Στα άρθρα που ακολουθούν το παρελθόν συναντά το παρόν με έναν τρόπο αναπάντεχα επίκαιρο. Μελετώντας την «Ελένη» του Ευριπίδη, οι μαθητές του Γ4 δεν στάθηκαν απλώς σε ένα κείμενο του 5ου αιώνα π.Χ., αλλά ανακάλυψαν τις ρίζες ενός σύγχρονου εφιάλτη.
Η περιπέτεια της Ελένης που στιγματίστηκε από ένα «είδωλο» ενώ η ίδια βρισκόταν μακριά, μας διδάσκει ότι η παραπληροφόρηση δεν είναι νέο φαινόμενο. Είναι μια διαχρονική μάστιγα που έχει τη δύναμη να ξεκινήσει πολέμους και να καταστρέψει υπολήψεις. Σήμερα, η πλάνη του «φαίνεσθαι» δεν κρύβεται πίσω από θεϊκά τεχνάσματα, αλλά πίσω από οθόνες, αλγόριθμους και καλοστημένα fake news.
Δέσποινα Σκάρου
Fake News: Όταν το «Φαίνεσθαι» νικά την αλήθεια
Στην τραγωδία του Ευριπίδη, η Ελένη κατηγορείται άδικα ότι προκάλεσε τον Τρωικό Πόλεμο. Όλος ο κόσμος πιστεύει ότι έφυγε με τον Πάρη και έγινε προδότρα, ενώ στην πραγματικότητα βρισκόταν στην Αίγυπτο και οι άνθρωποι πολεμούσαν για ένα ψεύτικο «είδωλο». Αυτή η ιστορία μοιάζει πολύ με τη σημερινή εποχή, όπου τα fake news εξαπλώνονται παντού και πολλοί πιστεύουν ψέματα χωρίς να τα ελέγχουν.
Σήμερα με το ίντερνετ και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης οι ψεύτικες ειδήσεις διαδίδονται πολύ γρήγορα. Μπορούν να επηρεάσουν την κοινωνία, να αλλάξουν γνώμες, να προκαλέσουν φόβο αλλά και να βλάψουν πάρα πολλούς αθώους ανθρώπους. Όπως και με την Ελένη, συχνά οι άνθρωποι εμπιστεύονται περισσότερο αυτό που «φαίνεται» αληθινό παρά αυτό που πραγματικά είναι.
Ωστόσο, δεν φταίνε μόνο αυτοί που δημιουργούν τα fake news αλλά και όσοι τα μοιράζονται χωρίς δεύτερη σκέψη. Γι’ αυτό χρειάζεται να είμαστε προσεκτικοί, να ψάχνουμε αν μια πληροφορία είναι σωστή και να ελέγχουμε τις πηγές πριν τη δεχτούμε ή τη μεταφέρουμε σε άλλους.
Η ιστορία της Ελένης λοιπόν μας διδάσκει κάτι σημαντικό. Όταν πιστεύουμε εύκολα τα ψέματα, μπορεί να αδικήσουμε ανθρώπους και να προκαλέσουμε μεγάλα προβλήματα. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να μην είμαστε τόσο αφελείς και να μην κατηγορούμε άδικα τους άλλους, είτε αυτοί είναι συμμαθητές μας είτε όχι. Έτσι δεν θα προστατέψουμε μόνο τον εαυτό μας αλλά ταυτόχρονα και την κοινωνία μας
Θανάσης Στραϊτούρης
Ζούμε στην εποχή των Fake news;
Η Ελένη είναι ίσως το πρώτο επιβεβαιωμένο θύμα παραπληροφόρησης στην ιστορία…. Το είδωλό της είναι στην Τροία, ενώ η ίδια, εξαιτίας της δολοπλοκίας των θεών, βρίσκεται, παρά τη θέλησή της, στη χώρα της Αιγύπτου. Όλος ο κόσμος, όμως, την κατηγορεί με τα χειρότερα λόγια και τη θεωρεί αιτία ενός δεκαετούς και επαχθούς πολέμου, του Τρωικού, που αφάνισε τόσο τους Τρώες, όσο και τους Αχαιούς.
Δυστυχώς, όμως, η ιστορία της Ελένης δεν απέχει καθόλου από τη σύγχρονη πραγματικότητα της παραπληροφόρησης και των ψευδών ειδήσεων. Καθημερινά, σχεδόν, ο άνθρωπος έρχεται αντιμέτωπος με ψεύτικες, φήμες είτε μέσω των διαφόρων μέσων επικοινωνίας είτε μέσω των ποικίλλων προσωπικών του επαφών.
