Επιθετικότητα και ηλικία

Ο όρος επιθετικότητα δηλώνει την εχθρική και καταστρεπτική διάθεση του ατόμου για το περιβάλλον του. Τις περισσότερες φορές όμως η εκδήλωση επιθετικής συμπεριφοράς από τα παιδιά δεν έχει τέτοια πρόθεση και ποικίλλει ανάλογα με την ηλικία.

- Τα βρέφη μπορεί να εκδηλώσουν κάποια επιθετική συμπεριφορά που οφείλεται απλώς στο ότι εξερευνούν το γύρω κόσμο μέσα από τις αισθήσεις τους.

- Στην ηλικία των δύο (2) ετών δεν είναι ακόμη σε θέση να χρησιμοποιήσουν τη γλώσσα αποτελεσματικά για να εκφραστούν. Δεν έχουν όμως και τον απαραίτητο αυτοέλεγχο ώστε να σταματήσουν να ενεργούν, προκειμένου να εξωτερικεύσουν τα συναισθήματά τους. Είναι η ηλικία που μόλις αρχίζουν να αναπτύσσουν ενσυναίσθηση, δηλαδή τη δυνατότητα να κατανοήσουν πώς αισθάνονται οι άλλοι.

- Στην ηλικία των τριών (3) ετών, αν και έχουν αναπτύξει λεκτικές και διανοητικές ικανότητες, δεν είναι σε θέση να ελέγξουν την επιθετική συμπεριφορά. Σε αυτή την ηλικία τα συναισθήματα σχεδόν πάντα υπερτερούν της σκέψης.

- Στην ηλικία των τεσσάρων (4) και πέντε (5) ετών το παιδί μπορεί να εμφανίσει «υγιή» επιθετικότητα, με την έννοια της εξωτερίκευσης της περίσσειας ενέργειας που διαθέτει κατά τη διάρκεια μιας άσκησης, ενός αθλήματος ή μιας πολεμικής τέχνης. Στην ηλικία αυτή το παιδί γίνεται πιο ανεξάρτητο, παίρνει περισσότερες πρωτοβουλίες, οι οποίες συχνά οδηγούν σε απογοήτευση και θυμό, καθώς δεν είναι πάντα επιτυχείς. Είναι επόμενο λοιπόν το παιδί να εξωτερικεύει τα συναισθήματά του με ένταση.

Αίτια της παιδικής επιθετικότητας

Η επιθετική ή αντιδραστική συμπεριφορά ενός παιδιού οφείλεται σε πολλούς παράγοντες:

- Μπορεί να εξηγηθεί εν μέρει από την ίδια την ιδιοσυγκρασία του παιδιού και τον χαρακτήρα του.

- Ίσως προκαλείται από έντονα αρνητικά συναισθήματα, όπως ο θυμός ή η ζήλια.

- Μπορεί να οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην επιρροή του οικογενειακού περιβάλλοντος  (π.χ. ενδοοικογενειακή βία, διαζύγιο).

- Ενδεχομένως, μπορεί να αποτελεί αντίκτυπο κάποιας αλλαγής που έγινε στο σπίτι (π.χ. μετακόμιση, ερχομός νέου μέλους στην οικογένεια) ή ακόμα και μέσα στο σχολικό περιβάλλον (π.χ. αλλαγή δασκάλας).

- Δημιουργείται επίσης λόγω κάποιας άσχημης συμπεριφοράς που βιώνει το παιδί στον παιδικό σταθμό ή στο νηπιαγωγείο (π.χ. άμυνα στην επιθετική συμπεριφορά άλλου παιδιού).

- Μπορεί να οφείλεται στην επιρροή της τηλεόρασης (προβολή βίαιων σκηνών).

Προβλήματα συμπεριφοράς στο σχολείο και στρατηγικές αντιμετώπισης

Η αντιμετώπιση της αντιδραστικής συμπεριφοράς ενός παιδιού και η παροχή βοήθειας ώστε να εκφράζει τα συναισθήματά του με μη βίαιους τρόπους δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση. Απαιτεί πολύ χρόνο, υπομονή και φυσικά τη συνεργασία μεταξύ γονιών και παιδαγωγών για να διαγνωστούν τα αίτια της επιθετικότητας του παιδιού. Για αυτό τον λόγο, είναι απαραίτητο να παρατηρήσουμε πού εμφανίζεται αυτή η επιθετική συμπεριφορά. Σε ποιες συνθήκες ακριβώς; Αν η συμπεριφορά εμφανίζεται μόνο σε ένα πλαίσιο, θα μπορούσε να συνδέεται με ένα συμβάν στο συγκεκριμένο περιβάλλον το οποίο την ενεργοποιεί (π.χ. πολυκοσμία, έντονα φώτα, πλήθος ερεθισμάτων, κ.λπ.).

Έχει επίσης σημασία σε ποιον κατευθύνεται αυτή η συμπεριφορά. Προς ένα συγκεκριμένο άτομο, μια μικρή ομάδα ανθρώπων ή προς οποιονδήποτε στον κύκλο του παιδιού;

Ακόμη, πότε εμφανίζεται; Λίγο πριν τον ύπνο, όταν το παιδί είναι κουρασμένο, ή σε περιόδους προσαρμογής, όπως η έναρξη του παιδικού σταθμού;

Οφείλεται μήπως σε κάποια αλλαγή στο περιβάλλον του παιδιού η οποία ενεργοποιεί συναισθήματα θλίψης ή αναστάτωσης; Τι ρόλο παίζει επίσης η συμπεριφορά των γονιών; Πολύ συχνά, οι εμπειρίες του παρελθόντος επηρεάζουν τις αντιδράσεις τους απέναντι στο παιδί. Για παράδειγμα, ένας γονιός που μεγάλωσε με πολύ αυστηρούς κανόνες είναι πιθανό να έχει πιο ευερέθιστη αντίδραση απέναντι σε αυτό. Τέλος, πρέπει να ελέγξουμε αν η αντιδραστική συμπεριφορά είναι χαρακτηριστική της ηλικίας ή του αναπτυξιακού του σταδίου.

Στρατηγικές αντιμετώπισης

Εφόσον κατανοήσουμε τα αίτια της παιδικής επιθετικότητας, μπορούμε να ακολουθήσουμε κάποιες στρατηγικές αντιμετώπισης:

- Διατηρούμε την ψυχραιμία μας.

- Χαρακτηρίζουμε τη συμπεριφορά του παιδιού και όχι το ίδιο το παιδί (π.χ. «αυτή η πράξη που έκανες δεν ήταν καλή» και όχι «δεν είσαι καλό παιδί»).

- Χρησιμοποιούμε σταθερή, δυνατή φωνή (χωρίς να ανεβαίνει ο τόνος) ώστε το παιδί να καταλάβει το μήνυμά μας.

- Του υπενθυμίζουμε ότι μπορεί πάντα να ζητά βοήθεια από τους γονείς ή τη δασκάλα – χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρέπει να βρίσκει συνεχώς έτοιμες λύσεις για όλα.

- Αποσπάμε την προσοχή του με κάτι άλλο.

- Προσφέρουμε εναλλακτικές λύσεις και την ευκαιρία να λύσει το πρόβλημα, πριν επέμβουμε.

