Συνέντευξη με την κ. Μ. Αλεξοπούλου, φιλόλογο
1) Τι σας παρακίνησε να αναλάβετε την ανάπτυξη ενός τέτοιου project;
«Μας παρακίνησε η μεγάλη ανάγκη των ανθρώπων αυτών που είχαν ζήσει τα γεγονότα να προβάλλουν το θέμα στην Ελληνική Κοινότητα που το αγνοεί. Με τους ανθρώπους αυτούς είχαμε μια συνεργασία ήδη εδώ και δύο χρόνια, ήταν ένα Εκπαιδευτικό πρόγραμμα της Οικουμενικής Ομοσπονδίας Κωνσταντινουπολιτών. Οι άνθρωποι αυτοί ήθελαν επιτέλους να ακουστεί η φωνή τους και να δημοσιοποιηθεί το θέμα. Ήταν για ‘μας δηλαδή μια ηθική υποχρέωση για ένα θέμα υποτιμημένο και ξεχασμένο, ενώ είναι ιδιαίτερα σημαντικό.»
2) Βρήκατε δυσκολίες κατά την αναζήτηση των πληροφοριών;
«Ήταν εύκολο, είχαμε και την καθοδήγηση των ανθρώπων της Οικουμενικής Ομοσπονδίας. Υπάρχει βιβλιογραφία, δικτυογραφία, φωτογραφικό υλικό και πολλά αφιερώματα εκπομπών και εντύπων.»
3) Θεωρείτε ότι κατά την έρευνα μάθατε πολλά πράγματα που δεν γνωρίζατε;
«Μάθαμε λεπτομέρειες που δεν γνωρίζαμε για τις συνθήκες εκτέλεσης του πογκρόμ και κυρίως νιώσαμε τον πόνο αυτών των ανθρώπων και την αδικία. Συνειδητοποιήσαμε πόσο διαχρονικό είναι το θέμα των εθνοκαθάρσεων και πόσο εύκολα μπορεί να ανατραπεί η ζωή ενός απλού πολίτη.»
4) Τι συναισθήματα σας γεννήθηκαν από την αφήγηση των γυναικών που βίωσαν τα μαρτυρικά γεγονότα; Έχετε κρατήσει κάτι;
«Μας κατέκλυσαν τα συναισθήματα από τις μαρτυρίες των ανθρώπων, νιώσαμε δέος, συμπόνια και οδύνη για το τραύμα τους, οργή για την αδικία που συντελέστηκε – και συντελείται – καθώς οι άνθρωποι αυτοί δεν αποκαταστάθηκαν ούτε υλικά, ούτε ηθικά. Ακόμη θυμό για τον τρόπο που τους αντιμετώπισε η ελληνική Πολιτεία, βαθύ σεβασμό αλλά και τιμή που μας εμπιστεύθηκαν την τραυματική τους εμπειρία. Έχω κρατήσει το λύγισμα της φωνής της κυρίας Βρεττού, την ερώτησή της «Πού ήταν ο πατέρας μου;», αλλά και την φράση του κυρίου Κατσαρού «Εγώ που δεν είχα χτυπήσει ούτε πουλί, ήμουν έτοιμος να σκοτώσω γιατί έπρεπε να αμυνθώ».
5) Υπήρχε συνεργασία και ενδιαφέρον από τα παιδιά που συμμετείχαν;
«Ήταν πάρα πολύ μεγάλο το ενδιαφέρον από τα παιδιά, υπήρχε αγάπη γι’ αυτό που έκαναν, σεβασμός και ουσιαστική συνεργασία όλη τη χρονιά. Αφιέρωσαν πολύτιμο μέρος του ελεύθερου χρόνου τους, ακόμη και πριν από την έναρξη των σχολείων τον Σεπτέμβρη, κάνοντας καθημερινά πρόβες, χωρίς να περιμένουν κάποια εκδρομή, με βασικό κίνητρο την αγάπη τους για το θέμα και τον σεβασμό τους για το πρόσωπο των Κωνσταντινουπολιτών.»