Οι άνθρωποι, αρκετές φορές, διατυπώνουν λανθασμένες υποθέσεις βασιζόμενοι κυρίως στο “φαίνεσθαι” και δε διστάζουν καθόλου να τις αναπαράγουν στο κοινωνικό σύνολο. Από την άλλη, οι αποδέκτες των ψευδών ειδήσεων πιστεύουν εύκολα αυτό που τους μεταφέρεται και δε προβαίνουν, τις περισσότερες φορές, σε καμία ενέργεια ώστε να διασταυρώσουν αν αυτό που διαδίδεται, αντιστοιχεί πραγματικά σε αυτό που ισχύει.
Οι συνέπειες των fake news και, γενικότερα, της παραπληροφόρησης είναι συχνά ολέθριες, αφού μπορούν εύκολα να σπιλώσουν την υπόληψη ενός ανθρώπου και να οδηγήσουν σε έντονο bullying εναντίον του. Τα θύματα της παραπληροφόρησης προσπαθούν με κάθε τρόπο να υπερασπιστούν ανεπιτυχώς τους εαυτούς τους, αφού οι περισσότεροι έχουν ήδη διαμορφώσει άποψη εις βάρος τους και δεν είναι διατεθειμένοι να την αλλάξουν για κανένα λόγο.
Η παραπλάνηση της κοινής γνώμης είναι ένα από τα τα σημαντικότερα και τα επικινδυνότερα προβλήματα της σύγχρονης εποχής. Μήπως, όμως, έφτασε η ώρα να ψάχνουμε περισσότερο αυτό που πραγματικά “είναι” και να μην οδηγούμαστε σε γρήγορα και βεβιασμένα συμπεράσματα; Μήπως έφτασε η στιγμή να επαληθεύουμε πρώτα μία πληροφορία και να μη βιαζόμαστε να κατακρίνουμε, να σπιλώνουμε υπολήψεις και να προξενούμε ανεπανόρθωτες βλάβες σε ανθρώπους εξαιτίας όσων εσφαλμένα νομίζουμε ότι ισχύουν;
Χριστίνα Τριανταφύλλου
Ζούμε στην εποχή των fake news και του «φαίνεσθαι»;
Στην τραγωδία Ελένη του Ευριπίδη βλέπουμε πως ένας ολόκληρος κόσμος βασίστηκε σε ένα μεγάλο ψέμα. Η πραγματική Ελένη δεν πήγε ποτέ στην Τροία, αλλά βρισκόταν στην Αίγυπτο. Παρ΄όλα αυτά, όλοι πίστεψαν ότι είχε προδώσει τον Μενέλαο και είχε φύγει με τον Πάρη. Στην Τροία όμως, δεν υπήρχε η ίδια, αλλά ένα “είδωλο”, μια ψευδαίσθηση. Έτσι, άνθρωποι πολέμησαν και σκοτώθηκαν για κάτι που δεν ήταν αληθινό και η φήμη της Ελένης καταστράφηκε άδικα.
Η Ελένη παρουσιάζεται ως ένοχη, ενώ στην πραγματικότητα είναι το θύμα. Κανείς δεν προσπάθησε να μάθει την αλήθεια-όλοι πίστεψαν αυτό που φαινόταν σωστό. Ο Ευριπίδης, με αυτόν τον τρόπο, μας δείχνει πόσο επικίνδυνο μπορεί να γίνει ένα ψέμα όταν γίνεται πιστευτό από πολλούς.
Το ίδιο φαινόμενο υπάρχει έντονα και στην σημερινή εποχή μέσα από τα fake news. Στο διαδίκτυο και στα social media, οι ψεύτικες ειδήσεις διαδίδονται πολύ γρήγορα. Πολλές φορές πιστεύουμε κάτι μόνο επειδή το είδαμε γραμμένο ή επειδή το κοινοποίησαν πολλοί, χωρίς να ελέγξουμε εάν είναι αλήθεια. Έτσι, το “φαίνεσθαι” γίνεται πιο δυνατό από το “είναι”.
Οι συνέπειες των fake news είναι σοβαρές. Άνθρωποι μπορεί να δεχτούν μπούλινγκ,να κατηγορηθούν άδικα και να ντροπιαστούν. Η παραπληροφόρηση επηρεάζει την κοινή γνώμη και μπορεί να οδηγήσει σε αδικίες, φόβο και διχασμό. Όπως τότε με την Ελένη, έτσι και σήμερα, η αλήθεια συχνά χάνεται πίσω από το ψέμα.