- Προειδοποιούμε το παιδί για μια επερχόμενη αλλαγή και ενεργούμε προληπτικά.

- Δίνουμε ιδιαίτερη βαρύτητα στην ανάγνωση βιβλίων ώστε μέσα από τις ιστορίες να προβληθούν θετικά πρότυπα και μηνύματα στο παιδί.

- Επιλέγουμε αναγνώσματα με θέμα τα συναισθήματα έτσι ώστε να το βοηθήσουμε  να συνειδητοποιήσει τη συμπεριφορά του. Η αυτογνωσία βοηθά τα παιδιά να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους με θετικό τρόπο.

- Είναι σημαντικό να καλλιεργήσουμε στο παιδί την ενσυναίσθηση ώστε να μην πληγώνει τους άλλους. Τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας, έχοντας την τάση να πιστεύουν ότι ο κόσμος περιστρέφεται γύρω τους, πρέπει να μάθουν να αλληλεπιδρούν ήπια και ευγενικά με τους άλλους.

- Θέτουμε όρια και σαφείς κανόνες. Οι κανόνες βοηθάν τα παιδιά να νιώθουν ασφαλή γιατί κατανοούν ότι υπάρχει δομή, λογική και σταθερότητα στον κόσμο τους.

- Οφείλουμε να είμαστε συνεπείς. Η συνέπεια στη συμπεριφορά μας είναι το κλειδί που θα βοηθήσει τα παιδιά να μάθουν να κάνουν τις σωστές επιλογές.

- Ενθαρρύνουμε και επιβραβεύουμε το παιδί όταν δείχνει αυτοέλεγχο.  Έτσι, ενισχύουμε τη θετική συμπεριφορά αλλά και την αυτοεκτίμησή του.

Ωστόσο, εάν η επιθετικότητα ενός παιδιού συνεχίζει να επηρεάζει αρνητικά την αλληλεπίδρασή του με το περιβάλλον ή την επιθυμία του για εξερεύνηση και μάθηση, τότε θα ήταν χρήσιμη η βοήθεια ενός ειδικού. Σε αυτήν την περίπτωση, είναι απαραίτητη η συνεργασία με τους γονείς, οι οποίοι πρέπει να λάβουν Συμβουλευτική, ώστε η παρέμβαση να είναι αποτελεσματική.

Αθανασία Κοντού

Μαθήτρια Γ΄ Λυκείου

Ειδικότητα: Βοηθός Βρεφονηπιοκόμος

Τομέας Υγείας και Πρόνοιας

Πηγή

https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://www.e-schooling.gr/epithetikotita-ston-paidiko-stathmo-kai-stratigikes-antimetwpisis/&ved=2ahUKEwjFv8WW9-uQAxXLcvEDHXPOBS0QFnoECBgQAQ&usg=AOvVaw2auBG05rIOqE2r2RrMOuCP

Το προφίλ της Βοηθού Βρεφονηπιοκόμου

Αν κάτι διακρίνει το επάγγελμα της Β.Β. είναι η έντονη συναισθηματική διάσταση. Πράγματι, η Β.Β. επενδύει ψυχικά καθημερινά. Κρατάει ισορροπίες, δίνει αγάπη χωρίς να απαιτεί ανταπόδοση. Παραγκωνίζοντας τα προσωπικά της προβλήματα, αφοσιώνεται στα παιδιά φροντίζοντας να μην επηρεάζονται από τη δική της διάθεση. Παρ’ όλα αυτά, αντλεί ψυχική δύναμη από τη σχέση της με αυτά, από την αίσθηση ότι συμβάλλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση υγιών ανθρώπων. Η επιλογή του επαγγέλματος της Β.Β. έχει λοιπόν μια βαθιά ανθρώπινη διάσταση. Είναι προσφορά ζωής, φροντίδας και συναισθηματικής ασφάλειας σε παιδιά που βρίσκονται στο πιο ευαίσθητο στάδιο ανάπτυξής τους ∙  παράλληλα, τα θετικά που αποκομίζει από αυτήν την προσφορά είναι ανεκτίμητα.

Ο κομβικός ρόλος της Β. Β. στη διαμόρφωση της παιδικής ψυχολογίας

Ο παιδικός σταθμός είναι ο χώρος στον οποίο το παιδί κάνει τα πρώτα βήματα προς την ανεξαρτησία, την κοινωνικοποίηση και τη συναισθηματική του ωρίμανση. Αποτελεί το πρώτο οργανωμένο κοινωνικό περιβάλλον έξω από το πλαίσιο της οικογένειάς του. Με  την είσοδό του στον παιδικό σταθμό έχει ανάμεικτα συναισθήματα: η χαρά, η περιέργεια και ο ενθουσιασμός συνυπάρχουν με το άγχος του αποχωρισμού, την ανασφάλεια και τον φόβο για το άγνωστο. Αναζητά σταθερότητα, αποδοχή και συναισθηματική ασφάλεια. Μέσα από τη ρουτίνα, το παιχνίδι και τις σχέσεις με τους συνομηλίκους του, αρχίζει σταδιακά να αποκτά αυτοπεποίθηση και να γνωρίζει τα συναισθήματά του. Όταν νιώσει κατανόηση, μπορεί πλέον να αναπτύξει θετική εικόνα για τον εαυτό του και για τον κόσμο γύρω του. Η οικογένεια του παιδιού, από την πλευρά της, βιώνει εξίσου έντονα συναισθήματα: ανησυχεί για την προσαρμογή, έχει ενοχές για τον αποχωρισμό, αλλά και ανάγκη για εμπιστοσύνη ως προς το προσωπικό του σταθμού. Όλα αυτά είναι βέβαια φυσιολογικά και, όταν υπάρχει καλή συνεργασία ανάμεσα στην οικογένεια και τον παιδικό σταθμό, δημιουργείται ένα σταθερό πλαίσιο για το παιδί. Τα οφέλη αυτής της συνεργασίας είναι αμοιβαία. Το παιδί νιώθει ασφάλεια, ο γονέας ηρεμεί και η εκπαιδευτική διαδικασία γίνεται πιο ουσιαστική και αποτελεσματική. Στην καρδιά αυτής της πολύπλευρης διαδικασίας μέσα στον παιδικό σταθμό, βρίσκεται βέβαια η Β.Β.. Σε συνεργασία πάντα με το υπόλοιπο προσωπικό, δεν είναι απλά ένας φροντιστής, αλλά ο άνθρωπος που καλείται να κατανοήσει πρακτικά τις ανάγκες τού παιδιού και να νιώσει τα συναισθήματά του, να αναγνωρίσει τα μηνύματα πίσω από τη συμπεριφορά του και να λειτουργήσει ως ασφαλής βάση. Μέσα από τη γνώση της παιδικής ψυχολογίας, μπορεί να αντιληφθεί πότε ένα παιδί νιώθει φόβο, θυμό ή θλίψη, ακόμα κι αν δεν μπορεί να εκφραστεί λεκτικά. Με ενσυναίσθηση, υπομονή και σταθερότητα, βοηθά το παιδί να διαχειριστεί τα συναισθήματά του και να δημιουργήσει συναισθηματικούς δεσμούς. Παρέχει βοήθεια στην ολόπλευρη αγωγή με σεβασμό, σωστή οργάνωση και διαχείριση του χρόνου.

