Μαθητές των τμημάτων Α3 και Α4 του σχολείου μας παρουσιάζουν τις αγαπημένες φιγούρες τους από το Θέατρο Σκιών.
Παναγιώτης Σιμπάρδης Α3
Ο Καραγκιόζης
Η πιο γνωστή φιγούρα του θεάτρου σκιών στην Ελλάδα είναι ο Καραγκιόζης.
Ο Καραγκιόζης είναι κεντρικός φανταστικός χαρακτήρας του παραδοσιακού ελληνικού και τουρκικού θεάτρου σκιών, το οποίο σε πολλές περιπτώσεις αποκαλείται με το όνομα του πρωταγωνιστή του. Στα τουρκικά, ονομάζεται Karagöz (Καραγκόζ) ή Karagiöz (Καραγκιόζ) που σημαίνει Μαυρομάτης.
Ο Καραγκιόζης είναι φτωχός, με καμπούρα, ξυπόλυτος, με μεγάλη μύτη και παρουσιάζεται με κουρελιασμένα και μπαλωμένα ρούχα. Ζει σε παράγκα με τη γυναίκα του, την Αγλαΐα, και τα τρία του παιδιά και μένει απέναντι από το σεράι (το παλάτι) του Βεζίρη.
Η ΠΑΡΑΓΚΑ ΤΟΥ ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗ
Ζει στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, κατά την οποία οι συνθήκες διαβίωσης για τους Έλληνες ήταν πολύ δύσκολες. Είναι πονηρός και καταφέρνει πάντα να ξεγελάει τους πιο ισχυρούς, ώστε να κερδίζει χρήματα, φαγητό και να επιβιώνει. Το ένα του χέρι είναι πιο μακρύ, για να ρίχνει καρπαζιές. Είναι καμπούρης και περιστοιχίζεται από την οικογένειά του, τον φίλο του Χατζηαβάτη, τον θείο του Μπάρμπα-Γιώργο και άλλους χαρακτήρες.
Το απίστευτο χιούμορ και το χαμόγελό του τον κάνουν να είναι αγαπητός σε μικρούς και μεγάλους.
Στην Ελλάδα, ο Καραγκιόζης, ως λαϊκός ήρωας, εκπροσωπεί τον φτωχό, εξαθλιωμένο, πονηρό Έλληνα στο περιβάλλον της Τουρκοκρατίας.
Η παράσταση του θεάτρου σκιών συνήθως ξεκινάει με τη μουσική του Καραγκιόζη που είναι η εξής:
Η συλλογή μου με φιγούρες του θεάτρου σκιών από τις διάφορες παραστάσεις.
Μαριτίνα Παπαδοπούλου και Νίκη Πολυχρονοπούλου Α3
Ο Καραγκιόζης είναι ο κεντρικός ήρωας του θεάτρου σκιών. Όλοι έχουμε δει, έστω και μία φορά στη ζωή μας, κάποιο έργο του Καραγκιόζη.
Πιστεύουμε ότι όλοι έχουμε κάποιο ξεχωριστό λόγο για να ταυτιστούμε με τον Καραγκιόζη. Είναι ο ξυπόλυτος ήρωας όλων των παιδιών . Έχει γίνει μάγειρας , αστροναύτης , πολιτικός, δήμαρχος , παγωτατζής και άλλα πολλά.
Αντικατοπτρίζει τα όνειρα των παιδιών και τις ανησυχίες των μεγάλων.
Ο Καραγκιόζης, λοιπόν, είμαστε όλοι εμείς !!
Παναγιώτης Πέππας Α3
Ο Καραγκιόζης: Η Κεντρική Φιγούρα του Θεάτρου Σκιών
Ο Καραγκιόζης είναι η πιο αναγνωρίσιμη φιγούρα του ελληνικού θεάτρου σκιών, με ιστορία που ξεκινά από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και εξελίχθηκε στην Ελλάδα του 19ου αιώνα. Η ελληνική εκδοχή του προέρχεται από τον τουρκικό χαρακτήρα Karagöz, ο οποίος σημαίνει «σκοτεινό μάτι» στα τουρκικά. Στην Ελλάδα, ο χαρακτήρας απέκτησε μια ιδιαίτερη ταυτότητα, κυρίως μέσω του έργου του Δημήτρη Σαρδούνη, γνωστού ως Μίμαρος, ο οποίος προσάρμοσε τις παραστάσεις για το ελληνικό κοινό.
