Η 21η Μαρτίου, η πρώτη ημέρα της άνοιξης, είναι και η ημέρα που η παγκόσμια κοινότητα τιμά την ποιητική δημιουργία. Η Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης καθιερώθηκε από την UNESCO το 1999 στο Παρίσι. Ο στόχος ήταν να υποστηριχθεί η γλωσσική διαφορετικότητα μέσω της ποιητικής έκφρασης και να δοθεί η ευκαιρία στις λιγότερο διαδεδομένες γλώσσες να ακουστούν. Η ποίηση θεωρήθηκε ως μια τέχνη που φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά, προάγοντας τον διάλογο και την ειρήνη.
21 Μαρτίου: Η Ποίηση γιορτάζει και «μιλά» για την Ειρήνη
«Ειρήνη»
Τ” όνειρο του παιδιού είναι η ειρήνη.
Τ” όνειρο της μάνας είναι η ειρήνη.
Τα λόγια της αγάπης κάτω απ” τα δέντρα,
είναι η ειρήνη.
Ο πατέρας που γυρνάει τ” απόβραδο μ” ένα φαρδύ χαμόγελο στα μάτια
μ” ένα ζεμπίλι στα χέρια του γεμάτο φρούτα
κ” οι σταγόνες του ιδρώτα στο μέτωπό του
είναι όπως οι σταγόνες του σταμνιού που παγώνει το νερό στο παράθυρο,
είναι η ειρήνη.
Όταν οι ουλές απ” τις λαβωματιές κλείνουν στο πρόσωπο του κόσμου
και μες στους λάκκους που “σκαψαν οι οβίδες φυτεύουμε δέντρα
και στις καρδιές που “καψε η πυρκαϊά δένει τα πρώτα της μπουμπούκια η ελπίδα
κ” οι νεκροί μπορούν να γείρουν στο πλευρό τους και να κοιμηθούν δίχως παράπονο
ξέροντας πως δεν πήγε το αίμα τους του κάκου,
είναι η ειρήνη.
Ειρήνη είναι η μυρωδιά του φαγητού το βράδι,
τότε που το σταμάτημα του αυτοκίνητου στο δρόμο δεν είναι φόβος,
τότε που το χτύπημα στην πόρτα σημαίνει φίλος,
και το άνοιγμα του παράθυρου κάθε ώρα σημαίνει ουρανός
γιορτάζοντας τα μάτια μας με τις μακρινές καμπάνες των χρωμάτων του,
είναι η ειρήνη.
Ειρήνη είναι ένα ποτήρι ζεστό γάλα κ” ένα βιβλίο μπροστά στο παιδί που ξυπνάει.
Τότε που τα στάχυα γέρνουν τόνα στ” άλλο λέγοντας: το φως το φως, το φως,
και ξεχειλάει η στεφάνη του ορίζοντα φως
είναι η ειρήνη.
Τότε που οι φυλακές επισκευάζονται να γίνουν βιβλιοθήκες,
τότε που ένα τραγούδι ανεβαίνει από κατώφλι σε κατώφλι τη νύχτα
τότε που τ” ανοιξιάτικο φεγγάρι βγαίνει απ” το σύγνεφο
όπως βγαίνει απ” το κουρείο της συνοικίας φρεσκοξυρισμένος ο εργάτης το Σαββατόβραδο
είναι η ειρήνη.
Τότε που η μέρα που πέρασε
δεν είναι μια μέρα που χάθηκε
μα είναι η ρίζα που ανεβάζει τα φύλλα της χαράς μέσα στο βράδι
κ” είναι μια κερδισμένη μέρα κ” ένας δίκαιος ύπνος
τότε που νιώθεις πάλι ο ήλιος να δένει βιαστικά τα κορδόνια του
να κυνηγήσει τη λύπη απ” τις γωνιές του χρόνου
είναι η ειρήνη.
Ειρήνη είναι οι θημωνιές των αχτίνων στους κάμπους του καλοκαιριού
είναι τ” αλφαβητάρι της καλοσύνης στα γόνατα της αυγής.
Όταν λες: αδελφέ μου — όταν λέμε: αύριο θα χτίσουμε
όταν χτίζουμε και τραγουδάμε
είναι η ειρήνη.
Τότε που ο θάνατος πιάνει λίγο τόπο στην καρδιά
κ” οι καμινάδες δείχνουν με σίγουρα δάχτυλα την ευτυχία,
τότε που το μεγάλο γαρύφαλλο του δειλινού
το ίδιο μπορεί να το μυρίσει ο ποιητής κι ο προλετάριος
είναι η ειρήνη.
