Η Ευρώπη και η εξάρτηση στις ΗΠΑ
Όσο οι σχέσεις μεταξύ Δύσης και Ανατολής οξύνονται, φαίνεται να αναδύεται μια νέα περίοδος έντασης στη Δύση, με τον Αμερικανό πρόεδρο να ασκεί σοβαρές πιέσεις και απειλές προς τη Δανία και την Ε.Ε., περιλαμβανομένων οικονομικών κυρώσεων και ενδεχόμενων στρατιωτικών μέτρων, για τον έλεγχο του μεγαλύτερου νησιού στον κόσμο, της Γροιλανδίας, που ανήκει στο Βασίλειο της Δανίας εδώ και 325 χρόνια. Η αντίδραση της Ευρώπης ήταν περιορισμένη: στάλθηκαν 200 στρατιώτες από τη Δανία και περίπου 50 ακόμη από 10 χώρες της Ε.Ε., οι οποίοι ύστερα από λίγες ημέρες σε μεγάλο βαθμό αποσύρθηκαν. Και σαν ειρωνεία, η Δανία αγόρασε συστήματα πυραύλων αξίας 100 δισ. δολαρίων από τις ΗΠΑ, για να προστατευτεί… από τις ΗΠΑ.
Η Ευρώπη έχει πλέον χάσει σε μεγάλο βαθμό την αυτονομία της, είτε αυτή αφορά την ενέργεια — με σημαντικό ποσοστό του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και των ορυκτών καυσίμων που καταναλώνονται να προέρχεται από άλλες ηπείρους — είτε τη στρατιωτική ισχύ, με το 62% των συνολικών δαπανών άμυνας του ΝΑΤΟ να καλύπτεται από τις ΗΠΑ, είτε την οικονομία, με το συνολικό ΑΕΠ της Ε.Ε. στα 19 τρισεκατομμύρια ευρώ, σε σύγκριση με τα 28 τρισεκατομμύρια ευρώ των ΗΠΑ. Παρά τη συγκριτική οικονομική ισχύ, η Ευρώπη παραμένει πίσω σε επίπεδο στρατηγικής λήψης αποφάσεων.
Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία λειτουργεί ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της εξάρτησης. Από τον Φεβρουάριο του 2022 έως τα τέλη του 2025, η Ε.Ε. και τα κράτη-μέλη της έχουν διαθέσει περίπου 130 δισ. ευρώ σε στρατιωτική ή οικονομικοί υποστήριξη ενώ οι ΗΠΑ περίπου 120 δισ. ευρώ. Αν και τα ποσά είναι συγκρίσιμα, οι ΗΠΑ ανέλαβαν δυσανάλογα μεγάλο μέρος της στρατιωτικής βοήθειας και της αποτρεπτικής ισχύος μέσω του ΝΑΤΟ. Αυτό δείχνει ότι, σε ένα ενδοευρωπαϊκό ζήτημα, η Ευρώπη παραμένει στρατιωτικά εξαρτημένη και δεν έχει ακόμη επιτύχει ουσιαστική στρατηγική αυτονομία.
Η κατάσταση αυτή αναδεικνύει το κενό μεταξύ της οικονομικής ισχύος της Ευρώπης και της στρατιωτικής της ικανότητας. Παρά τις συζητήσεις περί «στρατηγικής αυτονομίας», η Ε.Ε. εξακολουθεί να βασίζεται σε αμερικανική τεχνογνωσία, οπλικά συστήματα και την ηγεσία του ΝΑΤΟ. Ο πόλεμος στην Ουκρανία λειτουργεί ως καμπανάκι: χωρίς κοινή άμυνα, συντονισμένες επενδύσεις και ενιαία στρατηγική, η ευρωπαϊκή ασφάλεια θα παραμένει εξαρτημένη από εξωευρωπαϊκούς παράγοντες.
Ταυτόχρονα, για πολλούς πολίτες η Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται περίπλοκη και απομακρυσμένη. Ο μέσος Ευρωπαίος συχνά δεν ξέρει ποιος παίρνει τις αποφάσεις, ποιος είναι ο ρόλος της Επιτροπής, του Συμβουλίου ή του Κοινοβουλίου και πώς όλα αυτά επηρεάζουν τη ζωή του. Οι διαδικασίες γίνονται συνήθως μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας και με τεχνική γλώσσα, δημιουργώντας την αίσθηση ότι η Ε.Ε. λειτουργεί χωρίς άμεση σύνδεση με τον πολίτη.
Αν η Ευρώπη θέλει να σταματήσει να είναι δεύτερη πολιτικά και οικονομικά, χρειάζεται πραγματική ενότητα με διαφάνεια και ξεκάθαρες διαδικασίες, ώστε οι πολίτες να καταλαβαίνουν πώς παίρνονται οι αποφάσεις και ποιος είναι υπεύθυνος. Δεν αρκεί η συνεργασία σε επίπεδο κρατών· η Ε.Ε. πρέπει να σκέφτεται ως ήπειρος, παίρνοντας κοινές αποφάσεις σε στρατηγικά θέματα όπως άμυνα, ενέργεια, οικονομία και τεχνολογία. Παράλληλα, χρειάζεται να χτίσει κοινή στρατηγική ταυτότητα και κοινωνική συνοχή, ώστε οι πολίτες να νιώθουν μέρος ενός ενιαίου συνόλου και όχι αποκομμένοι. Με αυτόν τον τρόπο, η δύναμη της Ε.Ε. ενισχύει κάθε κράτος-μέλος και προστατεύει εκείνα που ατομικά θα ήταν πιο ευάλωτα. Η ενότητα με διαφάνεια δεν είναι μόνο ζήτημα ισχύος, αλλά και μέσο για σταθερότητα, ευημερία και πραγματική αυτονομία της Ευρώπης στο παγκόσμιο σκηνικό.
