Ο Ιουδαϊσμός στα Ιωάννινα έχει μακραίωνη ιστορία που χρονολογείται από την αρχαιότητα, με την παρουσία κυρίως Ρωμανιωτών Εβραίων – μιας μοναδικής εβραϊκής κοινότητας με ελληνική γλώσσα και βυζαντινή πολιτισμική ταυτότητα. Οι Ρωμανιώτες των Ιωαννίνων αποτελούσαν μία από τις παλαιότερες και πιο συνεκτικές εβραϊκές κοινότητες της Ελλάδας. Η συναγωγή τους, γνωστή ως η Συναγωγή Καλ Γιασάν, χτισμένη τον 19ο αιώνα μέσα στο Κάστρο, είναι ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της εβραϊκής κληρονομιάς στην πόλη.
Κατά την Οθωμανική περίοδο, η κοινότητα γνώρισε σχετική ευημερία και συμμετείχε ενεργά στην τοπική οικονομία και κοινωνία. Οι Εβραίοι των Ιωαννίνων είχαν σχολεία, εμπορικές δραστηριότητες και πολιτιστικό έργο, ενώ διατηρούσαν τις θρησκευτικές τους παραδόσεις με ιδιαίτερη προσήλωση. Παράλληλα, διακρίνονταν για τη συμβίωση τους με τους υπόλοιπους κατοίκους της πόλης και την προσήλωσή τους στην ελληνική γλώσσα και τα τοπικά έθιμα.
Άξιο αναφοράς είναι το εβραϊκό νεκροταφείο, το οποίο έχει χαρακτηριστεί και επίσημα «ιστορικός τόπος». Βέβαια, αρχικά το νεκροταφείο βρισκόταν η Ζωσιμαία Σχολή, αλλά το 1864 μεταφέρθηκε στον παρόντα χώρο, όπου βρίσκονται πάνω από χίλιοι τάφοι, ενώ διασώζονται και τάφοι από τον 15ο αιώνα. Στο νεκροταφείο υπάρχει και μνημείο που περιέχει τη στάχτη των θυμάτων της ναζιστικής θηριωδίας.
Δυστυχώς, η εβραϊκή κοινότητα των Ιωαννίνων υπέστη βαρύ πλήγμα κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τον Μάρτιο του 1944, οι Ναζί εκτόπισαν σχεδόν το σύνολο της κοινότητας στο Άουσβιτς, από όπου ελάχιστοι επέστρεψαν. Σήμερα, η εναπομείνασα κοινότητα είναι μικρή, αλλά διατηρεί την κληρονομιά της με εκδηλώσεις μνήμης, συντήρηση της συναγωγής και αναγνώριση της συμβολής των Ρωμανιωτών στον πολιτισμό των Ιωαννίνων. Η παρουσία τους είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορικής ταυτότητας της πόλης.
Δραγατσούλης Νικόλας