Στέλλα Τσίγκα
Ζούμε στην εποχή των ειδώλων;
Ʃτην τραγωδία Ελένη του Ευριπίδη, η ηρωίδα γίνεται το µεγαλύτερο θύµα µιας τεράστιας πλάνης. Ενώ η ίδια βρίσκεται αθώα στην Αίγυπτο, Έλληνες και Τρώες πολεµούν για χρόνια εξαιτίας ενός «ειδώλου», µιας ψεύτικης εικόνας που πήρε τη θέση της. Έτσι, για ένα ψέµα καταστράφηκαν ζωές, ενώ το όνοµα της Ελένης «λερώθηκε» άδικα.
Το «είδωλο» της Ελένης θυµίζει έντονα τη σύγχρονη µάστιγα των fake news. Ʃήµερα, µέσα από τα social media και το διαδίκτυο, ψευδείς ειδήσεις και ψεύτικες πληροφορίες διαδίδονται µε εύκολα µε γρήγορη ταχύτητα. Μια φωτογραφία, ένας παραπλανητικός τίτλος ή µια βάσιµη ή και όχι φήµη αρκούν για να πειστεί η κοινή γνώµη. Ʃυχνά πιστεύουµε ό,τι «φαίνεται» χωρίς να ελέγξουµε τι πραγµατικά «είναι», όπως ακριβώς συνέβη και µε την Ελένη.
Οι συνέπειες των fake news είναι σοβαρές. Άνθρωποι στοχοποιούνται, βιώνουν διαδικτυακό bullying, χάνουν τη φήµη και την ψυχική τους ισορροπία. Παράλληλα, η κοινωνία παραπλανείται και οδηγείται σε λάθος συµπεράσµατα, αποφάσεις ή ακόµα και συγκρούσεις.
Ο Ευριπίδης µάς υπενθυµίζει ότι η αλήθεια δεν είναι πάντα αυτή που φαίνεται. Το ερώτηµα είναι όµως το εξής: θα συνεχίσουµε να κυνηγάµε «είδωλα» ή θα µάθουµε να αµφισβητούµε και να αναζητούµε την αλήθεια;
Κωνσταντίνος Φασόλης
Όταν το «Φαίνεσθαι» σκοτώνει την αλήθεια
Στην τραγωδία Ελένη του Ευριπίδη, γνωρίζουμε μια διαφορετική εκδοχή του Τρωικού Πολέμου. Η Ελένη δεν πήγε ποτέ στην Τροία· βρισκόταν στην Αίγυπτο, ενώ στην Τροία υπήρχε μόνο ένα «είδωλό» της, μια ψευδαίσθηση. Παρ’ όλα αυτά, για αυτό το ψεύτικο πρόσωπο έγινε ένας δεκαετής πόλεμος και η ίδια η Ελένη θεωρήθηκε προδότρα και αιτία καταστροφής. Έτσι, η ηρωίδα γίνεται το πρώτο θύμα fake news στην ιστορία.
Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και σήμερα. Στη σύγχρονη εποχή, οι ψεύτικες ειδήσεις διαδίδονται πολύ εύκολα μέσω του διαδικτύου και των social media. Μια φήμη, μια παραποιημένη φωτογραφία ή μια ψεύτικη είδηση μπορεί να ταξιδέψει σε λίγα λεπτά σε χιλιάδες ανθρώπους. Πολλές φορές πιστεύουμε αυτό που «φαίνεται» αληθινό, χωρίς να ελέγξουμε αν όντως ισχύει.
Οι συνέπειες των fake news είναι σοβαρές. Άνθρωποι μπορεί να στοχοποιηθούν άδικα, να δεχτούν bullying ή να καταστραφεί η φήμη τους, όπως ακριβώς συνέβη και με την Ελένη. Επίσης, η κοινή γνώμη μπορεί να παραπλανηθεί και να δημιουργηθούν εντάσεις και συγκρούσεις χωρίς πραγματικό λόγο.
Η Ελένη του Ευριπίδη μας θυμίζει ότι δεν πρέπει να εμπιστευόμαστε τυφλά ό,τι ακούμε ή βλέπουμε. Ίσως το πιο σημαντικό μάθημα είναι να μαθαίνουμε να ξεχωρίζουμε το «είναι» από το «φαίνεσθαι». Γιατί τελικά, πόσες «μάχες» δίνουμε ακόμα και σήμερα για ένα… είδωλο;
Δημήτρης Χονδρογιάννης
Όταν το «Φαίνεσθαι» νικά το «Είναι»
Στην “Ελένη” του Ευριπίδη παρακολουθούμε μια διαφορετική εκδοχή του μύθου. Σύμφωνα με αυτόν, η πραγματική Ελένη δεν πήγε ποτέ στην Τροία , αλλά ένα «είδωλο» μια ψεύτικη εικόνα που ήταν το μέσο που χρησιμοποίησαν οι θεοί για να ξεγελάσουν τόσο τους ανθρώπους όσο και τους ήρωες οδηγώντας σε ένα δεκαετή καταστροφικό πόλεμο ενώ παράλληλα κατέστρεψε τη φήμη της αληθινής , αθώας Ελένης στα μάτια της κοινής γνώμης και η ίδια στιγματίστηκε ως προδότρα. Το «φαίνεσθαι» νίκησε το «είναι», αποδεικνύοντας πόσο εύκολα ο κόσμος μπορεί να παρασυρθεί από ένα ψέμα.