Η ειρήνη είναι τα σφιγμένα χέρια των ανθρώπων
είναι το ζεστό ψωμί στο τραπέζι του κόσμου
είναι το χαμόγελο της μάνας.
Μονάχα αυτό.
Τίποτ” άλλο δεν είναι η ειρήνη.
Και τ” αλέτρια που χαράζουν βαθειές αυλακιές σ” όλη τη γης
ένα όνομα μονάχα γράφουν:
Ειρήνη. Τίποτ” άλλο. Ειρήνη.
Πάνω στις ράγες των στίχων μου
το τραίνο που προχωρεί στο μέλλον
φορτωμένο στάρι και τριαντάφυλλα
είναι η ειρήνη.
Αδέρφια μου,
μες στην ειρήνη διάπλατα ανασαίνει
όλος ο κόσμος με όλα τα όνειρά του.
Δόστε τα χέρια, αδέρφια μου,
αυτό “ναι η ειρήνη.
ΑΘΗΝΑ, Γενάρης 1953
Από τη συλλογή «Αγρύπνια» (1941-1953)
Γιάννης Ρίτσος, Ποιήματα 1930-1960, Β΄ τόμος, Εκδόσεις «Κέδρος», Αθήνα 1961, σ. 173-175
«Ειρήνη είναι όταν…»
Σας χωρίζει ένα αδιόρατο χάσμα απ’ τον κόσμο.
Σας διέφυγαν πράγματα. Δεν τα ’χετε όλα καλά λογαριάσει,
δεν τα ’χετε δει, ακούσει όσο πρέπει! Γι’ αυτό και σας φαίνεται
τόσο παράξενο, που κλείνω, ανοίγω
το παράθυρο κι άλλο δεν σας λέω:
«Ειρήνη!»
Ειρήνη, λοιπόν,
είναι ό,τι συνέλαβα μες απ’ την έκφραση
και μες απ’ την κίνηση της ζωής. Και Ειρήνη
είναι κάτι βαθύτερο απ’ αυτό που εννοούμε
όταν δεν γίνεται κάποτε πόλεμος!
«ΕΙΡΉΝΗ είναι όταν τ’ ανθρώπου η ψυχή
γίνεται έξω στο σύμπαν ήλιος· κι ο ήλιος
ψυχή μες στον άνθρωπο!»
Νικηφόρος Βρεττάκος, Από τη συλλογή «Το βάθος του κόσμου» (Εκδόσεις Ποταμός)
«Ειρήνη»
«Αν μου “δινες την ειρήνη, Κύριε, δεν θα “θελα τίποτα άλλο. Θα “κλεινα τα μάτια μου και θα σ” ευχαριστούσα…»
Νικηφόρος Βρεττάκος,
«Θέλουμε το ψωμί της κάθε μέρας να είναι για όλους, θέλουμε η ειρήνη να είναι για όλους.»
Πάμπλο Νερούδα, «Για να ξαναγεννηθούμε»
«Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος»
Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
δεν θα πάψεις ούτε στιγμή ν’ αγωνίζεσαι για την ειρήνη και για το δίκιο.
Θα βγεις στους δρόμους, θα φωνάξεις, τα χείλια σου θα
ματώσουν απ’ τις φωνές
το πρόσωπό σου θα ματώσει από τις σφαίρες — μα ούτε βήμα πίσω.
Κάθε κραυγή σου μια πετριά στα τζάμια των πολεμοκάπηλων
Κάθε χειρονομία σου σα να γκρεμίζεις την αδικία.
Και πρόσεξε: μη ξεχαστείς ούτε στιγμή.
Έτσι λίγο να θυμηθείς τα παιδικά σου χρόνια
αφίνεις χιλιάδες παιδιά να κομματιάζονται την ώρα που παίζουν ανύποπτα στις πολιτείες
μια στιγμή αν κοιτάξεις το ηλιοβασίλεμα
αύριο οι άνθρωποι θα χάνουνται στη νύχτα του πολέμου
έτσι και σταματήσεις μια στιγμή να ονειρευτείς
εκατομμύρια ανθρώπινα όνειρα θα γίνουν στάχτη κάτω απ” τις οβίδες.
Δεν έχεις καιρό
δεν έχεις καιρό για τον εαυτό σου
αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος.
Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
μπορεί να χρειαστεί ν’ αφίσεις τη μάνα σου, την αγαπημένη
ή το παιδί σου.
Δε θα διστάσεις.