Χαρακτηριστικά της Φιγούρας
-
Εμφάνιση: Ο Καραγκιόζης απεικονίζεται με μακριά μύτη, καμπούρα, ξυπόλητος και με φθαρμένα ρούχα, υπογραμμίζοντας τη φτώχεια του.
-
Υλικά: Παραδοσιακά, οι φιγούρες κατασκευάζονταν από δέρμα καμήλας, ενώ σήμερα χρησιμοποιούνται, κυρίως, χαρτόνι ή πλαστικό.
-
Κινητικότητα: Οι φιγούρες διαθέτουν αρθρώσεις που επιτρέπουν την κίνηση των άκρων και του στόματος και ελέγχονται μέσω ραβδιών από τον καλλιτέχνη-παίκτη.
Χαρακτήρας και Ρόλος
Ο Καραγκιόζης είναι ο φτωχός, έξυπνος και πονηρός ήρωας που χρησιμοποιεί το χιούμορ και την εξυπνάδα του, για να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες της ζωής. Παρόλο που ζει σε συνθήκες φτώχειας, καταφέρνει να σατιρίσει την εξουσία και να αναδείξει τις κοινωνικές αδικίες.
Εικόνα της Φιγούρας
Αλέξανδρος Πολιουδάκης Α3
Μαρία Ρήγα Α3
Χατζηαβάτης
Ο επιστήθιος φίλος του Καραγκιόζη, του πρωταγωνιστή του θεάτρου σκιών, που έχει τον ακριβώς αντίθετο από αυτόν χαρακτήρα: κόλακας και συμβιβασμένος, δειλός, καταρτισμένος για όλα τα γραφειοκρατικά και διοικητικά πράγματα. Έλληνας πλαγίως βολεμένος και ξεπουλημένος. Χαρακτηριστική είναι η φράση του:
«Πολυχρονεμένε μου Πασά , ο Θεός να μου κόβει μέρες και να σας δίνει χρόνια…»
Στην εποχή μας, σαν τον Χατζηαβάτη μπορεί να είναι οποιοσδήποτε που επιδιώκει να λύσει τα προβλήματά του με πλάγιο τρόπο, ο οποίος είναι εις βάρος άλλων προσώπων .
Ωστόσο, είναι αυτός που φέρνει τα νέα στον Καραγκιόζη, ο οποίος, στο τέλος, καταλήγει να ρίχνει ένα καλό χέρι ξύλο στον Χατζατζάρη, όπως συνηθίζει να τον αποκαλεί, ή να χορεύει μαζί του το «εξόδιο» άσμα. Είναι επίσης και εύπιστος, όπως κάθε μέσος νους, γι’αυτό και τελικά ανόητος.
«Μα, στ’ αλήθεια, είσαι γιατρός , Καραγκιόζη μου;»
Η φωνή του μακρόσυρτη, με μια γλοιώδη χροιά που εκφράζει τη δουλικότητά του. Τελικά, ο Χατζηαβάτης υπάρχει στη σκηνή χάρη στη μακροθυμία του Καραγκιόζη. Εξαίρεση από τον κανόνα αυτόν αποτελεί ο χαρακτήρας του στα ηρωικά έργα, στα οποία ρισκάρει να κάνει τον πληροφοριοδότη των επαναστατημένων Ελλήνων για τα σχέδια των Τούρκων.
Άρτεμις Ταφρόγλου Α4
Ο Καραγκιόζης
Ο Καραγκιόζης είναι κεντρικός φανταστικός χαρακτήρας του παραδοσιακού ελληνικού και τουρκικού θεάτρου σκιών, το οποίο σε πολλές περιπτώσεις αποκαλείται με το όνομα του πρωταγωνιστή του. Στα τούρκικα ονομάζεται Karagöz (Καραγκόζ) ή Karagiöz (Καραγκιόζ) που σημαίνει Μαυρομάτης.