Απόψεις σχετικά με το επάγγελμα

Η Β.Β. συχνά αντιμετωπίζεται ως απλός «φροντιστής» και όχι ως επαγγελματίας παιδαγωγός με γνώσεις παιδικής ψυχολογίας και ανάπτυξης. Αυτή η εντύπωση οδηγεί σε δυσπιστία απέναντι στις παρατηρήσεις ή τις συμβουλές της ακόμη και στο άμεσο περιβάλλον του παιδιού. Όμως, η υγιής ανάπτυξη ενός παιδιού είναι έργο συλλογικό και όχι ατομικό. Η Β.Β. δεν ανταγωνίζεται, ούτε αντικαθιστά τον γονέα, αλλά λειτουργεί ως σύμμαχος, με σεβασμό και ευαισθησία. Όταν η συνεργασία είναι επιτυχής, το παιδί νιώθει προστατευμένο και οι συμβουλές αποτελούν πολύτιμο εργαλείο για την οικογένεια.

Οι δεξιότητες της Β.Β. στο σύγχρονο ΕΠΑ.Λ.

Αν ο ρόλος της Β.Β. είναι καθοριστικός για την ανάπτυξη και την εξέλιξη ενός παιδιού, εύλογα αντιλαμβάνεται κανείς τη σημασία τής σωστής προετοιμασίας για αυτόν τον τόσο σημαντικό αλλά και δύσκολο συνάμα επαγγελματικό ρόλο. Η Β.Β., πράγματι, πρέπει να είναι παρούσα, σταθερή, υπομονετική, προσφιλής και διαθέσιμη για όλα τα παιδιά ταυτόχρονα. Πρέπει να απαλύνει το άγχος και τον φόβο τους, να ενισχύει τα συναισθήματά τους, να τους μεταδίδει αξίες και να συμβάλλει στην απόκτηση δεξιοτήτων. Να επινοεί λύσεις στα προβλήματά τους και να συμβάλλει στην  ανεξαρτητοποίησή τους. Οφείλει επίσης να διακρίνει και να αξιολογεί σωστά τις συμπεριφορές τους: ένα ξέσπασμα θυμού, μια απόσυρση ή μια έντονη προσκόλληση δεν αποτελούν «αρνητική συμπεριφορά», αλλά τρόπους επικοινωνίας στους οποίους η Β.Β. πρέπει να ανταποκρίνεται με ευαισθησία και χωρίς τιμωρητική διάθεση, βοηθώντας έτσι το παιδί να αναγνωρίζει και να ρυθμίζει τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά του. Πρόκειται λοιπόν για ένα σύνολο δεξιοτήτων οι οποίες καλλιεργούνται επαρκέστατα στο σύγχρονο Επαγγελματικό Λύκειο, πρωινό ή εσπερινό. Χάρη στις γνώσεις, την πλούσια εμπειρία και τη σωστή καθοδήγηση που παρέχονται από καταξιωμένους εκπαιδευτικούς, καθώς και στα οργανωμένα με σύγχρονο εξοπλισμό εργαστήρια, οι μαθητές προετοιμάζονται κατάλληλα ώστε να πετύχουν τους στόχους τους και να οδηγηθούν σε άμεση επαγγελματική αποκατάσταση.

Επαγγελματικές προοπτικές με το πτυχίο Β.Β. από το Ε.ΠΑΛ.

Με το πτυχίο του Ε.ΠΑΛ., μια Β.Β. μπορεί να εργαστεί και σε άλλους χώρους πέρα από τον παιδικό σταθμό, όπως σε βρεφοκομεία, μαιευτήρια, δομές, σχολεία ειδικής αγωγής, ως ειδικό βοηθητικό προσωπικό (Ε.Β.Π.), σε Κ.Δ.ΑΠ. (Κέντρα Δημιουργικής Απασχόλησης). Επιπλέον, μπορεί να συμμετάσχει στις Πανελλήνιες Εξετάσεις εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση ανοίγοντας έτσι νέες προοπτικές. Επιπροσθέτως, μπορεί να συνεχίσει προαιρετικά με τη Μαθητεία, επιδοτούμενη εννεάμηνη πρακτική άσκηση σε παιδικούς σταθμούς. Επίσης, μπορεί να εργαστεί ως εκπαιδευτής ενηλίκων, να εξελιχθεί στην ιεραρχία μέσα στον παιδικό σταθμό, να ανοίξει δικό της παιδικό σταθμό ή κάποιο παρόμοιο κέντρο, ανάλογα με την εκπαιδευτική εξέλιξη. Πρόκειται λοιπόν για ένα επάγγελμα που μπορεί να διανοίξει νέους ορίζοντες σε άτομα που συνδυάζουν την αγωγή και τον πραγματισμό με ανθρωπιστικά ιδανικά και κοινωνική ευαισθησία.

Χαρά Τσιπουρά

Μαθήτρια Γ΄ Λυκείου

Ειδικότητα: Βοηθός Βρεφονηπιοκόμος

Τομέας Υγείας και Πρόνοιας

Ένα παιδί μπορεί να αξιολογηθεί για ΔΕΠ-Υ από την ηλικία των τεσσάρων (4) ετών. Το σχολείο-νηπιαγωγείο μπορεί να παίξει πολύ σημαντικό ρόλο στην αξιολόγησή του, συμπληρώνοντας ερωτηματολόγια που αφορούν στην απόδοση και συμπεριφορά του παιδιού σε αυτό. Πολλοί γονείς περιμένουν βέβαια μέχρι την εμφάνιση δυσκολιών στο σπίτι ή στο σχολείο, προτού εκκινήσουν τη διαδικασία της αξιολόγησης.

Ο βρεφοκόμος-νηπιαγωγός οφείλει να επικοινωνήσει στους γονείς  του παιδιού τον προβληματισμό του σχετικά με την ανάγκη αξιολόγησης του παιδιού από ειδικό, ώστε η διάγνωση να γίνει έγκαιρα και το παιδί να ωφεληθεί από νωρίς μέσω εργοθεραπειών, λογοθεραπειών ή και  ψυχοθεραπειών. Φυσικά, η θέση του βρεφοκόμου-νηπιαγωγού είναι πολύ λεπτή, γιατί ο χειρισμός των γονέων πρέπει να γίνει με πολύ διακριτικότητα και προσοχή. Πολύ συχνά, γονείς που έχουν ένα παιδί με ΔΕΠ-Υ δεν μπορούν ή αρνούνται να το πιστέψουν, αποδίδοντας τις συμπεριφορές του παιδιού τους στον χαρακτήρα του (π.χ. ότι μπορεί να μοιάζει σε έναν από τους δύο γονείς), στην ανωριμότητα της ηλικίας ή και πολλές φορές στο ότι ένας παιδαγωγός «δεν μπορεί να κάνει σωστά την δουλειά του».

Ο/Η βρεφοκόμος-νηπιαγωγός λοιπόν  θα πρέπει να είναι πρωτίστως αντικειμενικός και να έχει απαραίτητα διαθέσει ένα διάστημα έξι (6) μηνών παρατήρησης της συμπεριφοράς του παιδιού, διάστημα μέσα στο οποίο το παιδί παρουσιάζει έξι τουλάχιστον χαρακτηριστικά της ΔΕΠ-Υ.

