Ένα αφιέρωμα στην «ψυχή» του πολιτισμού μας
Στις 9 Φεβρουαρίου, ανήμερα της επετείου του θανάτου του εθνικού μας ποιητή Διονυσίου Σολωμού, γιορτάζουμε την Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας. Δεν πρόκειται απλώς για μια τυπική επέτειο, αλλά για μια μέρα υπενθύμισης της οικουμενικότητας της γλώσσας μας και της διαχρονικής προσφοράς της στην πολιτιστική κληρονομιά της ανθρωπότητας.
Η 9η Φεβρουαρίου καθιερώθηκε επίσημα ως Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας το 2017 και επικυρώθηκε από την UNESCO ΤΟ 2025. Στην απόφαση υπογραμμίζεται, μεταξύ άλλων, η αδιάσπαστη συνέχεια 40 αιώνων προφορικής παράδοσης και 35 αιώνων γραπτής παράδοσης της ελληνικής γλώσσας, η επίδρασή της σε όλες τις άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες, καθώς και το γεγονός ότι αποτελεί μέχρι σήμερα ανεξάντλητη πηγή της διεθνούς επιστημονικής ορολογίας.
Από τα ομηρικά έπη μέχρι τα σύγχρονα επιστημονικά εργαστήρια, η ελληνική γλώσσα είναι το «όχημα» που μετέφερε το φως της λογικής και της τέχνης σε όλο τον κόσμο. Η καθιέρωση αυτής της ημέρας επιδιώκει να εξοικειώσει τη νέα γενιά και όχι μόνο με τον πλούτο της ελληνικής γλώσσας.
Με αφορμή αυτή την ημέρα ο μαθητής του Γ1, Ιωάννης Κοκκώνης, καταγράφει τις σκέψεις του για την προσφορά και τη διαχρονική αξία της ελληνικής γλώσσας:
Η προσφορά της ελληνικής γλώσσας
Η γλώσσα αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του πολιτισμού και της ταυτότητας ενός λαού. Η ελληνική γλώσσα, πέρα από αυτά, είναι μία από τις αρχαιότερες και ζωντανές γλώσσες του κόσμου. Η προσφορά της τόσο στην παλαιά όσο και στη σύγχρονη εποχή είναι μεγαλύτερη από κάθε άλλη γλώσσα και έχει επηρεάσει πολλούς τομείς της φιλοσοφίας αλλά και των επιστημών.
Αρχικά, η ελληνική γλώσσα έπαιξε τεράστιο ρόλο στην ανάπτυξη του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Μέσω αυτής διαδόθηκαν ιδέες όσον αφορά τη δημοκρατία τη φιλοσοφία και τον πολιτισμό και έγιναν γνωστές στην υπόλοιπη οικουμένη. Επίσης, κείμενα σπουδαίων αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων όπως ο Όμηρος, ο Αριστοτέλης και ο Πλάτωνας ήταν γραμμένα στα ελληνικά. Σήμερα τα έργα αυτά είναι σημαντικά δείγματα της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομίας και θεωρούνται ανεκτίμητης αξίας.
Σημαντική είναι επίσης η προσφορά της ελληνικής διαλέκτου και στην επιστήμη. Πολλοί επιστημονικοί όροι στην ιατρική, στη φυσική, στη χημεία και σε άλλους κλάδους θετικών επιστημών είναι επηρεασμένοι από ελληνικές λέξεις (π.χ. «βιολογία», «θεραπεία» και «διάγνωση»). Σπουδαία είναι επίσης η συμβολή της ελληνικής γλώσσας στην ανάπτυξη των υπόλοιπων διαλέκτων με την επιρροή της να φτάνει έως και τη σύγχρονη εποχή. Παραδείγματα της προσφοράς αυτής αποτελούν οι λέξεις-δάνεια που υπάρχουν σε άλλες γλώσσες και προέρχονται από ελληνικές λέξεις (π.χ. Academy (Ακαδημία), Astronaut (Αστροναύτης), Chaos (Χάος), Cinema (Κίνημα).
Αξιοσημείωτη είναι επίσης η προσφορά των ελληνικών στον χριστιανισμό και γενικά στη θρησκεία. Τα περισσότερα, αν όχι όλα, κείμενα και ιερά βιβλία των χριστιανών είναι γραμμένα στα ελληνικά, βοηθώντας τη διάδοση του χριστιανισμού στις υπόλοιπες χώρες, μιας και τα ελληνικά ήταν πολύ διαδεδομένη διάλεκτος της εποχής. Επιπρόσθετα μέσω των ελληνικών εκφράστηκαν και διαδόθηκαν έννοιες όπως συγχώρεση, μετάνοια, αγάπη και πίστη.
