Επικίνδυνες μοντέρνες τοιχογραφίες
του Δημήτρη Παπασουλιώτη
Ανέκαθεν ο άνθρωπος από τη φύση του θέλει να καταγράφει την ιστορία του. Την ύπαρξή του. Το ίχνος που θα αφήσει στη Γη να επιβιώσει του φθαρτού σώματός του. Μπορούμε να το δούμε αυτό από την προϊστορική ήδη εποχή, από χρωματιστές παλάμες στους τοίχους των σπηλαίων μέχρι και την αποτύπωση της φωνητικής αλληλεπίδρασης με σύμβολα σε βράχους, παπύρους, χαρτί και σήμερα στην οθόνη του υπολογιστή. Τώρα έχουμε την ευκαιρία όχι μόνο να απαθανατίσουμε την κάθε στιγμή της ζωής μας με ευκολία αλλά και να τη μοιραστούμε με ολόκληρο τον πλανήτη. Ένα δίκτυο αλληλεπίδρασης που απλώνεται σε όλη την ανθρωπότητα. Εξού και το όνομα: μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όμως ενώ μπορεί να ακούγεται συναρπαστικό, μπορούν να αντεπεξέλθουν οι έφηβοι σε αυτό τον βαθμό εξουσίας που τους δίνεται στη σημερινή κοινωνία;
Αρχικά μπορούμε όλοι να συμφωνήσουμε ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν συμβάλει στη διεύρυνση της επικοινωνίας. Η απόσταση δεν μοιάζει πια τόσο μεγάλο πρόβλημα και οι φίλοι μπορούν να διατηρήσουν καθημερινή αλληλεπίδραση με αξιοσημείωτη άνεση. Επιπλέον είναι πηγή ενημέρωσης και ψυχαγωγίας, δίνοντας τη δυνατότητα σε οποιονδήποτε να ενημερωθεί για την κοινωνική και πολιτική επικαιρότητα, τη μουσική, τον κινηματογράφο, αλλά και να διασκεδάσει με αστεία βίντεο μετά από μια σκληρή μέρα γεμάτη υποχρεώσεις. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να λειτουργήσουν σαν απόδραση από την καθημερινότητα, αλλά και σαν τηλεσκόπιο για να παρατηρήσει κανείς πιο λεπτομερώς μια είδηση. Ένα πλεονέκτημα όμως που, κατά τη γνώμη μου, δεν συζητιέται όσο θα έπρεπε είναι η ανάπτυξη της δημιουργικότητας στην οποία ανοίγουν καινούργιους δρόμους τα μέσα αυτά. Σε πλατφόρμες όπως το Tik Tok ή το Instagram ένας έφηβος έρχεται ξαφνικά αντιμέτωπος με μια γκάμα δημιουργιών από όλον τον κόσμο. Κείμενα, πεζά ή ποιητικά, φωτογραφίες, έργα τέχνης, μέχρι και ταινίες μικρού ή μεγάλου μήκους είναι στη διάθεσή του, πράγμα δυσκολότερο σε παλαιότερες εποχές, για να τον εμπνεύσουν, ενώ ταυτόχρονα έχει την ευκαιρία να μοιραστεί τη δική του έμπνευση με ένα λιγότερο ή περισσότερο ευρύ κοινό. Στην παλάμη του χεριού του έχει όλον τον δημιουργικό χώρο αλλά και το εργαλείο για να εκφραστεί. Πράγμα που συμβαίνει όντως: νεαροί δημιουργοί συγκεντρώνουν έναν αξιοσημείωτο αριθμό ακολούθων σε κάποια πλατφόρμα κοινοποιώντας τη δουλειά τους, δίνοντας έτσι ώθηση στην πραγματοποίηση των ονείρων τους και παίρνοντας κουράγιο να συνεχίσουν σε μια κοινωνία που εξουσιάζεται από το κέρδος.
Παρ’ όλα αυτά, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν καταλήξει δίκοπο μαχαίρι οδηγώντας σε κοινωνική απομόνωση και εγωκεντρισμό και λειτουργώντας συχνά ως χώρος έκφρασης μίσους. Παρακολουθώντας μια ιδανική ζωή μέσω των “stories”, αποσπασμάτων δηλ. των καλύτερων στιγμών μιας μέρας δημιουργεί μια ουτοπική εικόνα ο κάθε άνθρωπος για το πώς θα έπρεπε να είναι η ζωή του. Έτσι κάποιος που βλέπει κάτι τέτοιο ενώ πνίγεται στη δουλειά, ή στο διάβασμα, νιώθει μειονεκτικά και ξαφνικά, εφόσον λαμβάνει μια τυπική μόνο κοινωνικοποίηση μέσω μηνυμάτων, κλείνεται στον εαυτό του. Από την άλλη μεριά της οθόνης, υπάρχει ο εγωκεντρισμός. Να φωτογραφηθώ όσο πιο όμορφος μπορώ, να «ανεβάσω» πού διασκέδαζα το βράδυ, να δείξω στον κόσμο το ακριβό μου αμάξι. Μια εμμονή με τον εαυτό μας, που όχι μόνο είναι υπερβολική αλλά καταστρέφει και την αυτοεικόνα μας: η μύτη μου είναι πολύ μεγάλη σε αυτή τη φωτογραφία, οι ώμοι μου πολύ στενοί στην άλλη, και άλλες πάρα πολλές μικρολεπτομέρειες που παρατηρούμε μόνο εμείς. Επιπροσθέτως, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εκδηλώνεται και η σκοτεινή μας φύση. Ενώ πριν μιλούσα με κάποιον πρόσωπο με πρόσωπο, τώρα κρύβομαι πίσω από μια οθόνη και μάλιστα, μερικές φορές, ανώνυμα. Είναι πολύ συχνό φαινόμενο στην εποχή μας ο διαδικτυακός εκφοβισμός και έχει επηρεάσει πολλούς εφήβους σε όλον τον κόσμο, θύτες και θύματα.
Συμπερασματικά, τα Μ.Κ.Δ. είναι μια αποτύπωση ίσως όλης της φύσης μας. Από την επιθυμία για φιλίες, συνεργασία και δημιουργία… στο ακραίο μίσος. Από την ανάγκη μας για κοινωνικοποίηση μέχρι τον εγωκεντρικό μας εαυτό. Σε έναν κόσμο όπου τα Μ.Κ.Δ. είναι πλέον αναπόσπαστο μέρος του, πρέπει να μάθουμε να τα χειριζόμαστε ανάλογα, όχι να προσποιούμαστε πως δεν υπάρχουν. Ελπίζω στο μέλλον να λάβει ενεργό μέρος το σχολείο στην ενημέρωση και τη σωστή αντιμετώπιση των προβλημάτων που προκύπτουν στα Μ.Κ.Δ. Μέχρι τότε συμβουλεύω κάθε έφηβο να ξανασκεφτεί τη σχέση του με αυτά τα μέσα και να βρει τις δικές του ισορροπίες.