Ανάμεσα σε αυτά τα χαρακτηριστικά, τα πιο συνηθισμένα είναι: εύκολη απόσπαση προσοχής, αδυναμία στο να ακολουθήσει κανόνες, ανυπομονησία – νευρικότητα, δυσκολία στο να μείνει καθιστό (έντονη ανάγκη για κίνηση), αδυναμία στην οργάνωση των καθημερινών δραστηριοτήτων και εργασιών, άγνοια κινδύνου (λόγω και της έντονης παρόρμησης) και, τέλος, μια εικόνα αγενούς παιδιού,  αφού συχνά διακόπτει, φοβούμενο ότι θα ξεχάσει αυτό που έχει να πει – μια εικόνα που εκλαμβάνουν εσφαλμένα οι συνομιλητές του.

Γιατί είναι σημαντική η πρώιμη ανίχνευση της ΔΕΠ-Υ;

Η πρώιμη διάγνωση της ΔΕΠ-Υ είναι λοιπόν κρίσιμη για πολλούς λόγους. Ας εστιάσουμε στους εξής:

α) Η άμεση αντιμετώπιση των προβλημάτων που σχετίζονται με την ΔΕΠΥ μπορεί να βοηθήσει στην αποφυγή προβλημάτων που σχετίζονται με τη μάθηση και τη συμπεριφορά του παιδιού.

β) Η διάγνωση της ΔΕΠ-Υ στα πρώτα χρονιά  της ζωής του παιδιού μπορεί να βοηθήσει το παιδί να κατανοήσει τις δυσκολίες του και να αναπτύξει στρατηγικές για την αντιμετώπισή τους, βελτιώνοντας έτσι την αυτοεκτίμησή του.

γ) Παρέχει επίσης ευκαιρίες για την στήριξη των οικογενειών και την εκπαίδευσή τους σχετικά με την ΔΕΠ-Υ, βοηθώντας τους γονείς να κατανοήσουν και να αντιμετωπίσουν την κατάσταση.

Κατά συνέπεια, η πρώιμη διάγνωση είναι καθοριστική για την επιτυχία και ευημερία του παιδιού στο μέλλον. Γι’ αυτό, πρέπει ο/η βρεφονηπιοκόμος-νηπιαγωγός να στηρίζεται από τους επίσημους θεσμούς και να επιμορφώνεται με σεμινάρια, συμπληρωματική εκπαίδευση, οπτικοακουστικό υλικό επί του θέματος, ώστε να μπορεί να γίνει αρωγός της οικογένειας και του παιδιού. Έτσι μόνο μπορεί να εξασφαλιστεί κατανόηση και σεβασμός των παιδιών και να δημιουργηθούν προοπτικές για ένα μέλλον χωρίς περιορισμούς.

Βιβλιογραφία: ADHD Hellas, πανελλήνιο σωματείο ατόμων με διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και κινητικότητας.

Μαρία Χατζηγιάννη

Ο Μιχάλης ήταν ένα ήσυχο, ευγενικό παιδί. Ήταν πάντα αυτός που καθόταν στο πίσω μέρος της τάξης, με το κεφάλι σκυφτό, προσπαθώντας να γίνει όσο πιο αόρατος γίνεται. Όμως, η αόρατοτητά του δεν τον προστάτευε. Αντιθέτως, συχνά τον έκανε στόχο. Ο Βασίλης και η παρέα του είχαν βρει στον Μιχάλη το τέλειο «θύμα». Ήταν το παιδί που δεν αντιμιλούσε, που δεν αντιστεκόταν και που είχε μάθει να δέχεται τη βία σχεδόν σαν φυσικό κομμάτιτης ζωής του.

Το πρώτο «χτύπημα» της ημέρας έπεφτε συνήθως το πρωί, πριν αρχίσει το μάθημα. Ένα σπρώξιμο στον διάδρομο, ένα κοροϊδευτικό σχόλιο για τα γυαλιά του ή τα φθαρμένα του παπούτσια. Κατά τη διάρκεια του διαλείμματος, ο Βασίλης έβρισκε αφορμές για να τον γελοιοποιήσει μπροστά στους άλλους: «Κοιτάξτε, παιδιά, ο Μιχάλης δεν μπορεί ούτε να τρέξει!» Ήταν μια ατέλειωτη σειρά μικρών, ταπεινωτικών επιθέσεων, που γίνονταν μεγαλύτερες και πιο επώδυνες με τον χρόνο. Στα μάτια του Μιχάλη, ο κόσμος γύρω του τον γέμιζε φόβο Κάθε στιγμή, κάθε ήχος στο σχολείο τον έκανε να αναρωτιέται αν ο Βασίλης ετοιμάζει την επόμενη επίθεση. Ο φόβος αυτός δεν ήταν μόνο για τη σωματική βία, αλλά και την ψυχολογική. Ένιωθε παγιδευμένος, ανήμπορος να ξεφύγει. Κάθε πρωί που ξυπνούσε, ευχόταν να αρρωστήσει, να βρει έναν τρόπο να μην πάει σχολείο. Η αυτοεκτίμησή του είχε εξαφανιστεί. Ο Μιχάλης ένιωθε ότι δεν άξιζε κάτι καλύτερο. «Ίσως να φταίω εγώ», σκεφτόταν συχνά. Ένα βάρος πίεζε την ψυχή του, ένα βάρος που τον έκανε να πιστεύει πως η βία ήταν φυσιολογική, πως αυτός ήταν διαφορετικός και αδύναμος. Στα όνειρά του συχνά φανταζόταν πως ήταν δυνατός, πως μπορούσε να σταθεί απέναντι στον Βασίλη ∙ όταν όμως ξυπνούσε, ο κόσμος του γινόταν ξανά σκοτεινός, σιωπηλός.

Ο Βασίλης ήταν ακριβώς το αντίθετο: δυναμικός, γεμάτος αυτοπεποίθηση και συχνά το κέντρο της προσοχής στην τάξη. Όμως, πίσω από τη μάσκα του δυνατού παιδιού, κρυβόταν ένα άλλο είδος πόνου. Στο σπίτι του, η βία ήταν καθημερινό φαινόμενο. Ο πατέρας του, αυστηρός και απόμακρος, χρησιμοποιούσε τη φωνή του και συχνά τα χέρια του για να «διδάξει» τον Βασίλη. Η μητέρα του, ανήμπορη να αντιδράσει, αποσυρόταν σιωπηλά, αφήνοντάς τον μόνο να αντιμετωπίσει την οργή του πατέρα του. Η βία που δεχόταν ο Βασίλης στο σπίτι του τον είχε κάνει να πιστεύει πως αυτός είναι ο τρόπος που λειτουργεί ο κόσμος: για να νιώσεις δύναμη, πρέπει να επιβάλεις την εξουσία σου στους άλλους. Ο Μιχάλης ήταν για εκείνον το ιδανικό «θύμα». Ήταν η διέξοδος από τη δική του ανικανότητα να αντισταθεί στη βία που δεχόταν. Μέσα από την ταπείνωση του Μιχάλη, ο Βασίλης έβρισκε μια προσωρινή αίσθηση ελέγχου, μια ανακούφιση από το χάος που επικρατούσε στη δική του ζωή.

