Ο υπερρεαλισμός στο έργο «Ο καλός άνθρωπος του Σετσουάν» από την Αγγελική Αλιγιζάκη:
Το έργο του Μπέρτολτ Μπρεχτ ενσωματώνει αρκετά στοιχεία σουρεαλισμού και φαντασίας, τα οποία συνδυάζονται με την κοινωνική και πολιτική κριτική του συγγραφέα. Ο σουρεαλισμός, ως καλλιτεχνική και λογοτεχνική κίνηση που αναφέρεται στο μη πραγματικό, το ονειρικό και το φανταστικό, παίζει κεντρικό ρόλο στη δημιουργία ενός κόσμου που μοιάζει με παραμύθι και παράλληλα προωθεί τη σκέψη για τις κοινωνικές αντιφάσεις.
Αρχικά πρώτο και κύριο στοιχείο σουρεαλισμού είναι η εμφάνιση των Θεών. Στην αρχή του έργου, οι τρεις θεοί κατεβαίνουν από τον ουρανό για να βρουν έναν «καλό» άνθρωπο. Η εμφάνιση αυτών των θεών και η όλη ατμόσφαιρα γύρω από αυτή την απόφαση δημιουργεί μια ονειρική, σχεδόν σουρεαλιστική αίσθηση. Το γεγονός ότι οι θεοί αναζητούν έναν καλό άνθρωπο σε έναν κόσμο γεμάτο αδικία και φτώχεια προσθέτει στην αίσθηση της φαντασίας.
Επιπλέον, ένα φανταστικό στοιχείο αποτελεί και η μεταμόρφωση της Σεν Τε σε Σούι Τα. Η μεταμόρφωση ένα φανταστικό στοιχείο που συνδέει το έργο με παραμυθικές αφηγήσεις, όπου οι ήρωες συχνά καλούνται να αντιμετωπίσουν ακραίες καταστάσεις ή να φορούν πολλαπλές μάσκες. Τέλος, οι θεοί από τη μια πλευρά είναι μεταφυσικοί και φανταστικοί, αλλά από την άλλη, καταλήγουν να είναι αδύναμοι και ανθρώπινοι, αμφισβητώντας τη δική τους θεϊκότητα. Αυτό δημιουργεί ένα σουρεαλιστικό χάσμα μεταξύ του φανταστικού και του πραγματικού.
Για τον σουρεαλισμό και το παραμυθικό στοιχείο γράφει και η Αθηνά Μανατάκη:
Στο έργο φανερώνονται αρκετά στοιχεία υπερρεαλισμού τα οποία είναι αρκετά ευδιάκριτα στον εντοπισμό τους. Για παράδειγμα, σε διάφορα σημεία του έργου παρουσιάζονται οι τρεις ανθρωπόμορφοι Θεοί οι οποίοι επεμβαίνουν στην πλοκή του έργου με τις πράξεις τους. Οι Θεοί αναζητούν, επισκεπτόμενοι διάφορες περιοχές, έναν καλό και θεοφοβούμενο άνθρωπο τον οποίο μάλιστα, όπως φάνηκε, σκοπεύουν να ανταμείψουν. Έτσι, αυτή η θεϊκή παρέμβαση συνιστά στοιχείο υπερφυσικό. Επιπλέον, άλλο τέτοιο στοιχείο αποτελεί η διπλή ταυτότητα της Σεν Τε, η οποία στο έργο ενεργεί άλλοτε ως “Σεν Τε”, κάνοντας καλές πράξεις που αναδεικνύουν την ανιδιοτελή προσφορά της στους γύρω της, και άλλοτε ως “Σούι Τα”, καταφεύγοντας στο “κακό” και δρώντας με γνώμονα το προσωπικό συμφέρον. Το πρόσωπο του Σούι Τα προβάλλεται στο έργο ως υποτιθέμενος ξάδερφος της Σεν Τε, καθιστώντας ξεκάθαρη αυτή τη διάσπαση ταυτότητας. Το συγκεκριμένο στοιχείο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως υπερφυσικό και παραμυθικό και παράλληλα εξυπηρετεί και τη δημιουργία αλληγορίας στο έργο ώστε να μεταβιβαστούν τα βαθύτερα νοήματά του στους θεατές. Μερικά ακόμη, όχι τόσο εμφανή αυτή τη φορά, στοιχεία που παραπέμπουν τον αναγνώστη/θεατή σε παραμύθι είναι η αοριστία του τόπου και του χρόνου καθώς και το γεγονός ότι κάθε βασικός χαρακτήρας και ήρωας του έργου δεν αποτελεί απλά ένα άτομο αλλά αντιπροσωπεύει με την παρουσία του ένα σύνολο πεποιθήσεων και μια συγκεκριμένα ιδεολογία. Όσον αφορά το θέμα της αοριστίας του χρόνου, λοιπόν, δεν παρατηρείται καμία προσπάθεια για ακρίβεια στον χρονικό προσδιορισμό του κάθε γεγονότος, διότι ο Μπρεχτ θέλει να προσδώσει ένα παραμυθικό στοιχείο στο έργο και εφόσον επιχειρεί να περάσει ένα πιο καθολικό ηθικό δίδαγμα δεν υπάρχει η ανάγκη να συγκεκριμενοποιείται. Επίσης, το Σετσουάν είναι ένα μέρος μη πραγματικό που απλώς αντιπροσωπεύει έναν οποιοδήποτε τόπο στον οποίο επικρατούν δύσκολες συνθήκες διαβίωσης και κυριαρχεί η φτώχεια και η αδικία. Συνολικά, όλα αυτά τα παραμυθικά στοιχεία μαζί με τις αλληγορίες που παρουσιάζει το έργο αναδεικνύουν τα στοιχεία διδακτισμού του και διαμέσου της λιτότητας του “παραμυθιού” τα ηθικά διδάγματα και τα μηνύματα του γίνονται πιο εύπεπτα για τον θεατή/αναγνώστη. Παράλληλα, το μήνυμα καθίσταται πιο διαχρονικό, αφού γενικεύεται.