Στη σύγχρονη εποχή, τα fake news λειτουργούν με παρόμοιο τρόπο. Οι ψεύτικες φήμες διαδίδονται σήμερα με πρωτοφανή ταχύτητα, κυρίως μέσω των social media, εκμεταλλευόμενες τόσο την τεχνολογία όσο και την ανθρώπινη ψυχολογία. Η ευκολία με την οποία οι άνθρωποι πιστεύουν ό,τι «φαίνεται» αληθινό, χωρίς να ελέγξουν τα γεγονότα αποτελεί τον μεγαλύτερο παράγοντα σε αυτή τη διάδοση. Ένα μονταρισμένο βίντεο , μια φωτογραφία χωρίς πλαίσιο ή ένα σχόλιο γεμάτο υπερβολή αρκούν για να σχηματίσουμε άποψη. Πολλές φορές, ακόμη και στην καθημερινότητά μας στο σχολείο, μια φήμη στο chat της τάξης μπορεί να στοχοποιήσει έναν συμμαθητή, χωρίς να έχει προηγηθεί κανένας έλεγχος της αλήθειας. Πιστεύουμε αυτό που «κυκλοφορεί», χωρίς να αναρωτηθούμε αν ισχύει.
Οι συνέπειες των fake news είναι σοβαρές: διαδικτυακός εκφοβισμός, σπίλωση χαρακτήρων, παραπλάνηση της κοινής γνώμης .Όπως η Ελένη πλήρωσε για ένα ψέμα που δεν δημιούργησε, έτσι και σήμερα πολλοί άνθρωποι πληγώνονται από πληροφορίες που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Τα θύματα ψευδών ειδήσεων μπορεί να αισθάνονται μόνα, αβοήθητα και στοχοποιημένα, γεγονός που τα οδηγεί στην κοινωνική απομόνωση.
Το ερώτημα, λοιπόν, είναι επίκαιρο: θα συνεχίσουμε να πολεμάμε για «είδωλα» ή θα μάθουμε επιτέλους να αναζητούμε την αλήθεια πίσω από ό,τι φαίνεται;
Παναγιώτης Χρονάς
Η επιρροή των Fake news
Η τραγική περίπτωση της Ελένης, της ηρωίδας του Ευριπίδη, αποδεικνύει ότι τα fake news, τα ψευδή αφηγήματα, υπήρχαν από αρχαιοτάτων χρόνων και είχαν σοβαρές επιπτώσεις και στην κοινωνία ως σύνολο, αλλά και ατομικά σε πολλούς ανθρώπους, όπως στην περίπτωσή μας στην Ελένη. Η μόνη διαφορά με την εποχή μας είναι ο τρόπος μετάδοσης των fake news.
Από όσο βλέπουμε στην καθημερινότητά μας, τα fake news υπάρχουν παντού, σχεδόν σε όλους τους τομείς της δημόσιας ζωής, και έχουν διάφορες επιπτώσεις. Μία από τις σοβαρότερες θα μπορούσε να είναι οι παρεξηγήσεις που δημιουργούνται. Όπως και στην Ελένη, διαδίδονται παραπλανητικές φήμες για ένα άτομο, με αποτέλεσμα όλοι να τον/την κρίνουν αρνητικά, χωρίς να υπάρχει κάποιος αληθινός λόγος. Μία ακόμα σημαντική επίπτωση είναι και ο εκφοβισμός, το bullying, ένα από τα πιο συχνά φαινόμενα που παρατηρούνται στη σημερινή κοινωνία.
Ποια είναι όμως τα μέσα με τα οποία διαδίδονται τα fake news; Στην εποχή μας, το κύριο μέσο διάδοσης των fake news είναι τα social media. Αυτό συμβαίνει γιατί πλέον οι άνθρωποι κάνουν καθημερινή και συνεχή χρήση των social media, με αποτέλεσμα να βλέπουν πολλά άρθρα και αναρτήσεις με παραπλανητικές πληροφορίες, για διάφορα θέματα. Και βεβαίως, οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που έρχονται σε επαφή με τα fake news λειτουργούν ως παθητικοί δέκτες, δεν τα επεξεργάζονται, για να εξακριβώσουν αν είναι αλήθεια, και πέφτουν στην παγίδα της άκριτης αποδοχής τους.