6) Το αποτέλεσμα ήταν εξαιρετικό, είχατε άγχος για την παρουσίαση στο Πολιτιστικό Κέντρο;
«Το άγχος ήταν πάρα πολύ μεγάλο, ήταν μια τεράστια έκθεση, προσωπική και συλλογική. Είχαμε στα χέρια μας ένα πολύ ευαίσθητο θέμα και θέλαμε να ανταποκριθούμε στις απαιτήσεις και τις προσδοκίες των θυμάτων του πογκρόμ που μας εμπιστεύτηκαν το τραυματικό τους βίωμα.»
Συνέντευξη με την κ. Α. Κονίδη, φιλόλογο
1) Τι σας παρακίνησε να αναλάβετε την ανάπτυξη ενός τέτοιου project;
«Όσον αφορά εμένα προσωπικά, τα πάντα ξεκινούν από την αγάπη μου για την ιστορία και ειδικότερα για γεγονότα που δεν είναι γνωστά, ενώ θα έπρεπε, και που καθόρισαν τη ζωή χιλιάδων ανθρώπων. Το δεύτερο ήταν η γνωριμία μας με τις κυρίες Μαζοκόπου και Καραπαύλου, φιλόλογοι και οι δύο, οι οποίες και μας παρουσίασαν τις πρώτες ουσιαστικές πληροφορίες για τη ζωή των Ρωμιών της Πόλης. Η επαφή μας με την Οικουμενική Ομοσπονδία Κωνσταντινουπολιτών μετρούσε ήδη τρία χρόνια και η χρονική συγκυρία συνέπεσε το 2025 να είναι 70 χρόνια από τα Σεπτεμβριανά του 1955, οπότε όχι μόνο εγώ, αλλά και οι δύο συναδέλφισσες, η κυρία Αλεξοπούλου και η κυρία Παπαλιώση, κρίναμε ότι ήταν η κατάλληλη ευκαιρία να υποστηρίξουμε ένα τέτοιο project, αποδίδοντας και μια στοιχειωμένη δικαιοσύνη για όλους αυτούς τους ανθρώπους, οι οποίοι μέσω των ενώσεών τους προσπαθούν να αναδείξουν τον θέμα.»
2) Βρήκατε δυσκολίες κατά την αναζήτηση των πληροφοριών;
«Υπήρχε διευκόλυνση από την πλευρά των δύο κυριών. Η δυσκολία υπήρχε στο ότι έπρεπε οπωσδήποτε να βρω χρόνο για να διαβάσω βιβλία σχετικά με τα Σεπτεμβριανά του ’55 και να κάνω έρευνα στο διαδίκτυο για τους πρωταγωνιστές, ανώνυμους – επώνυμους, που εμπλέκονται με τα γεγονότα ή και που υπέστησαν τις συνέπειές τους. Το πιο δύσκολο για ‘μένα ήταν η έρευνα και η διασταύρωση των πληροφοριών.»
3) Θεωρείτε ότι κατά την έρευνα μάθατε πολλά πράγματα που δεν γνωρίζατε;
«Ναι, καθώς όσον αφορά τις προσωπικές ιστορίες ανθρώπων που βίωσαν τα γεγονότα και την παρασκηνιακή διπλωματία που ανέπτυσσαν δυνάμεις της εποχής, όπως η Μεγάλη Βρετανία (κυρίως), η οποία ενέπλεξε και το Κυπριακό στις ελληνοτουρκικές σχέσεις εκείνη την εποχή.»
4) Τι συναισθήματα σας γεννήθηκαν από την αφήγηση των γυναικών που βίωσαν τα μαρτυρικά γεγονότα; Έχετε κρατήσει κάτι;
«Το πρώτο συναίσθημα ήταν θυμός και οργή, γιατί ήταν άνθρωποι οι οποίοι δεν ευθύνονταν για κάτι και απλά πλήρωσαν τις αστοχίες κυρίως της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Οργή επίσης και για την αδιαφορία που επέδειξε και συνεχίζει να επιδεικνύει το ελληνικό κράτος, τουλάχιστον για την αποκατάσταση της ηθικής τάξης, όσον αφορά τους Ρωμιούς. Αυτό που με συγκλόνισε ήταν η κουβέντα της κυρίας Πρίντεζη, της οποίας η οικογένεια απελάθηκε το 1964. Εκείνη τη χρονιά, βλέποντας ότι δεν μπορούν πια να υπάρχουν στην Πόλη «Κάναμε τα σπίτια μας βαλίτσες και φύγαμε». Είναι κουβέντα η οποία ακόμα με στοιχειώνει και δεν νομίζω πως θα την ξεχάσω ποτέ.»