Θ’ απαρνηθείς τη λάμπα σου και το ψωμί σου
θ’ απαρνηθείς τη βραδινή ξεκούραση στο σπιτικό κατώφλι
για τον τραχύ δρόμο που πάει στο αύριο.
Μπροστά σε τίποτα δε θα δειλιάσεις κι ούτε θα φοβηθείς.
Το ξέρω, είναι όμορφο ν’ ακούς μια φυσαρμόνικα το βράδι,
να κοιτάς έν’ άστρο, να ονειρεύεσαι
είναι όμορφο σκυμένος πάνω απ’ το κόκκινο στόμα της αγάπης σου
να την ακούς να σου λέει τα όνειρά της για το μέλλον.
Μα εσύ πρέπει να τ’ αποχαιρετήσεις όλ’ αυτά και να ξεκινήσεις
γιατί εσύ είσαι υπεύθυνος για όλες τις φυσαρμόνικες του κόσμου, για όλα τ’ άστρα, για όλες τις λάμπες και για όλα τα όνειρα
αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος.
Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
μπορεί να χρειαστεί να σε κλείσουν φυλακή για είκοσι ή και περισσότερα χρόνια
μα εσύ και μες στη φυλακή θα θυμάσαι πάντοτε την άνοιξη,
τη μάνα σου και τον κόσμο.
Εσύ και μες απ’ το τετραγωνικό μέτρο του κελλιού σου
θα συνεχίζεις τον δρόμο σου πάνω στη γη.
Κι’ όταν μες στην απέραντη σιωπή, τη νύχτα
θα χτυπάς τον τοίχο του κελλιού σου με το δάχτυλο
απ’ τ’ άλλο μέρος του τοίχου θα σου απαντάει η Ισπανία.
Εσύ, κι ας βλέπεις να περνάν τα χρόνια σου και ν’ ασπρίζουν τα μαλλιά σου
δε θα γερνάς.
Εσύ και μες στη φυλακή κάθε πρωί θα ξημερώνεσαι πιο νέος
Αφού όλο και νέοι αγώνες θ’ αρχίζουνε στον κόσμο
αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος.
Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
θα πρέπει να μπορείς να πεθάνεις ένα οποιοδήποτε πρωινό.
Αποβραδίς στην απομόνωση θα γράψεις ένα μεγάλο τρυφερό γράμμα στη μάνα σου
θα γράψεις στον τοίχο την ημερομηνία, τ’ αρχικά του ονόματός σου και μια λέξη: Ειρήνη
σα να ’γραφες όλη την ιστορία της ζωής σου.
Να μπορείς να πεθάνεις ένα οποιοδήποτε πρωινό
να μπορείς να σταθείς μπροστά στα έξη ντουφέκια
σα να στεκόσουνα μπροστά σ’ ολάκαιρο το μέλλον.
Να μπορείς, απάνω απ’ την ομοβροντία που σε σκοτώνει
εσύ ν’ ακούς τα εκατομμύρια των απλών ανθρώπων που τραγουδώντας πολεμάνε για την ειρήνη.
Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος.
Τάσος Λειβαδίτης, Ποίηση, Κέδρος, Αθήναι 21979, σ. 121-124
Οι στίχοι αυτοί δεν είναι απλώς λέξεις τυπωμένες σε χαρτί· είναι μια ζωντανή υπενθύμιση ότι ο κόσμος μπορεί να γίνει πιο φωτεινός μέσα από την κατανόηση και την τέχνη. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, έχουμε ανάγκη να ακούσουμε αυτές τις αλήθειες, όχι ως μακρινές αναμνήσεις, αλλά ως οδηγό για το μέλλον μας.
Η ποίηση, όμως, αποκτά την πραγματική της δύναμη όταν αποκτά φωνή. Για τον λόγο αυτό, σας προσκαλούμε να περιηγηθείτε στα περσινά podcasts του σχολείου μας, εκεί όπου οι μαθητές του 3ου Γυμνασίου Ελευσίνας δίνουν πνοή στα έργα μεγάλων δημιουργών, μετατρέποντας την ανάγνωση σε μια κοινή εμπειρία.
Ανοίξτε τα ηχεία σας, κλείστε τα μάτια και αφήστε τον ρυθμό των λέξεων να σας ταξιδέψει. Γιατί, όπως λέει και ο Ρίτσος, «το όνειρο του παιδιού είναι η ειρήνη» – και αυτό το όνειρο ξεκινά από τις φωνές των παιδιών.
Καλή ακρόαση!
