 500 π.Χ.) και είναι κατασκευασμένη από χαλκό. Πρόκειται για μικρογραφία ασπίδας (διάμετρος: 0,106 μ.) αφιέρωμα στη θεά Αθηνά, όπως μαρτυρεί το γοργόνειο που φέρει στο κέντρο, δηλαδή το κεφάλι της Μέδουσας, το οποίο παρέλαβε η θεά ως δώρο από τον Περσέα και το έθεσε ως έμβλημα στην αιγίδα της.

Η ασπίδα φέρει, επίσης, στην περιφέρεια χαραγμένη επιγραφή: «ΦΡΥΓΙΑ ⋮ ΑΝΕΘΕΚΕ ΜΕ ΤΑΘΕΝΑΙΑΙ ΗΕ ΑΡΤΟΠΟΛΙ[Σ]» (= Η Φρυγία, η αρτοπώλισσα, με αφιέρωσε στην Αθηνά). Η γυναίκα που αφιέρωσε την ασπίδα στη θεά Αθηνά με καταγωγή από τη Φρυγία ήταν μέτοικος στην πόλη της Αθήνας και ζούσε πουλώντας ψωμί. Το αφιέρωμα είναι από τα ελάχιστα σωζόμενα που αποκαλύπτει το επάγγελμα του αναθέτη και μάλιστα γυναίκας. Από κείμενα που αναφέρονται στην εποχή γνωρίζουμε ότι οι αρτοπώλισσες, γυναίκες που ανήκαν στις φτωχότερες τάξεις, δεν είχαν την καλύτερη φήμη. Θεωρούνταν αθυρόστομες και συχνά οι Αθηναίοι μιλούσαν υποτιμητικά για αυτές. Η γυναίκα που προσέφερε στη θεά το συγκεκριμένο αφιέρωμα θεώρησε αναγκαίο να αναφέρει το επάγγελμά της, ίσως γιατί θεώρησε ότι η δήλωση μόνο της καταγωγής της (Φρυγία) δεν θα ήταν αρκετή, για να αναγνωρίσει η θεά το πρόσωπο που της πρόσφερε το δώρο.

ΠΗΓΕΣ

1. https://christikolexiko.academyofathens.gr/index.php

2. Μπαμπινιώτης, Γ. (1998). Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας.

3. https://www.theacropolismuseum.gr/mikrografiki-aspida-me-epigrafi

4. https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/history/art/page_089.html