Συμπερασματικά, η ελληνική γλώσσα είναι πολύτιμη και έχει μεγάλη σημασία για τον πολιτισμό και την ιστορία μας. Η προσφορά της συνεχίζεται και σήμερα, στις επιστήμες, τη σκέψη και την καθημερινή ζωή. Γι’ αυτό όλοι, και ιδιαίτερα οι νέοι, πρέπει να τη σεβόμαστε και να τη χρησιμοποιούμε σωστά, για να παραμείνει ζωντανή και να μας συντροφεύει στο μέλλον.
(Το άρθρο αυτό γράφτηκε στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Γλώσσας
Υπεύθυνος καθηγητής: Ιωάννης Δημήτρουλας)
Η αξία της γλώσσας μας δεν αναγνωρίζεται μόνο από εμάς, αλλά από ολόκληρη την ανθρωπότητα. Σπουδαίοι άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών έχουν υποκλιθεί μπροστά στον πλούτο της.
Πέρα από το podcast που δημιούργησαν οι μαθητές μας πέρυσι
(το οποίο σας προτείνουμε να ξανακούσετε στο link που ακολουθεί),
Podcast: Απόψεις προσωπικοτήτων για την αξία της ελληνικής γλώσσας
αξίζει να θυμηθούμε μερικές εμβληματικές φράσεις:
Η γλώσσα μας δεν είναι ένα απλό εργαλείο σκέψης. Είναι ο πολιτισμός μας, η ιστορία μας, η ταυτότητα μας. Και πρέπει να ξέρει κανείς γλωσσικά από πού έρχεται και πού πηγαίνει.
«Η γλώσσα μας, η ελληνική γλώσσα δεν είναι απλώς μία από τις 2.700 περίπου γλώσσες που μιλούν σήμερα οι άνθρωποι στη γη. Είναι -κι αυτό αναγνωρίζεται ευρύτερα- μια ιδιαίτερη, μια ιστορικά και πολιτισμικά ξεχωριστή στον κόσμο γλώσσα. Μέσα από τον ελληνικό πολιτισμό, εκφρασμένο φυσικά σε ελληνική γλώσσα και με ελληνικές λέξεις, συμβαίνει ώστε κάθε άνθρωπος κάποιας μορφώσεως όπου γης να έχει ακουστά τη γλώσσα αυτή.
Ιδιαίτερα οι ομιλητές των ευρωπαϊκών γλωσσών, που είναι και οι πολιτισμικά επικρατούσες, γνωρίζουν καλά πως πολλές από τις λέξεις τής γλώσσας τους προέρχονται από την ελληνική. Έτσι εξηγείται πώς το επικοινωνιακό και πολιτισμικό γόητρο αυτής τής γλώσσας είναι, δυσανάλογα προς την πολιτική, οικονομική και γεωγραφική έκταση και παρουσία τής Ελλάδας, σημαντικά υψηλό.
Η συχνή λ. χ. επιλογή μιας ελληνικής προελεύσεως αγγλικής, γαλλικής ή γερμανικής λέξης ή φράσης σ’ ένα κύριο άρθρο μιας ευρωπαϊκής εφημερίδας ή σε οποιοδήποτε απαιτητικό κείμενο των μεγάλων αυτών γλωσσών, οφείλεται ακριβώς στο επικοινωνιακό γόητρο που εξακολουθούν να τρέφουν για την ελληνική οι ξένοι».
«Άλλοι πάλι, μαθαίνοντας ότι η αρχαία ελληνική γλώσσα ομιλείται και γράφεται στην Ελλάδα και σήμερα, ζητούν να πληροφορηθούν ποια είναι η σχέση τής σύγχρονης ελληνικής με την αρχαία. Ενώ όλοι οι επιστήμονες – ιδίως στις καθιερωμένες από παλιές επιστήμες – έχουν συνείδηση ότι μεγάλο μέρος της ορολογίας της επιστήμης τους προέρχεται από τα ελληνικά.
Σχολικά βιβλία, λεξικά, πλήθος βιβλίων πολιτισμικού περιεχομένου και μαζί μια τεράστια ειδική βιβλιογραφία από ξένους για ξένους, στις περισσότερες ξένες γλώσσες, αναφέρονται άμεσα ή έμμεσα στην ελληνική γλώσσα – στην αρχαία, λιγότερο ίσως στη βυζαντινή και, αρκετά πια, στη νέα ελληνική.
Παρελθόν και παρόν τής ελληνικής γλώσσας και το ίδιο το μέλλον της είναι συμπληρωματικές όψεις μιας και της αυτής πορείας, της ενιαίας ελληνικής γλώσσας, αδιάσπαστης στον χρόνο, στον χώρο και στο στόμα των Ελλήνων, που τη μίλησαν και τη μιλούν σαράντα αιώνες τώρα».
(Γ. Μπαμπινιώτης, «Ελληνική Γλώσσα, Παρόν, Παρελθόν, Μέλλον», Πρόλογος)
Επιμέλεια υλικού – παρουσίασης: Ευαγγελία Σωτηροπουλου