Η ιστορία του Βασίλη και του Μιχάλη δεν είναι μόνο μια ιστορία για δύο παιδιά. Είναι ένας μικρόκοσμος της κοινωνίας μας, όπου η βία αναπαράγεται και διαδίδεται σε έναν φαύλο κύκλο, όπου η βία γεννά βία. Ο Βασίλης, έχοντας υποστεί βία, την μεταφέρει στον Μιχάλη, ο οποίος με τη σειρά του, μεγαλώνοντας, ενδέχεται να μεταφέρει τον πόνο του σε άλλους. Η βία δεν είναι μόνο σωματική. Είναι και ψυχολογική, και έχει τη δύναμη να αφήνει βαθιές πληγές που δεν επουλώνονται εύκολα. Ο Μιχάλης, καθώς μεγαλώνει, μπορεί να κουβαλάει μέσα του τον φόβο, την ανασφάλεια και το μίσος για τον εαυτό του. Ο Βασίλης, από την άλλη, μπορεί να συνεχίσει να αναζητά «θύματα» για να καλύψει το δικό του συναισθηματικό κενό.

Γιατί, παρά τις διαφορές τους, ο Βασίλης και ο Μιχάλης έχουν ωστόσο και αρκετά κοινά. Και οι δύο τους είναι στο βάθος θύματα – αν και με διαφορετικό τρόπο. Ο ένας είναι θύμα μιας ορατής βίας, ενώ ο άλλος είναι θύμα ενός συστήματος που τον έμαθε ότι η δύναμη και ο έλεγχος έρχονται μόνο μέσα από την καταπίεση των άλλων. Τους συνδέει επίσης η μοναξιά. Ο Μιχάλης είναι μόνος, αποκομμένος από τους συνομηλίκους του, αλλά και ο Βασίλης, πίσω από τη μάσκα του δυνατού παιδιού, είναι επίσης μόνος. Η βία αφορά και τους δυο, παραδόξως όμως δεν τους ενώνει, αντίθετα τους απομονώνει ακόμη περισσότερο από τους άλλους, δημιουργώντας ένα τείχος που τους χωρίζει από την κατανόηση και την αποδοχή.

Η ιστορία του Βασίλη και του Μιχάλη δεν είναι ωστόσο μονόδρομος. Υπάρχει ελπίδα για αλλαγή, αρκεί να υπάρξει η κατάλληλη παρέμβαση. Οι δάσκαλοι, οι γονείς, η κοινωνία, όλοι έχουν σημαντικό ρόλο να παίξουν. Η εκπαίδευση, η ενσυναίσθηση και η υποστήριξη μπορούν να σπάσουν τον φαύλο κύκλο της βίας. Ο Μιχάλης χρειάζεται να νιώσει ότι αξίζει, ότι είναι ικανός να υπερασπιστεί τον εαυτό του και να βρει συμμάχους. Ο Βασίλης, από την άλλη, χρειάζεται βοήθεια για να κατανοήσει τα δικά του συναισθήματα και να μάθει τρόπους να εκφράζεται χωρίς να καταφεύγει στη βία. Η σχέση του Βασίλη και του Μιχάλη είναι μια υπενθύμιση ότι η βία δεν είναι απλώς μια πράξη, αλλά μια νοοτροπία που διαπερνά τις ζωές μας σε βαθύτερα επίπεδα. Είναι επίσης ένα κάλεσμα για δράση, για κατανόηση και για αλλαγή. Γιατί, τελικά, αυτό που στο βάθος συνδέει τον Βασίλη και τον Μιχάλη είναι η ανάγκη τους για αποδοχή, για αγάπη και για έναν κόσμο όπου η βία δε θα έχει θέση.

Ροδόλφος Λαλέογλου

Ας  γνωρίσουμε όμως καλύτερα το πολυσύνθετο αυτό φαινόμενο που έχει θορυβήσει τόσο τους γονείς όσο και τους εκπαιδευτικούς.

Τι ακριβώς είναι ο Σχολικός Εκφοβισμός;

Ο ενδοσχολικός εκφοβισμός αποτελεί μια μορφή επιθετικότητας και ορίζεται ως η στοχευμένη και απρόκλητη επιθετική συμπεριφορά, με σκοπό την επιβολή και την πρόκληση σωματικού ή ψυχικού πόνου σε μαθητές, στο πλαίσιο μιας διαπροσωπικής σχέσης που χαρακτηρίζεται από δυσαναλογία δύναμης. Τα δυο βασικά χαρακτηριστικά του ενδοσχολικού εκφοβισμού είναι η επαναληπτικότητα του φαινομένου στο πέρασμα του χρόνου και η ανισορροπία δύναμης που υπάρχει ανάμεσα στο θύμα και τον θύτη.

Ποιοι εμπλέκονται και ποιες είναι οι μορφές του Σχολικού Εκφοβισμού;

Τα άτομα που εμπλέκονται στον σχολικό εκφοβισμό προσδιορίζονται ως θύτες, θύματα και παρατηρητές. Οι θύτες έχουν συνήθως καλή σωματική διάπλαση, αποκλίνουσα συμπεριφορά, παραβαίνουν τους κανόνες και συχνά προέρχονται από οικογένειες που αντιμετωπίσουν πολλαπλές δυσκολίες και ψυχοκοινωνικά προβλήματα.  Τα θύματα, αντίθετα, είναι παιδιά μικρόσωμα, παθητικά, με χαμηλή αυτοεκτίμηση, χωρίς να είναι σε θέση να προστατεύσουν τον εαυτό τους. Συνήθως ξεφεύγουν από τις συνηθισμένες κοινωνικές νόρμες και διαφέρουν από τον μέσο όρο των συνομήλικων παιδιών. Οι παρατηρητές είναι οι μαθητές που γνωρίζουν ή παρακολουθούν το περιστατικό του εκφοβισμού, χωρίς ωστόσο να συμμετέχουν ενεργά σ’ αυτό. Οι κυριότερες και οι πιο συχνές μορφές του εκφοβισμού είναι οι εξής:

⦁ Σωματικός (σπρωξίματα, χτυπήματα, χαστούκια, τραυματισμοί, κλωτσιές)

⦁ Λεκτικός (υβριστικές εκφράσεις, ειρωνεία, κοροϊδία, χειρονομίες, διάδοση φήμης)

⦁ Κοινωνικός (αποκλεισμός από κοινωνικές ομάδες, προσβολή φήμης)

⦁ Σεξουαλικός (ανεπιθύμητο άγγιγμα, χυδαία γράμματα και εικόνες, πειράγματα)

⦁ Ηλεκτρονικός/Cyber Bullying  (χρήση διαδικτύου, email, sms κινητών με προσβλητικό και απειλητικό τρόπο)

Ποια είναι τα σημάδια αναγνώρισης και πότε οι γονείς θα πρέπει να ανησυχήσουν;

Τα προειδοποιητικά σημάδια για ένα παιδί ή έναν έφηβο που έχει πέσει θύμα εκφοβισμού μπορεί να είναι συμπεριφορικά, ψυχοσωματικά και συναισθηματικά. Πιο συχνά, τα παιδιά-θύματα δεν δείχνουν πρόθυμα να πάνε σχολείο, κάνουν «κοπάνες» ή ζητάνε από τους γονείς τους να τα συνοδεύσουν οι ίδιοι. Επίσης, επιστρέφουν σπίτι με σχισμένα ρούχα, κατεστραμμένα βιβλία και ανεξήγητα χτυπήματα, όπως μώλωπες και γρατζουνιές. Τα παιδιά και οι έφηβοι-θύματα σταδιακά αρχίζουν να αποσύρονται από φίλους, απομονώνονται, δείχνουν ανήσυχα, χωρίς αυτοπεποίθηση και αντιμετωπίζουν δυσκολίες στον ύπνο και στο φαγητό. Ένα ακόμα χαρακτηριστικό είναι η απότομη πτώση στις σχολικές τους επιδόσεις.