Πώς θα μπορούσαμε λοιπόν να αποτρέψουμε τα fake news να επηρεάζουν την καθημερινότητά μας; Μήπως θα έπρεπε να μειώσουμε σημαντικά τη χρήση των social media και γενικά των μέσων διάδοσης των fake news; Μήπως η διασταύρωση των πηγών θα περιόριζε το πρόβλημα; Πιστεύω ότι θα άξιζε τον κόπο μια τέτοια προσπάθεια.
Στην «Ελένη» βλέπουμε τις τραγικές συνέπειες της παραπληροφόρησης και του ψέματος στη ζωή της ηρωίδας. Ας θυμόμαστε, λοιπόν, ότι οφείλουμε να γίνουμε ενεργοί πολίτες της πληροφορίας, γιατί η μόνη άμυνα απέναντι στα ψευδή είδωλα είναι η κριτική μας σκέψη.
Σταύρος Ψιμουλάκης
Πιστεύουμε όσα μας «σερβίρουν» ;
Με αφορμή την περιπέτεια της Ελένης γίνεται φανερό πόσο μεγάλη δύναμη έχει η παραπληροφόρηση από το παρελθόν μέχρι και σήμερα. Όλος ο κόσμος την κατηγορούσε για προδότρα και αιτία ενός πολυετούς πολέμου ενώ στην πραγματικότητα ευθυνόταν το “είδωλο” της. Πώς όμως σήμερα διαδίδονται οι ψεύτικες ειδήσεις και σε ποιο βαθμό επηρεάζονται οι άνθρωποι;
Στη σημερινή κοινωνία το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συχνά διαδίδουν ψευδείς φήμες και παραπληροφορούν. Ειδικά με τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να παρουσιάζουν ανθρώπους που δεν υπήρξαν ποτέ ή να τους κάνουν να λένε πράγματα που δεν είπαν ποτέ. Έτσι, οι άνθρωποι πέφτουν θύματα και τα πιστεύουν αφού είναι πολλές και συνεχείς οι πληροφορίες και δεν έχουν τον χρόνο να σκεφτούν και να τις ελέγξουν. Παράλληλα, προτιμούν τις πληροφορίες που ταιριάζουν με αυτό που ήδη πιστεύουν, ακόμη και αν δεν είναι ορθές, χωρίς να τις αμφισβητούν. Κατά συνέπεια,οι άνθρωποι διαμορφώνουν λανθασμένη άποψη για την πραγματικότητα. Πιστεύουν, για παράδειγμα, ότι θα γίνει ένας μεγάλος σεισμός ή ότι θα υπάρξει σύντομα η συντέλεια του κόσμου. Επιπρόσθετα, απλοί ή επώνυμοι πολίτες στιγματίζονται με διαδόσεις ή συκοφαντίες που αφορούν την ιδιωτική τους ζωή. Τέλος, καλλιεργούνται στερεότυπα και προκαταλήψεις για άτομα ή ομάδες με αποτέλεσμα να στρέφεται ο ένας εναντίον του άλλου και να επικρατεί ο φανατισμός και η βία, αν οι πολίτες λανθασμένα θεωρήσουν υπεύθυνες για τα κοινωνικά προβλήματα άλλες εθνικές ή κοινωνικές ομάδες.
Συνοψίζοντας, ο καθένας μας οφείλει να επιλέγει προσεκτικά τις πηγές ενημέρωσής του και να διασταυρώνει τις πληροφορίες που βρίσκει στο διαδίκτυο. Αν αντιδρά στα μηνύματα με κριτική σκέψη και δεν είναι εύπιστος, θα καταφέρει να προφυλαχθεί από τις προσπάθειες παραπληροφόρησης του.
Τα Fake News δεν είναι σημερινό φαινόμενο, αλλά μια διαχρονική μάστιγα. Η παραπληροφόρηση που βίωσε η Ελένη στην Αίγυπτο αποδεικνύει ότι η πλάνη του «φαίνεσθαι» παραμένει η μεγαλύτερη παγίδα για τον άνθρωπο, από την αρχαιότητα μέχρι τα σημερινά social media.
Τα άρθρα αυτά γράφτηκαν στο πλαίσιο του μαθήματος των Αρχαίων Ελληνικών από Μετάφραση
Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ευαγγελία Σωτηροπούλου