Ιστορία
Μετά από εισήγηση του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας στην UNESCO, το 2010 ο Καραγκιόζης περιλήφθηκε στον αντιπροσωπευτικό κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της Τουρκίας.
Η γέννηση
Ο μύθος της γέννησης του Καραγκιόζη
Διαφορετικοί θρύλοι έχουν διαμορφωθεί σχετικά με την καταγωγή του Καραγκιόζη, με κάποιες εκδοχές να κάνουν λόγο για καταγωγή του από την Ινδία ή την Άπω Ασία (πρώην Σοβιετικές Λαϊκές Δημοκρατίες). Παραδοσιακά πιστεύεται ότι δημιουργός του ήταν ο Σεΐχ Κιουστερί, που καταγόταν από την Προύσα και πέθανε εκεί το 1366. Σύμφωνα με τον θρύλο, ο Χατζηαβάτης και ο Καραγκιόζης συμμετείχαν στην κατασκευή ενός τζαμιού για τον σουλτάνο Ορχάν, ο πρώτος ως επιστάτης και ο δεύτερος ως εργάτης. Οι διάλογοι των δύο ανδρών ήταν τόσο διασκεδαστικοί, ώστε οι υπόλοιποι εργάτες σταματούσαν την εργασία τους και τους παρακολουθούσαν. Όταν ο σουλτάνος πληροφορήθηκε για την καθυστέρηση των εργασιών, διέταξε τον θάνατο του Καραγκιόζη και του Χατζηαβάτη. Αργότερα, μετάνιωσε για την πράξη του και ο Σεΐχ Κιουστερί δημιούργησε τις φιγούρες των δύο ηρώων, με σκοπό να παρηγορήσει τον σουλτάνο. Μια παραλλαγή του μύθου λέει πως ο Χατζηαβάτης δημιούργησε φιγούρες, για να παρηγορήσει τον Πασά.
Ο «μύθος» του Μαυρομάτη
Αυτός ο «μύθος» λέει πως ο Γιάννης Μαυρομάτης έφερε τον Καραγκιόζη από την Κίνα στην Τουρκία.
Τα πρώτα χρόνια του ελληνικού Καραγκιόζη
Η παλαιότερη μαρτυρία για παράσταση Καραγκιόζη στον ελλαδικό χώρο χρονολογείται το 1809 και τοποθετείται στην περιοχή των Ιωαννίνων. Οι πρώτοι καραγκιοζοπαίχτες στα Ιωάννινα ήταν Αθίγγανοι και Εβραίοι. Το θεατρικό θέαμα διαδόθηκε και άρχισε έκτοτε να παίζεται στην ελληνική γλώσσα, διατηρώντας τα ίδια τεχνικά χαρακτηριστικά, διαμορφώνοντας, όμως, παράλληλα, ξεχωριστό περιεχόμενο, αντλημένο από την ελληνική παράδοση.
Ο Έλληνας Καραγκιόζης
Στην Ελλάδα, ο Καραγκιόζης, ως λαϊκός ήρωας, εκπροσωπεί τον φτωχό, εξαθλιωμένο, πονηρό Έλληνα, στο περιβάλλον της Τουρκοκρατίας. Είναι καμπούρης και περιστοιχίζεται από την οικογένειά του, τον φίλο του Χατζηαβάτη, τον θείο του μπάρμπα-Γιώργο και άλλους χαρακτήρες. Ζει σε παράγκα (Η παράγκα του Καραγκιόζη), είναι ξυπόλητος και μένει απέναντι από το σεράι (το παλάτι) του Βεζίρη.
Τα θέματα των έργων
Τα θέματα των έργων του θεάτρου σκιών είναι συνήθως σατιρικά, προκαλώντας γέλιο στους θεατές, ενώ πολλές φορές αναφέρονται σε πραγματικά και σύγχρονα ζητήματα που ενδιαφέρουν τον κόσμο ή και ιστορικά.