Ποιες είναι οι επιπτώσεις του εκφοβισμού;

Οι συνέπειες του εκφοβισμού είναι ιδιαίτερα βλαπτικές, τόσο για τη σωματική, όσο και την ψυχική-συναισθηματική υγεία των παιδιών. Επηρεάζουν τόσο τα θύματα όσο και τους θύτες και φαίνεται να εμμένουν μέχρι και την ενήλικη ζωή. Συχνές σωματικές συνέπειες στα θύματα είναι η αϋπνία, οι εφιάλτες, οι στομαχόπονοι, η απώλεια όρεξης ή βουλιμία, η αύξηση των ορμονών του στρες και το αδύναμο ανοσοποιητικό. Τα θύματα συχνά έρχονται αντιμέτωπα με σοβαρές ψυχικές διαταραχές όπως κατάθλιψη, διαταραχές άγχους, διαταραχή μετατραυματικού στρες και, σε ακραίες περιπτώσεις, με αυτοτραυματισμούς και τάσεις αυτοκτονίας. Τα θύματα συνήθως έχουν μειωμένη ικανότητα συγκέντρωσης, χαμηλή αυτοεκτίμηση, έλλειψη κινήτρων για μάθηση και χαμηλό προφίλ στην επικοινωνία. Κοινωνικά δυσκολεύονται να δημιουργήσουν φιλίες, προσκολλώνται σε ένα φίλο υποτακτικά από φόβο μην τον χάσουν και μείνουν μόνα, ενώ συχνά ακολουθούν ομάδα δημοφιλών-νταήδων και υπομένουν την κοροϊδία από φόβο χειρότερης μορφής βίας. Από την άλλη, οι θύτες δυσκολεύονται στις διαπροσωπικές σχέσεις, στην διαχείριση του θυμού και των συγκρούσεων, εμφανίζουν αδυναμία να αποδεχτούν τον εαυτό τους και να αντλήσουν δύναμη και αυτοεκτίμηση με θετικούς και δημιουργικούς τρόπους. Μακροπρόθεσμα, οι θύτες βρίσκονται σε κίνδυνο να εμφανίσουν ως νέοι και ενήλικες παραβατική συμπεριφορά, να προβούν σε χρήση παράνομων ουσιών και αλκοόλ. καθώς και να ασκήσουν βίαιη συμπεριφορά προς τα παιδιά και τον σύντροφό τους.

Ποια είναι η λύση;

Προκειμένου να αντιμετωπιστεί ο σχολικός εκφοβισμός, χρειάζεται μια ολιστική προσέγγιση. Συνιστάται ο συνδυασμός προληπτικών και θεραπευτικών παρεμβάσεων, ο οποίος θα εμπλέκει μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς. Ο βαθμός εμπλοκής κάθε μέλους εξαρτάται από την σοβαρότητα, τη συχνότητα και την ένταση του περιστατικού τού εκφοβισμού. Πώς μπορούν όμως στην πράξη να βοηθήσουν οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί;

Τι θα μπορούσαν να κάνουν οι γονείς;

Σε γενικές γραμμές, είναι  σημαντικό οι γονείς να βρίσκονται πολύ κοντά στα παιδιά τους και να επικοινωνούν ουσιαστικά μαζί τους, ώστε να είναι πάντα ενημερωμένοι για όσα κάνουν, σκέφτονται ή τα απασχολούν. Οφείλουν να τα ενθαρρύνουν στην αναφορά του κάθε περιστατικού που συμβαίνει σχολείο και να παρατηρούν μήπως εμφανίσουν κάποιο από τα παραπάνω σημάδια. Θα πρέπει να είναι σε εγρήγορση και να γνωρίζουν καλά ποιοι είναι οι φίλοι των παιδιών τους, καθώς και το καθημερινό τους πρόγραμμα. Επιπλέον, είναι πολύ σημαντικό να μάθουν στα παιδιά να μη διστάζουν, ούτε να ντρέπονται να ζητήσουν βοήθεια από ενήλικες, σε περίπτωση που κάποιος τα ενοχλήσει ή τους συμπεριφερθεί με βίαιο και επιθετικό τρόπο. Ακόμη, να τονώσουν την αυτοπεποίθησή τους και να τους διδάξουν να λένε δυνατά «ΣΤΑΜΑΤΑ» ή «ΠΑΡΑΤΑ ΜΕ» και να φεύγουν. Θα πρέπει επίσης να καθησυχάσουν το παιδί πως δεν φταίει το ίδιο, να ενισχύσουν την αυτοεκτίμησή του και να ενθαρρύνουν την ένταξή του σε ομάδες συνομήλικων προκειμένου να αποφύγουν την κοινωνική απομόνωση.

Στη συνέχεια, θα πρέπει να επικοινωνήσουν με τον δάσκαλο, τον καθηγητή και τον διευθυντή του σχολείου, ενώ, ανάλογα με την βαρύτητα, ίσως χρειαστεί να απευθυνθούν σε κάποιον επαγγελματία ψυχικής υγείας.  Από την άλλη πλευρά, οι γονείς των θυτών οφείλουν να σταματήσουν άμεσα την επιθετική συμπεριφορά του παιδιού τους θεσπίζοντας όρια και κυρώσεις. Είναι σημαντικό να εξηγηθεί στον θύτη πως η συμπεριφορά του δεν είναι αποδεκτή, λόγω του σοβαρού αντίκτυπου που έχει στα άλλα παιδιά. Οι γονείς μπορούν να μάθουν στο παιδί τους τεχνικές χαλάρωσης και πιο υγιείς τρόπους επίλυσης συγκρούσεων. Εξίσου σημαντική είναι και η συνεργασία με το δάσκαλο ή τον υπεύθυνο καθηγητή της τάξης και η επικοινωνία με τους γονείς του παιδιού-θύματος, προκειμένου να τους διαβεβαιώσουν ότι μεριμνούν επί του θέματος. Αν, παρόλα αυτά, το παιδί συνεχίζει επίμονα να εκφοβίζει, ίσως θα είναι χρήσιμη μια ψυχοθεραπευτική βοήθεια.