5) Υπήρχε συνεργασία και ενδιαφέρον από τα παιδιά που συμμετείχαν;
«Ναι, ήταν συγκινητικό το πόσο ενδιαφέρον έδειξαν τα παιδιά για να συμμετέχουν στο συγκεκριμένο project, αλλά και για να εκτεθούν δημόσια παρουσιάζοντας αντικειμενικά και με σοβαρότητα ένα τόσο ευαίσθητο και τραγικό συνάμα γεγονός. Μάλιστα, στις τελευταίες δύο γενικές πρόβες προσάρμοσαν ολοκληρωτικά τις εξωσχολικές τους δραστηριότητες, για να αφιερωθούν ψυχή τε και σώματι στην παρουσίαση του προγράμματος. Μολονότι είχαν δυσκολίες στο να νιώσουν τη βαρύτητα του γεγονότος και τις προεκτάσεις του, με υπομονή και χωρίς να βαρυγκωμούν, άκουγαν τις συστάσεις μας και ήταν πάντοτε τυπικοί στο να εφαρμόζουν ό,τι τους λέγαμε. Στο τέλος είχαν μπει και τα ίδια μέσα στα γεγονότα.»
6) Το αποτέλεσμα ήταν εξαιρετικό, είχατε άγχος για την παρουσίαση στο Πολιτιστικό Κέντρο;
«Το αποτέλεσμα ήταν εξαιρετικό, η ανταπόκριση ήταν θετικότατη, όχι μόνο από τους συναδέλφους του σχολείου μας, αλλά και από άλλους συναδέλφους από άλλα σχολεία της περιοχής, όπως και από τον απλό κόσμο που μας τίμησε με την παρουσία του στο Πολιτιστικό Κέντρο. Υπήρχε άγχος, γιατί νιώθαμε ότι η ευθύνη ήταν πολύ μεγάλη, γιατί εκπροσωπούσαμε, όχι τους εαυτούς μας, αλλά το σχολείο και έπρεπε να φανούμε άξιοι της εμπιστοσύνης που μας έδειξαν οι άνθρωποι της Οικουμενικής Ομοσπονδίας Κωνσταντινουπολιτών. Για ‘μένα προσωπικά, που υπηρετώ στο 2ο ΓΕΛ Γέρακα από το 2006 – που ήταν προϊόν απόλυτης σύμπνοιας, τόσο με τις συναδέλφισσές μου, όσο και με τους μαθητές - η εκδήλωση αυτή αποτελεί σημαντική προίκα για το σχολείο, το οποίο απέδειξε τον ρόλο που επιτελεί απέναντι στην κοινωνία.»
Συνέντευξη με την κ. Β. Παπαλιώση, φιλόλογο
1) Τι σας παρακίνησε να αναλάβετε την ανάπτυξη ενός τέτοιου project;
«Είχε παρακολουθήσει η κα Αλεξοπούλου μία παρουσίαση με τον Σύλλογο Κωνσταντινουπολιτών για τη ζωή των Ρωμιών στην Πόλη. Και εντυπωσιάστηκε γιατί συνειδητοποίησε ότι το Ελληνικό στοιχείο ήταν το κυρίαρχο σε όλα τα επίπεδα (κοινωνικό – πολιτιστικό – οικονομικό – πνευματικό – επιστημονικό). Στη συνέχεια προβληματιστήκαμε όλοι μαζί, καθώς μας μετέφερε την πληροφορία για το τι πραγματικά έγινε και αποδυναμώθηκε το ελληνικό στοιχείο. Δημιουργήθηκε εκεί μια πρώτη σχέση με τις κυρίες που είχαν δημιουργήσει αυτό το πρόγραμμα. Η συζήτηση ήταν η εξής: ενώ όλοι ξέραμε για τη Μικρασιατική καταστροφή, δεν γνωρίζαμε για το γεγονός, καθώς δεν αναφέρεται πουθενά στα σχολικά βιβλία. Έτσι μπήκαμε σ’ αυτή τη διαδικασία με τους μαθητές, να ανακαλύψουμε τι συνέβη την 6η Σεπτεμβρίου του ’55. Θέλαμε λοιπόν να το ερευνήσουμε και να το φέρουμε στο φως μαζί με τους μαθητές.»