Οι χαρακτήρες του θεάτρου σκιών – του ελληνικού Καραγκιόζη
Οι πιο συνηθισμένοι από αυτούς είναι:
-
Ο Χατζηαβάτης ή Χατζεηβάτης, δουλοπρεπής φίλος του Καραγκιόζη, συνήθως κάνει θελήματα του Πασά (π.χ. ως τελάλης). Ο Καραγκιόζης τον αποκαλεί «Χατζατζάρη» ή «Χατζηχαβιάρη» και τον σφαλιαρίζει με την πρώτη ευκαιρία.
-
Η Αγλαΐα, η γυναίκα του Καραγκιόζη. Συνήθως, δεν εμφανίζεται στην σκηνή, αλλά η χαρακτηριστικά γκρινιάρα της φωνή ακούγεται μέσα από το σπίτι. Πάντα υπομονετική με τα καμώματα του άντρα της.
-
Ο Μπάρμπα-Γιώργος, θείος του Καραγκιόζη, που κατοικεί στο χωριό. Φοράει φουστανέλα και τσαρούχια και μιλάει με ρουμελιώτικη προφορά. Αν και τύπος αγνού βουνήσιου Έλληνα, είναι τσιγκούνης, προληπτικός και ερωτιάρης. Πάντα προφυλάσσεται από τον ανιψιό του, μην του κάνει κανένα «χουνέρι», και εν τέλει του τις βρέχει αγρίως. Είναι, όμως, ο μόνος που δέρνει τον Βεληγκέκα, για να προστατεύσει τον Καραγκιόζη και τους άλλους ήρωες. Δημιουργία του Γιάννη Ρούλια, με θερμή υποδοχή απ” το κοινό.
-
Ο Μορφονιός, δημιουργία του καραγκιοζοπαίχτη Μόλλα. «Μαμάκιας», ερωτύλος, με τεράστια μύτη (χαρακτηριστικό που προστέθηκε αργότερα), πελώριο κεφάλι και ένρινη φωνή, που πιστεύει ότι είναι ωραίος. Κάθε φράση του την τελειώνει με ένα «Ουίτ!».
-
Ο Βεληγκέκας, τούρκος φύλακας στο σεράι, μιλάει σπαστά ελληνικά και συνήθως κακομεταχειρίζεται τον Καραγκιόζη, αλλά δέχεται ξυλοδαρμό από τον μπάρμπα-Γιώργο.
-
Ο Βεζίρης ή Πασάς, ο ανώτερος άρχοντας του σεραγιού. Ντυμένος με φανταχτερή στολή, σοβαρός, αυστηρός, άλλοτε παρουσιάζεται ως δίκαιος και άλλοτε ως σκληρός και εχθρός των χριστιανών.
Ορφέας-Παναγιώτης Τζοάνος Α4
Θέατρο Σκιών
Το θέατρο σκιών είναι ένα από τα αρχαιότερα είδη θεάτρου. Κανένας δε γνωρίζει πότε ακριβώς ξεκίνησε, ίσως τότε που οι άνθρωποι ανακάλυψαν τη σκιά τους. Το θέατρο σκιών ξεκίνησε, πιθανώς, από την Ασία, το 200 π.Χ. στην Ινδία και το 200 μ.Χ. στην Κίνα. Στην αρχαία Ελλάδα, οι ιερείς χρησιμοποιούσαν σκιές για να παραστήσουν διάφορα δρώμενα στα Ελευσίνια Μυστήρια.
Οι προφορικές παραδόσεις λένε ότι ο Καραγκιόζης βασίζεται στον γνωστό θρύλο του Καραγκιόζη και του Χατζηαβάτη που ζούσαν στην Προύσα. Σύμφωνα με τον θρύλο, ο Χατζηαβάτης και ο Καραγκιόζης συμμετείχαν στην κατασκευή ενός τζαμιού για τον σουλτάνο Ορχάν∙ ο πρώτος ως επιστάτης και ο δεύτερος ως εργάτης. Οι διάλογοι των δύο ανδρών ήταν τόσο διασκεδαστικοί, ώστε οι υπόλοιποι εργάτες σταματούσαν την εργασία τους και τους παρακολουθούσαν. Όταν ο σουλτάνος πληροφορήθηκε για την καθυστέρηση των εργασιών, διέταξε τον θάνατο του Καραγκιόζη και του Χατζηαβάτη. Αργότερα, μετάνιωσε για την πράξη του και ο Σεΐχ Κιουστερί δημιούργησε τις φιγούρες των δύο ηρώων, με σκοπό να παρηγορήσει τον σουλτάνο. Μια παραλλαγή του μύθου λέει πως ο Χατζηαβάτης δημιούργησε φιγούρες, για να παρηγορήσει τον Πασά.