Τι θα μπορούσαν να κάνουν οι εκπαιδευτικοί;

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αντιμετώπιση των περιστατικών εκφοβισμού θεωρείται καθοριστικής σημασίας. Οι εκπαιδευτικοί, μέσα από την καθημερινή τους επαφή με τους μαθητές, μπορούν να οργανώνουν βιωματικά εργαστήρια για την πρόληψη του εκφοβισμού (παιχνίδια ρόλων, συζητήσεις, βίντεο, σχεδιασμός αφίσας) σε σταθερή βάση, ενταγμένη στο αναλυτικό πρόγραμμα κάθε χρονιάς. Επίσης, μπορούν σε συνεργασία με τους μαθητές να θεσπίζουν σαφείς κανόνες κατά του εκφοβισμού αλλά και έναν κώδικα συμπεριφοράς για όλη την χρονιά. Επίσης, είναι χρήσιμο οι εκπαιδευτικοί να ερευνούν ενδελεχώς αυτά τα συμβάντα και  να ενημερώνουν τους γονείς για θέματα συμπεριφοράς. Θα πρέπει να αντιμετωπίζουν τους θύτες κατ’ ιδίαν και να αποφεύγουν την δημόσια διαπόμπευση, τις απειλές και τις ειρωνείες. Τέλος, από την πλευρά τους, πρέπει να στοχεύουν στην ανάπτυξη και στην εγκαθίδρυση συνεργατικού και υγιούς σχολικού πνεύματος ανάμεσα στους μαθητές, προκειμένου να μην εμφανίζονται περιστατικά εκφοβισμού.

Νάνσυ Ζούρου

Τα σημάδια που δεν φαίνονται

Από τη στιγμή που θυμάμαι τον εαυτό μου, η παιδική μου ηλικία δεν είχε χρώματα. Δεν είχε παιχνίδια, χαρές ή στιγμές ανεμελιάς. Οι μέρες κυλούσαν μέσα σε έναν αδιάκοπο κύκλο φόβου. Ό,τι έπρεπε να είναι αγάπη, ήταν τιμωρία. Ό,τι έπρεπε να είναι προστασία, ήταν πηγή πόνου. Και το χειρότερο; Αυτός ο πόνος δεν ήταν μόνο σωματικός. Ήταν οι λέξεις, οι προσβολές, οι ματιές που σε έκαναν να νιώθεις ασήμαντος. Στα μάτια μου δεν έβλεπα ποτέ τον εαυτό μου. Έβλεπα μόνο το πώς με έβλεπαν οι άλλοι: ανάξιος, άχρηστος, ένα λάθος. Αυτά τα λόγια, ειπωμένα σε έναν παιδικό νου, ριζώνουν βαθιά, δημιουργώντας έναν κόσμο όπου το παιδί δεν μπορεί να πιστέψει πως του αξίζει κάτι καλύτερο.

Η σιωπή ως άμυνα

Δεν μίλησα ποτέ. Ποιος θα με άκουγε; Ποιος θα με πίστευε; Ως παιδί, ζούσα με την πεποίθηση πως ό,τι συνέβαινε ήταν δικό μου λάθος. Η σιωπή μου ήταν το καταφύγιό μου και το όπλο μου. Όταν δεν μιλούσα, μπορούσα να κρυφτώ μέσα μου, να δημιουργήσω έναν φανταστικό κόσμο όπου όλα ήταν ανώδυνα. Όμως αυτός ο κόσμος ήταν ψεύτικος. Και όσο μεγάλωνα, τόσο η σιωπή γινόταν βάρος.

Η εφηβεία που δεν ήρθε ποτέ

Η εφηβεία μου ήταν ένα συνεχές χάσμα. Ενώ οι συνομήλικοί μου χτίζανε φιλίες, ονειρεύονταν το μέλλον και ανακάλυπταν τον εαυτό τους, εγώ πάλευα να επιβιώσω από τις αναμνήσεις που κουβαλούσα. Η κακοποίηση είχε ήδη διαλύσει την αυτοεκτίμησή μου και κάθε προσπάθεια για να συνδεθώ με άλλους ανθρώπους ήταν καταδικασμένη. Πώς μπορείς να εμπιστευτείς κάποιον όταν οι πιο κοντινοί σου άνθρωποι σού έχουν προκαλέσει ένα τέτοιο τραύμα;

Ενήλικας με παιδικά τραύματα

Όταν ενηλικιώθηκα, πίστευα πως όλα θα άλλαζαν. Η ζωή, έλεγα στον εαυτό μου, είναι τώρα στα χέρια μου. Όμως δεν ήξερα ότι τα τραύματα της παιδικής μου ηλικίας δεν θα με άφηναν ποτέ. Τα σημάδια, αν και αόρατα, ήταν παντού: στην έλλειψη εμπιστοσύνης στον εαυτό μου, στην τάση μου για αυτοκαταστροφή, στην ανασφάλεια που κυρίευε κάθε μου σκέψη. Οι σχέσεις μου ήταν καταδικασμένες πριν καν ξεκινήσουν. Φοβόμουν την εγγύτητα, γιατί πίστευα πως όποιος με πλησίαζε θα με πλήγωνε. Η εργασία μου, αν και επιτυχής φαινομενικά, στην πραγματικότητα ήταν ένα συνεχές πεδίο μάχης. Κάθε κριτική ακουγόταν σαν τις φωνές που άκουγα ως παιδί, κάθε αποτυχία με επανέφερε στην παιδική μου ενοχή.

Ένας κόσμος γεμάτος σκιές

Όσο για τη στάση της κοινωνίας, είναι απαθής. Παρότι τα τελευταία χρόνια έχει δοθεί μεγάλη βαρύτητα στο φαινόμενο της παιδικής κακοποίησης, η κατανόηση παραμένει περιορισμένη. Οι άνθρωποι συχνά δεν αντιλαμβάνονται πως τα τραύματα αυτά δεν εξαφανίζονται με την ενηλικίωση. Είναι σαν μια ανοιχτή πληγή που πονά κάθε φορά που την ακουμπάς. Ζούμε σε έναν κόσμο που ενώ το φαινόμενο της κακοποίησης εντείνεται, οι δομές στήριξης παραμένουν ανεπαρκείς. Τα παιδιά με τραυματικές εμπειρίες μεγαλώνουν και γίνονται ενήλικες που συνεχίζουν να παλεύουν με εσωτερικούς δαίμονες. Και, συχνά, αυτή η μάχη είναι μοναχική.

Ένα μέλλον κάτω από το βάρος του παρελθόντος

Όσο και αν προσπαθώ, το μέλλον μοιάζει πάντα δύσκολο. Κουβαλάω τα κατάλοιπα της παιδικής μου ηλικίας σε κάθε πτυχή της ζωής μου. Προσπαθώ να χτίσω μια φυσιολογική ζωή, αλλά το παρελθόν είναι πάντα εκεί, στις νύχτες που δεν μπορώ να κοιμηθώ, στις στιγμές που η αυτοαμφισβήτηση με κυριεύει, στις σχέσεις που φοβάμαι να δημιουργήσω. Και όμως, μέσα σε όλη αυτή την τραγωδία, υπάρχει και κάτι άλλο: η δύναμη – η «ενέργεια της απελπισίας», που έλεγε και ο Παζολίνι. Κάθε μέρα που περνά, είναι μια νίκη. Κάθε στιγμή που επιλέγω να προχωρήσω, είναι απόδειξη πως τα τραύματά μου δεν με καθορίζουν ολοκληρωτικά.

