ΜΕΡΟΣ 1ο
Τα «Σεπτεμβριανά», είναι το οργανωμένο πογκρόμ της νύχτας της 6ης Σεπτεμβρίου 1955, εξ ου και η ονομασία, που συνέβη στη Κωνσταντινούπολη, όταν καθοδηγούμενος τουρκικός όχλος προκάλεσε βίαια επεισόδια κατά των περιουσιών των Ελλήνων (Ρωμιοί) και των Αρμενίων, πλην όμως Τούρκων υπηκόων, καθώς και άλλων μη μουσουλμανικών μειονοτήτων, λεηλατώντας και πυρπολώντας ελληνικά καταστήματα, σπίτια, σχολεία και βεβηλώνοντας εκκλησίες, ακόμα και νεκροταφεία, δημιουργώντας τρομοκρατία και ανασφάλεια για τις υφιστάμενες μειονότητες. Αφορμή έδωσε μια βομβιστική επίθεση στο πατρικό σπίτι του Κεμάλ Ατατούρκ στην Θεσσαλονίκη που, όπως αποδείχτηκε στην συνέχεια, ήταν σκηνοθετημένη προβοκάτσια από την ίδια την τουρκική κυβέρνηση. Σύμφωνα με δημοσίευμα της 12 Αυγούστου 2008 της εφημερίδας Ραντικάλ, τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν στις 6-7 Σεπτεμβρίου 1955 εναντίον των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης είχαν οργανωθεί από το Γραφείο Ειδικού Πολέμου (Özel Harp Dairesi), το οποίο αποτελούσε τον μηχανισμό, που είχε στηθεί από το ΝΑΤΟ για την αποτροπή του κομμουνιστικού κινδύνου.
ΕΝΟΤΗΤΑ 1η – Σχετικά με τα γεγονότα
Για να κατανοήσει κανείς επί της ουσίας πώς και γιατί φτάσαμε στα γεγονότα του Σεπτέμβρη του 1955, θα πρέπει να ανατρέξει στις γενικότερες αντιθέσεις και ανταγωνισμούς στην ευρύτερη περιοχή της Εγγύς και Μέσης Ανατολής, στις ιδιαίτερες επιδιώξεις των αστικών τάξεων Τουρκίας και Ελλάδας (της πρώτης για κυριαρχία εντός ενός αστικού έθνους – κράτους επί των εδαφών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, της δεύτερης για εδαφική επέκταση), στις ειδικότερες στρατηγικές της αστικής ηγεσίας της ελληνορθόδοξης μειονότητας της Κωνσταντινούπολης και στον τρόπο με τον οποίο διαπλέχθηκαν όλα τα παραπάνω κατά το πρώτο τέταρτο του 20ού αιώνα – ιδιαίτερα την περίοδο της πρώτης γενικευμένης πολεμικής σύγκρουσης για τη νομή του κόσμου (του Α” Παγκοσμίου Πολέμου).
Σύμφωνα με μαρτυρίες: «Οι επιθέσεις και καταστροφές στις κινητές και ακίνητες περιουσίες έγιναν με τόσο σχεδιασμένο τρόπο, που δίνουν την εντύπωση ότι τα καταστήματα είχαν οριστεί εκ των προτέρων [...]. Πραγματοποιήθηκαν επιθέσεις με τον ίδιο τρόπο στις εκκλησίες διαφόρων συνοικιών, σε ρωμαίικα νεκροταφεία, σχολεία, νοσοκομεία, προκλήθηκαν φωτιές και καταστροφές [...]. Κάποια άτομα [...] φώναζαν «αυτό το κατάστημα είναι ελληνικό, εκείνο είναι τουρκικό, μην κάνετε λάθος», δηλαδή έδειχναν τι πρέπει να καταστραφεί και τι όχι [...]. Αυτό είναι ένδειξη ότι κάποια άτομα είχαν συγκεκριμένα καθήκοντα καθοδήγησης του πλήθους [...].
Τα όργανα ασφαλείας, παρ’ό,τι έλαβαν εντολές να εμποδίσουν οποιοδήποτε επεισόδιο, αναφέρουν ότι δεν τους δόθηκε εντολή [...]. Ακόμη περισσότερο, ορισμένοι αστυνομικοί έπαιξαν ρόλο υποστηρικτή, υπαγορεύοντας στο πλήθος τι να κάνει και τι να μην κάνει. Σχεδόν βοηθούσαν το πλήθος [...].
Το 80% των καταστροφών αφορούσε εμπορικά καταστήματα, επιχειρήσεις, εργοστάσια κ.ο.κ., ενώ οι ζημιές δεν περιορίστηκαν μόνο σε στόχους ελληνικών συμφερόντων, αλλά και αρμενικών (σε ποσοστό περίπου 20%), καθώς επίσης εβραϊκών (12%).
Οι επιθέσεις της 6ης και της 7ης Σεπτέμβρη 1955 άφησαν πίσω τους δεκάδες θύματα (νεκρούς και τραυματίες), ενώ επιτάχυναν την αντίστροφη μέτρηση για την παρουσία των ελληνικών πληθυσμών στην Κωνσταντινούπολη.
Η αντίδραση της ελληνικής κυβέρνησης ήταν υποτονική, αφού δεν είχε σκοπό να διαταράξει τις σχέσεις με την Τουρκία και κατ” επέκταση τη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.
ΕΝΟΤΗΤΑ 2η – Οικουμενική Ομοσπονδία Κωνσταντινουπολιτών (ΟΙ.ΟΜ.ΚΩ.)