Ο Καραγκιόζης θεωρείται ο κεντρικός χαρακτήρας του ελληνικού και του τουρκικού θεάτρου σκιών. Οι χαρακτήρες του ελληνικού Καραγκιόζη είναι:
-
Ο Χατζηαβάτης, δουλοπρεπής φίλος του Καραγκιόζη, συνήθως κάνει θελήματα του Πασά. Ο Καραγκιόζης τον αποκαλεί » Χατζατζάρη» και τον σφαλιαρίζει σε πρώτη ευκαιρία.
-
Το Κολλητήρι (ή Σπίθας), ο Κοπρίτης ή Σβούρας ή Σκορπιός και ο Μυριγκόγκος ή Μπυρικόκος ή Πιτσικόκος (ή Μπιριγκόγκος ή Μιρικόκος ή ακόμα και Μπιτσικόκος), τα τρία παιδιά του Καραγκιόζη (ή και Κολλητήρια, όταν τα φωνάζει όλα μαζί).
-
Η Αγλαΐα, η γυναίκα του Καραγκιόζη. Συνήθως, δεν εμφανίζεται στην σκηνή, αλλά είναι υπομονετική με τα καμώματα του άντρα της.
-
Ο μπάρμπα-Γιώργος, θείος του Καραγκιόζη, που κατοικεί στο χωριό.
-
Ο Σταύρακας (Σταύρος), μάγκας και ψευτοπαλληκαράς του Πειραιά.
-
Ο σιορ Διονύσιος ή Νιόνιος, Ζακυνθινός με Ιταλική παιδεία με έντονη επτανησιακή προφορά.
-
Ο Μορφονιός, με τεράστια μύτη.
-
Ο Εβραίος ή Σολομών ή «Σολωμός», όπως τον αποκαλεί κοροϊδευτικά ο Καραγκιόζης.
-
Ο Βεληγκέκας ή Δερβέναγας, τουρκαλβανός φύλακας στο σεράι.
-
Ο Βεζίρης ή Πασάς, ο ανώτερος άρχοντας του Σεραγιού.
-
Η Φατμέ, η βεζιροπούλα-κόρη του Πασά.
Ο Καραγκιόζης έχει τρεις γιους: το Κολλητήρι ή Σπίθας, που είναι ο μεγαλύτερος και μικρογραφία του Καραγκιόζη, ο Κοπρίτης ή Σβούρας ή Σκορπιός, που είναι ο μεσαίος και ο πιο εύσωμος παρά την έλλειψη φαγητού, κι, έτσι, όλη η οικογένεια απορεί πώς παχαίνει, αφού δεν τρώει, και ο Πιτσικόκος ή Μυριγκόγκος ή Μπιτσικόκος, που είναι ο μικρότερος και μιλάει μπεμπεκίστικα με το «λ», και μία κόρη την Ποτούλα.
Στη διπλανή εικόνα, απεικονίζεται το Κολλητήρι, ο οποίος είναι έξυπνος, ευφυής, πονηρός με κοφτερό μυαλό, κατεργάρης και προκομμένος, βοηθάει τον πατέρα του και μιλάει ψευδά. Το Κολλητήρι, ως χαρακτήρας του θεάτρου σκιών, δημιουργήθηκε από τον πατρινό καραγκιοζοπαίχτη Μίμαρο.
Κωστής Φαρμάκης Α4
Μορφονιός
Ο Μορφονιός είναι φιγούρα του ελληνικού θεάτρου σκιών. Είναι λεπτός, καλοντυμένος και με αρχοντικό ύφος. Μιλά με ξένες λέξεις και προσποιείται πως είναι ευγενής. Στην πραγματικότητα, όμως, δεν έχει μόρφωση ή πλούτη. Ζει στη φαντασία του. Προσπαθεί να δείξει κάτι που δεν είναι.