Ένα μήνυμα για όσους διαβάζουν

Αν εσύ που διαβάζεις αυτές τις λέξεις είσαι ένα παιδί που υποφέρει, θέλω να ξέρεις πως δεν είσαι μόνος. Υπάρχουν άνθρωποι που θα σε ακούσουν, που θα σε πιστέψουν. Και αν είσαι ενήλικας που κουβαλάει το βάρος μιας κακοποιημένης παιδικής ηλικίας, να θυμάσαι πως η θεραπεία είναι δυνατή, αν και δύσκολη. Το παρελθόν δεν μπορεί να αλλάξει. Οι πληγές δεν θα εξαφανιστούν. Αλλά μπορείς να βρεις τον τρόπο να ζήσεις με αυτές. Όχι όπως ήθελαν εκείνοι που σε πλήγωσαν, αλλά όπως αξίζεις εσύ. Η ζωή, όσο δύσκολη και αν είναι, έχει στιγμές ομορφιάς. Και αυτές οι στιγμές, όσο μικρές και αν φαίνονται, είναι ο φάρος που μας οδηγεί μέσα στο σκοτάδι.

Με λένε Αντώνη. Είμαι ένα παιδί που έγινε ενήλικας. Και ακόμα προσπαθώ να βρω τη θέση μου σε αυτόν τον κόσμο. Αλλά συνεχίζω. Γιατί η ζωή, παρά την τραγωδία, αξίζει να βιωθεί.

Ροδόλφος Λαλέογλου

Οι ειδικοί εξηγούν πως στην εφηβική ηλικία οι επεμβάσεις θα πρέπει να γίνονται μόνο για την αποκατάσταση δυσμορφιών. Η αλόγιστη χρήση ενέσιμων υλικών που προωθούνται από τη βιομηχανία της αισθητικής μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε παραμόρφωση, ειδικά όταν εφαρμόζονται από μη εξειδικευμένα άτομα, συχνά για οικονομικούς λόγους. Πολλοί έφηβοι δεν συνειδητοποιούν πως, αν και είναι μόλις 15-17 ετών, μετά από τέτοιες παρεμβάσεις δείχνουν πολύ μεγαλύτεροι, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τόσο την ψυχολογία τους όσο και τη φυσική τους ανάπτυξη. Οι επεμβάσεις αυτές κρύβουν εξάλλου πλήθος κινδύνων και προβλημάτων για τη γενικότερη υγεία των εφήβων.

Οι γονείς, δεδομένου ότι αποτελούν βασικό σημείο αναφοράς και προσδιορισμού για τα παιδιά τους, οφείλουν να συμβάλουν στην αποδοχή των φυσικών χαρακτηριστικών τους. Και στην περίπτωση που ένας από τους γονείς, π.χ. μια μητέρα, έχει υποβληθεί σε αισθητική επέμβαση, πρέπει να εξηγήσει στο παιδί της ότι η ενηλικίωσή του είναι απαραίτητη προϋπόθεση για μια πιο συνειδητοποιημένη απόφαση σχετικά με την αισθητική χειρουργική. Σε κάθε περίπτωση, οι γονείς θα πρέπει να συζητούν με τα παιδιά τους σχετικά με τα πρότυπα ομορφιάς που διαχέονται από το διαδίκτυο, εξηγώντας τους ότι δεν είναι ρεαλιστικά, και ότι η εξωτερική εμφάνιση δεν αποτελεί τη μοναδική αξία στη ζωή. Σε ακραίες περιπτώσεις δε, που η βελτίωση της εξωτερικής εμφάνισης αποκτά εμμονικές διαστάσεις, θα πρέπει να τους προσφέρουν επιπλέον ψυχολογική υποστήριξη.

Πρέπει λοιπόν να τονιστεί ο κίνδυνος αυτού του νοσηρού ψηφιακού ναρκισσισμού που καλλιεργείται από τα ΜΚΔ, γιατί μπορεί να οδηγήσει σε πρώιμες και λανθασμένες αποφάσεις με δραματικές συνέπειες εφ’ όρου ζωής.

Βασιλική Πάσχου και Παρασκευή Τριανταφυλλίδου

Γιατί η αυτοπεποίθηση αφορά την εμπιστοσύνη που έχει κανείς στις δυνάμεις του, στις ικανότητές του και, κατά συνέπεια, την αξία που δίνει στον εαυτό του, το πόσο τον εκτιμά ως ύπαρξη. Όταν αισθανόμαστε ότι δεν δικαιούμαστε πολλά στη ζωή, όταν συγκρινόμαστε με άλλους και μειώνουμε ή υποτιμούμε τον εαυτό μας, είναι επόμενο να εμφανίσουμε συμπεριφορές οι οποίες μας σαμποτάρουν και, πολλές φορές, επιβεβαιώνουν αυτό που πιστεύουμε για τον εαυτό μας: «Δεν είμαι αρκετά καλός/ή» ή «Οι άλλοι είναι καλύτεροι από εμένα».

Το να ανεχόμαστε καταστάσεις που μας υποβαθμίζουν ως άτομα, να συμβιβαζόμαστε και να επιτρέπουμε να ξεπεράσουν οι άλλοι τα όριά μας, να αποφεύγουμε να αντιμετωπίσουμε ό,τι μας φοβίζει ή μας αγχώνει, να εξαρτόμαστε από άλλους και να νιώθουμε ανασφάλεια να κάνουμε μόνοι μας πράγματα, το να εγκαταλείπουμε την προσπάθεια με την πρώτη απογοήτευση ή τον φόβο της αποτυχίας, είναι ορισμένα παραδείγματα που κάποιοι από εμάς έχουμε βιώσει στη ζωή.

Αυτό που χρειάζεται να διευκρινιστεί είναι ότι κανείς μας δεν είναι υπεράνθρωπος. Όλοι μας έχουμε νιώσει φόβο, ανασφάλεια, αμηχανία, ντροπή, απογοήτευση, απόρριψη, γιατί όλα είναι ανθρώπινα συναισθήματα. Και είναι καλοδεχούμενα.
Η πρόκληση είναι να αναστοχαστεί ο καθένας για τον εαυτό του: Όσα πιστεύω για τον εαυτό μου είναι ρεαλιστικά; Μήπως με υποτιμώ; Μήπως απαξιώνω τα καλά μου χαρακτηριστικά, όσα έχω ως τώρα καταφέρει στη ζωή; Μήπως όσα κάνω σαμποτάρουν αυτό που πραγματικά θέλω ή έχω ανάγκη; Τι θα μου έλεγα αν ήμουν κάποιος που αγαπώ πολύ;

To να συμπονούμε και να φροντίζουμε το σώμα και την ψυχή μας, να αναγνωρίζουμε τα δυνατά μας σημεία και τα όριά μας, να δοκιμάζουμε νέα πράγματα και να μαθαίνουμε μέσα από τις εμπειρίες μας, μας προσφέρει τελικά μια ικανοποίηση που μας ανακουφίζει και μας ενδυναμώνει. Η αυτοπεποίθηση χτίζεται με συνειδητή προσπάθεια και οδηγεί σε μια συμφιλίωση με τον εαυτό μας και σε πιο ικανοποιητικές σχέσεις με τους γύρω μας.

Ας υιοθετήσουμε λοιπόν μια διαφορετική στάση: να είμαστε συμπονετικοί με εμάς τους ίδιους, να πειραματιζόμαστε περισσότερο και να κρατάμε τις σταθερές που μας δίνουν το αίσθημα της σιγουριάς και της ασφάλειας.

Κωνσταντίνα Χατζηγιάννη – Σχολική Ψυχολόγος