Τα Κοτσαμάνια Τετραλόφου είναι ένα ποντιακό έθιμο, παραλλαγή  του εθίμου των Μωμόγερων, που έχει τις ρίζες του στην αρχαία Ελλάδα. Το έθιμο γενικά είχε πάνω από 50 παραλλαγές στον Πόντο και έχει ενταχθεί στον κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Μια από τις παραλλαγές του είναι και τα Κοτσαμάνια που γίνονταν στη Λιβερά της Τραπεζούντας. Μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών  το 1923, συνεχίστηκε στον Τετράλοφο Κοζάνης, όπου λαμβάνει χώρα στις 25 και 26 Δεκεμβρίου.

Κάθε χρόνο, λοιπόν, ένας πολυμελής θίασος μπαίνει στην αυλή κάθε σπιτιού στο χωριό. Αυτό θεωρείται ευλογία και καλοτυχία. Ο θίασος αποτελείται από:

• 12 φουστανελοφόρους (συμβολίζουν τους δώδεκα μήνες, ενώ για άλλους τους δώδεκα στρατηγούς του Μ. Αλεξάνδρου, καθώς κρατούν ένα ραβδί που παραπέμπει στη μακεδονική σάρισα και χορεύουν πολεμικό χορό).
• Δύο νύφες, σύμβολα της γονιμότητας (για άλλους είναι ο πολιτισμός της Ελλάδος που κατά καιρούς «κλέβουν » οι διάφοροι λαοί),
• Γέρο-Γριά (ο χρόνος που φεύγει),Αστυνόμο, Γιατρό και Διάβολο (η κρατική εξουσία και η δύναμη του κακού). Αξίζει να προσθέσω ότι όλους τους ρόλους τούς υποδύονται άντρες, ακόμη και τον ρόλο της νύφης.

Οι Κοτσαμάνοι μπαίνουν από σπίτι σε σπίτι, για να χορέψουν και οι ιδιοκτήτες των σπιτιών φέρνουν κεράσματα για όλους όσοι είναι εκεί. Εννοείται ότι και στο σπίτι μου βγάζουμε πολλά κεράσματα. Κάποιοι κλέβουν τις νύφες ,ο γιατρός εξετάζει και βάζει πρόστιμα. Όλο το χωριό συμμετέχει, διασκεδάζει και έρχεται σε επαφή. Κάθε χρόνο μαζεύεται πολύς κόσμος από όλη την Ελλάδα, για να παρακολουθήσει και έχει τύχει να δω και άτομα από άλλη χώρα να έρχονται στον Τετράλοφο για το έθιμο, σαν διακοπές.

Εγώ με την οικογένειά μου πάντα επισκεπτόμαστε το χωριό εκείνη την περίοδο, για να παρακολουθήσουμε και να συμμετέχουμε στο έθιμο αυτό. Από μωρό με πήγαιναν να παρακολουθήσω και  θεωρώ ότι είναι ένα από τα πιο σημαντικά κομμάτια της ζωής μου. Τότε, συναντάω συγγενείς και φίλους που έχω να δω πολύ καιρό. Γενικά από κάθε χρονιά έχω μια όμορφη ανάμνηση. Στην οικογένειά μου πολλά άτομα ήταν ή είναι Κοτσαμάνοι και ο ρόλος αυτός περνάει από γενιά σε γενιά σε όλες τις οικογένειες.

Όταν  τελειώσουν όλα τα σπίτια του χωριού, μαζευόμαστε στην κεντρική πλατεία  και σχηματίζουμε έναν κύκλο, στον οποίο χορεύουν οι Κοτσαμάνοι για τελευταία φορά, σηματοδοτώντας την επιτυχία του εθίμου. Εγώ με τα υπόλοιπα παιδιά του χωριού, όσο περιμένουμε για τον τελικό χορό, πηγαίνουμε στο τραπέζι που στήνει ο Πολιτιστικός Σύλλογος, στο οποίο δοκιμάζουμε  ποντιακά εδέσματα. Μετά το τέλος του χορού, ξεκινάει ο αγγειοπαίχτης να παίζει άλλους ποντιακούς χορούς για όλους τους παρευρισκόμενους. Ορισμένα άτομα σχηματίζουν έναν κύκλο στο κέντρο και λένε ποντιακά δίστιχα, ανάλογα με το τραγούδι που παίζει, που συνήθως είναι σε ρυθμό τικ.

Τα Κοτσαμάνια και οι Μωμόγεροι, που συνεχίζονται και σε άλλα μέρη του νομού, είναι, κατά τη γνώμη μου, από τα πιο σημαντικά έθιμα της χώρας μας. Με αυτόν τον τρόπο τα χωριά μας διατηρούν μια πολιτιστική ταυτότητα και  οι άνθρωποι δεσμούς μεταξύ τους και με τις ρίζες τους.

            Η  φωτογραφία είναι του George Tatakis