Αυτό τον κάνει πολύ επίκαιρο. Στη σημερινή κοινωνία, πολλοί δίνουν έμφαση στην εμφάνιση. Προβάλλουν μια ψεύτικη εικόνα, ειδικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δείχνουν ευτυχισμένοι, πλούσιοι και «τέλειοι». Όμως, πολλές φορές, όλα αυτά είναι ψευδαισθήσεις.
Ο Μορφονιός, με το χιούμορ και την υπερβολή του, μας θυμίζει να είμαστε αληθινοί. Να μη ζούμε για τις εντυπώσεις. Αν και παλιά φιγούρα, το μήνυμά του παραμένει σύγχρονο και διαχρονικό.
ΖΑΧΑΡΙΑ ΧΟΝΔΡΟΚΟΥΚΗ (ΤΜΗΜΑ Α4)
«ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΚΙΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΦΙΓΟΥΡΕΣ ΤΟΥ»
Ο Καραγκιόζης είναι ο κεντρικός φανταστικός χαρακτήρας του παραδοσιακού ελληνικού και τουρκικού θεάτρου σκιών.
Στα τουρκικά, ονομάζεται Karagöz ή Karagiöz, που σημαίνει Μαυρομάτης.
Στην Ελλάδα, ο Καραγκιόζης, ως λαϊκός ήρωας, εκπροσωπεί τον φτωχό, εξαθλιωμένο, πονηρό Έλληνα, στο περιβάλλον της Τουρκοκρατίας. Είναι καμπούρης και περιστοιχίζεται από την οικογένειά του, τον φίλο του Χατζηαβάτη, τον θείο του μπάρμπα-Γιώργο και άλλους χαρακτήρες. Ζει σε παράγκα, είναι ξυπόλητος και μένει απέναντι από το σεράι του Βεζίρη.
Η παλαιότερη μαρτυρία για παράσταση Καραγκιόζη στον ελλαδικό χώρο χρονολογείται το 1809 και τοποθετείται στην περιοχή των Ιωαννίνων. Πρώτη γραπτή μαρτυρία για τον Καραγκιόζη στον ελληνικό χώρο έχουμε στις 18 Αυγούστου 1841, όταν η αθηναϊκή εφημερίδα «Ταχύπτερος Φήμη» αναγγέλλει: «Την 21η του παρόντος, θα παρουσιαστεί εις Ναύπλιον η κωμωδία του Καραγκιόζη, έχουσα αντικείμενον τον Χατζ – Αββάτην και Κουσζούκ – Μεϊμέτην».
Οι πρώτοι καραγκιοζοπαίχτες στα Ιωάννινα ήταν Αθίγγανοι και Εβραίοι. Το θεατρικό θέαμα διαδόθηκε και άρχισε έκτοτε να παίζεται στην ελληνική γλώσσα, διατηρώντας τα ίδια τεχνικά χαρακτηριστικά, διαμορφώνοντας, όμως, παράλληλα, ξεχωριστό περιεχόμενο, αντλημένο από την ελληνική παράδοση.
Ο Καραγκιόζης έχει γίνει αστροναύτης, φούρναρης, ψαράς, ζητιάνος, μάγειρας, ανθοπώλης, γραμματικός, βαρκάρης, επιστήμονας, στρατιώτης, γιατρός, καφετζής, τραγουδιστής, τρελός και άλλες πολλές ειδικότητες.
Χαρακτηριστικές είναι οι ατάκες του, όπως:
-
Θα φάμε θα πιούμε και νηστικοί θα κοιμηθούμε!
-
Από τον Καραγκιόζη στο Δικαστήριο του Ε. Σπαθάρη:
Δικαστής: Δεν μου λες, τί είσαι εσύ;
Καραγκιόζης: Γάιδαρος, όπως κι εσύ.
Δικαστής: Είσαι κατηγορούμενος;
Καραγκιόζης: Όχι.
Δικαστής: Είσαι μάρτυς;
Καραγκιόζης: Όχι.
Δικαστής: Ε, τότε, τι είσαι παιδί μου;
Καραγκιόζης: Απρίλης.
Θανάσης Φιλιππής και Παναγιώτης Χριστοφής Α4
