Της Δανάης Συρίγου
Στη σημερινή εποχή τείνουμε να μετράμε την αξία μας με βάση την αγοραστική μας δύναμη. Ζούμε σε μια κοινωνία που η αξία των πραγμάτων υπολογίζεται σύμφωνα με την εικόνα τους και όχι την ουσία τους. Η κατανάλωση δεν περιορίζεται πλέον στην κάλυψη βασικών αναγκών, αλλά μετατρέπεται σε στάση ζωής και κοινωνικής αποδοχής. Ό,τι είναι λαμπερό, ακριβό και εντυπωσιακό μοιάζει να έχει μεγαλύτερη σημασία, στοχεύοντας στην τέρψη των ματιών μας και στην ικανοποίηση εσωτερικών μας ανασφαλειών.
Οι διαφημίσεις, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η βιομηχανία της ψυχαγωγίας ενισχύουν αυτή την νοοτροπία. Έχουν αναλάβει τον ρόλο τις καλλιέργειας «τεχνητών αναγκών», δηλαδή την αίσθηση ότι χρειαζόμαστε κάτι όχι για να επιβιώσουμε, αλλά για να νιώσουμε σημαντικοί, ελκυστικοί και πετυχημένοι. Παράλληλα, μας προτρέπουν διαρκώς να θέλουμε περισσότερα, να αποκτούμε ταχύτατα και να αντικαθιστούμε ακόμη πιο γρήγορα. Ο άνθρωπος με την αγορά ενός ρολογιού δεν βλέπει απλά την ώρα, αγοράζει κύρος, γόητρο και ταυτότητα. Το «αρκετό» μοιάζει κάπως ξεπερασμένο. Τη θέση του έχει καταλάβει πλέον το «έχω την ανάγκη να πάρω κι άλλο… κι άλλο… κι άλλο» . Έτσι, το άτομο παγιδεύεται σε έναν αδιάκοπο κύκλο επιθυμιών, όπου η ικανοποίηση είναι πάντα προσωρινή και η έλλειψη μόνιμη.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της λογικής είναι το τραγούδι «Φερ΄το» του Ακύλα, το οποίο πιθανότατα θα αποτελέσει τη φετινή μας συμμετοχή στο διαγωνισμό της Eurovision. Οι στίχοι του τραγουδιού κατακλύζονται από εικόνες πλούτου όπως: χρυσά ρολόγια, ρούχα, ακίνητα, ακριβά αυτοκίνητα. Το επαναλαμβανόμενο – φερ’ το - δεν είναι απλώς μια λέξη, αλλά μια προσταγή που συσσωρεύει μέσα της την έννοια του υπερκαταναλωτισμού. Δεν υπάρχει όριο, δεν υπάρχει «κορεσμός». Ακόμα κι όταν όλα αποκτηθούν δεν θα υπάρξει στιγμή που να είναι αρκετά.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι σε κάποιους στίχους γίνεται αναφορά σε στερήσεις του παρελθόντος. Ο πλούτος προβάλλεται ως μια δήθεν υπόσχεση «ότι δεν θα λείψει τίποτα ξανά» , όπως τραγουδάει και ο Ακύλας. Ωστόσο είναι γνωστό ότι ο υπερκαταναλωτισμός δεν μπορεί να θεραπεύσει τις ελλείψεις, παρά μόνο να τι μεταμφιέσει σε πολυτέλειες.
Το τραγούδι δεν αφήνει χώρο για μέτρο, αυτοσυγκράτηση ή προβληματισμό. Αντίθετα, προβάλλει τον κόσμο όπου η αξία ταυτίζεται με την ποσότητα και την επιτυχία μέσω της επίδειξης. Η απόκτηση δεν προσφέρει ουσιαστική ικανοποίηση, αλλά γεννά νέες ανάγκες και ενισχύει την αίσθηση του ανικανοποίητου. Όσο περισσότερα αποκτώνται , τόσο μεγαλύτερο γίνεται το κενό της ζήτησης. Σιγά -σιγά, το “έχω” αρχίζει να αντικαθίσταται από το “είμαι” με αποτέλεσμα όποιος έχει τα περισσότερα, να θεωρείται πιο άξιος, πιο επιτυχημένος, πιο «πλήρης». Τελικά ένα τραγούδι μπορεί να μας προβληματίσει για ένα τόσο σοβαρό θέμα;