Η Οικουμενική Ομοσπονδία Κωνσταντινουπολιτών, ιδρύθηκε το 2006 και αποτελεί μια παγκόσμια ένωση σωματείων των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης (Ρωμιοί), που κατά 98% έχουν εξαναγκαστεί να ζουν εκτός της Γενέτειρας τους ως συνέπεια των αντιμειονοτικών πολιτικών της Τουρκίας σε όλη την διάρκεια του 20ου αιώνα. Έχει ως κύριο σκοπό την επιβίωση και διατήρηση του ελληνισμού της Πόλης και της πολιτιστικής κληρονομιάς, δραστηριοποιούμενη σε θέματα όπως η εκπαίδευση, η κοινωνική αλληλεγγύη και η διατήρηση της παράδοσης. Η ΟΙ.ΟΜ.ΚΩ είναι μέλος: 1.του Οικονομικού και Κοινωνικού Συμβουλίου του ΟΗΕ (ΕCOSOC), 2.της Ομοσπονδιακής Ένωσης των Ευρωπαϊκών Εθνικοτήτων (FUEN) Συμμετέχει τακτικά στις συνεδριάσεις του OECD – ΟΑΣΕ -Οργανισμού για Ασφάλεια και Συνεργασία στην Ευρώπη (OSCE).
Η ΟΙ.ΟΜ.ΚΩ αναγνώρισε εξ’ αρχής το ενδιαφέρον των καθηγητριών του σχολείου μας, δημιουργώντας μια συνεργασία 2 ετών, καθοδηγώντας τις εκπαιδευτικούς στην έρευνά τους, παρέχοντας πληροφορίες, μαρτυρίες και στήριξη.
Είναι αρκετά σημαντική λοιπόν η συμβολή της ένωσης προς την έρευνα, όπως φυσικά και η εμπιστοσύνη της στο σχολείο μας, που επέλεξε να φέρει τα γεγονότα στην επιφάνεια.
ΕΝΟΤΗΤΑ 3η – Το ενδιαφέρον και το έργο του σχολείου μας
Όπως προανέφερα, με την πρωτοβουλία τριών φιλολόγων, το σχολείο μας επέλεξε να φέρει στην επιφάνεια τα μαρτυρικά γεγονότα των Σεπτεμβριανών, με μία εκδήλωση τον Σεπτέμβριο του 2025 (70 χρόνια μετά τα γεγονότα) στο Πολιτιστικό Κέντρο Γέρακα. Οι καθηγήτριές μας (κυρίες Μ. Αλεξοπούλου, Αθ. Κονίδη, Β. Παπαλιώση), μαζί με μια ομάδα μαθητριών και μαθητών, αφιέρωσαν αρκετό χρόνο μελέτης και συλλογής πληροφοριών από όλων των ειδών τις πηγές, με πρόβες ακόμα και εκτός της λειτουργίας του σχολείου, ώστε να μεταφέρουν τα γεγονότα στο κοινό της εκδήλωσης με τον πιο αποδοτικό τρόπο, όπως και έγινε.
Φυσικά, η εκδήλωση υπήρξε αρκετά σημαντική για όλους τους παρευρισκόμενους, συγκίνησε το κοινό, αλλά το σημαντικότερο, έδωσε μια πιο έντονη φωνή στους επιζήσαντες των γεγονότων, που την παρακολούθησαν και τίμησε τους νεκρούς του πογκρόμ. Ακόμη, ομόφωνα, οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές, μαζί με τους διωγμένους, τόνισαν την απουσία των Σεπτεμβριανών από τα ελληνικά σχολικά βιβλία και την γενικότερη αδιαφορία της κοινωνίας απέναντι στο τραύμα και τον πόνο αυτών των ψυχών. Η εκδήλωση αυτή αποτελεί από τις σημαντικότερες ενέργειες του σχολείου μας και δίνει μια ελπίδα στην κοινωνία της αδιαφορίας, του εγωισμού και της ουδετερότητας στην οποία ζούμε.
ΕΝΟΤΗΤΑ 4η – ΕΥΧΑΡΙΣΤΕΙΕΣ
Θα ήθελα εκ μέρους του σχολείου μου να ευχαριστήσω τους ανθρώπους της ΟΙ.ΟΜ.ΚΩ που αγκάλιασαν το ενδιαφέρον των καθηγητριών μου, τους εμπιστεύτηκαν τα τραύματά τους και τις στήριξαν ως το τέλος. Από πλευράς μου, θα ήθελα να ευχαριστήσω τις κυρίες Μ. Αλεξοπούλου, Α. Κονίδη και Β. Παπαλιώση, καθώς και τον συμμαθητή μου Ξ. Παπαδόπουλο που δέχτηκαν αμέσως να απαντήσουν στις ερωτήσεις μου, μεταφέροντας μου τα βιώματα και τις σκέψεις τους καθ’ όλη τη διάρκεια του project (οι συνεντεύξεις βρίσκονται στο 2ο μέρος του άρθρου) και τις κυρίες Ρ. Δημητροπούλου και Ε.Τσαούση, υπεύθυνες του Περιοδικού και του Ομίλου Φιλαναγνωσίας του σχολείου μας, που μου έδωσαν τη δυνατότητα να επεκταθώ στο θέμα και να ενημερώσω για τα γεγονότα και τη συμβολή του σχολείου μας στη διάδοσή τους.
ΠΗΓΕΣ ΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΤΗΣ 1ης, 2ης, και 3ης ΕΝΟΤΗΤΑΣ