2) Βρήκατε δυσκολίες κατά την αναζήτηση των πληροφοριών;
«Η δυσκολία ήταν ότι έπρεπε να διαβάσουμε τα πάντα εμείς οι ίδιες, γιατί χρειαζόταν μια σοβαρή έρευνα, ώστε να το μεταδώσουμε και στα παιδιά. Οπότε ακολούθησε βαθιά μελέτη. Διαβάσαμε διαφορετικού είδους βιβλία, λογοτεχνικά και ιστορικά, είδαμε ταινίες και οδοιπορικά και έχοντας την καθοδήγηση των δύο κυριών συνειδητοποιήσαμε ότι έπρεπε να πάρουμε πληροφορίες και από τους τελευταίους μάρτυρες. Επίσης σκεφτήκαμε ότι δεν έπρεπε να μείνει στο στενό σχολικό πλαίσιο, αλλά να ανοιχτεί στην κοινωνία. Οπότε απευθυνθήκαμε στον Δήμαρχο και ζητήσαμε να παρουσιαστεί στο πλαίσιο των Παλλήνιων εκδηλώσεων, ο οποίος και δέχτηκε άμεσα, κάτι που ήταν σημαντικό για εμάς. Επίσης είχαμε την υποστήριξη των αντιδημάρχων πολιτισμού, της κυρίας Σιάρκου, της κυρίας Θεοδώρου και της κυρίας Μπαξεβάνη.»
3) Θεωρείτε ότι κατά την έρευνα μάθατε πολλά πράγματα που δεν γνωρίζατε;
«Μάθαμε πάρα πολλά. Είχαμε μια πάρα πολύ επιδερμική εικόνα. Μπήκαμε στα βαθιά. Γίναμε και οι ίδιες ρεπόρτερ και δημοσιογράφοι. Το κυριότερο ήταν ότι μπήκαμε σε μία κοινότητα Ελλήνων της Πόλης που φυσικά εξέφρασε και τεράστιο παράπονο ότι τους έχει παραμελήσει το κράτος, πως δέχτηκαν ρατσισμό, τους αποκαλούσαν «τουρκόσπορους», αν και προέρχονταν από όλων των ειδών τις οικογένειες.»
4) Τι συναισθήματα σας γεννήθηκαν από την αφήγηση των γυναικών που βίωσαν τα μαρτυρικά γεγονότα; Έχετε κρατήσει κάτι;
«Τα συναισθήματα ήταν πάρα πολύ έντονα, καθώς ήρθαμε σε επαφή με αυτούς τους ανθρώπους που μας εμπιστεύτηκαν το βίωμά τους και τις τραυματικές εμπειρίες τους. Ήταν πάρα πολύ συγκινητικό. Ήταν πολύ τιμητικό για εμάς. Ήταν άνθρωποι που είχαν βιώσει μία τόσο τραυματική εμπειρία. Εκεί ήταν που συνειδητοποιήσαμε πως πρέπει να τους τιμήσουμε. Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης παρατηρούσαμε ότι όλοι οι Κωνσταντινουπολίτες κρατούσαν ο ένας το χέρι του άλλου.»
5) Υπήρχε συνεργασία και ενδιαφέρον από τα παιδιά που συμμετείχαν;
«Μαζί με εμάς παρακινήθηκαν και οι μαθητές – όπου κατά το σπάνιο και μοναδικό, δεν υπήρχε κανένα «καροτάκι» – που ερχόντουσαν κάθε Πέμπτη χωρίς να έχουν κάποιου άλλου είδους όφελος, εκτός από το να μάθουν τι έγινε και να τιμήσουν αυτούς τους ανθρώπους.»
6) Το αποτέλεσμα ήταν εξαιρετικό, είχατε άγχος για την παρουσίαση στο Πολιτιστικό Κέντρο;
«Με όλα αυτά τα δεδομένα έχοντας κάνει τρομερή προετοιμασία, η κα Αλεξοπούλου έστησε τον σκελετό και τις πληροφορίες από την έρευνα σταδιακά. Οπότε για να ολοκληρωθεί χρονικά υπήρξε τρομερή προετοιμασία που έφτασε στο τέλος Αυγούστου – αρχές Σεπτέμβρη. Ενώ τα σχολεία ήταν κλειστά, οι μαθητές έρχονταν για πρόβες. Οπότε, ναι μεν είχαμε άγχος, αλλά όσο φτάναμε κοντά στη μέρα της εκδήλωσης, ήμασταν σίγουροι ότι θα φτάσει το μήνυμα στους δέκτες, ανεξάρτητα από το πόσο επιτυχημένα ήταν. Κι έτσι κι έγινε…»
Συνέντευξη με τον Ξεν. Παπαδόπουλο, μαθητή της Γ’ Λυκείου
1) Τι σε παρακίνησε να συμμετάσχεις σε αυτό το project;
«Μας ανακοίνωσε ένας καθηγητής ότι σε συνεργασία με άλλους θα δημιουργήσει ένα project που θα σχετίζεται με τις μειονότητες που ήρθαν αντιμέτωπες με τους Ναζί, θέμα το οποίο μου τράβηξε πολύ το ενδιαφέρον, αλλά και τα γεγονότα των Σεπτεμβριανών. Τελικά όπως είδατε το ενδιαφέρον μας κινήθηκε προς τα Σεπτεμβριανά.»
2) Με τι ασχολήθηκες;
«Ο κύριος ρόλος μου ήταν να διαβάσω μερικά από τα κομμάτια στα οποία είχαν δουλέψει οι καθηγήτριες, να χειρίζομαι τη ροή των διαφανειών σε συγκεκριμένα σημεία μαζί με τη ρύθμιση του ήχου.»
3) Γνώριζες, πριν από την πρωτοβουλία των καθηγητριών σου, γι’ αυτό το γεγονός που στιγμάτισε έναν ολόκληρο λαό; Και αν ναι, τι; Θεωρείς ότι έμαθες αρκετά πράγματα που δεν γνώριζες;
«Δυστυχώς δεν είχα ιδέα για τα γεγονότα πριν από τη συμμετοχή μου. Παρ’όλα αυτά έμαθα πολλά που με ευαισθητοποίησαν και είμαι ευγνώμων που μου δόθηκε αυτή η ευκαιρία.»
4) Το αποτέλεσμα ήταν εξαιρετικό, είχες άγχος που εκτέθηκες μπροστά σε κόσμο;
«Γενικότερα δεν έχω θέμα να εκτίθεμαι μπροστά σε μεγάλο κοινό. Δικαίως όμως πιστεύω ότι στη συγκεκριμένη εκδήλωση ένιωθα ότι παίρνω μέρος σε κάτι πολύ σημαντικό και αυτό το βάρος μπορώ να πω πως με στρέσαρε ως έναν βαθμό.»
5) Τι συναισθήματα σου προκάλεσαν όσα έμαθες από τις κυρίες που βίωσαν τα γεγονότα; Έχεις κρατήσει κάτι; Περίγραψέ μου.
«Δυστυχώς είχα μόνο την ευκαιρία να ακούσω την κυρία που ανέβηκε στη σκηνή ανάμεσα στις δικές μας ομιλίες, η οποία όμως με συγκίνησε πολύ. Το συνδύασα με αυτά που διάβασα και πήρα μια ελάχιστη ιδέα από τα συναισθήματα που βίωσαν οι διωγμένοι εκείνων των ημερών.»
6) Θα συμμετείχες ξανά σε κάτι παρόμοιο, αν σου δινόταν η ευκαιρία;
«Αν και τελειώνω το Λύκειο, με ενδιαφέρουν πολύ τέτοιου είδους δράσεις και μου αρέσει να μαθαίνω για καινούρια πράγματα που δεν ήξερα. Οπότε, ναι, με χαρά θα συμμετείχα πάλι σε κάτι αντίστοιχο.»
