16 Ιανουαρίου 1917

Μια μέρα όπως όλες οι άλλες, με τον ήχο των αεροπλάνων να αντηχεί στον αέρα προτού ανατείλει ο ήλιος. Ένας τραυματισμός στο πόδι με κρατά σήμερα στην τρύπα μου στο χαράκωμα. Το καλό είναι ότι δε θα βγω στο μέτωπο τις επόμενες μέρες.  Νιώθω την υγρασία να με διαπερνά και το κρύο να με κυριεύει.  Ο πόνος στο πόδι γίνεται πιο δυνατός. Ο θόρυβος από τα πυροβόλα και τις εκρήξεις είναι αδιάκοπος. Οι στρατιώτες σε σειρές κινούνται νευρικά πάνω κάτω κρατώντας τα όπλα τους. Κοιτάζουν με σιωπηλή ένταση σαν να περιμένουν την επόμενη καταστροφή. Δεν υπάρχει χρόνος για σκέψεις, μόνο για επιβίωση. Κοιτάζω το ρολόι μου. Οι ώρες κυλούν αργά. Η τροφή που μας έχουν δώσει είναι λιγοστή και το νερό στο ποτάμι έχει στερέψει, όμως δεν έχουμε άλλη επιλογή.

Χλιάπα Κωνσταντίνα

Πέμπτη 20 Δεκεμβρίου 1916

Οι περισσότεροι συμπολεμιστές μου είναι νεκροί. Θυμάμαι τα παγωμένα νεκρά σώματα των φίλων μου  που η σάρκα τους φαγωνόταν από τους αρουραίους.

Την περασμένη νύχτα δεν κοιμήθηκα καθόλου από την υγρασία  και τους πυροβολισμούς. Είμαι άρρωστος και ξέρω πως δε θα ζήσω για πολύ ακόμη. Δε θέλω να με φάνε κι εμένα οι αρουραίοι και τα σκουλήκια.

Έρχονται στο μυαλό μου τα Χριστούγεννα που περιμέναμε με ανυπομονησία για τα δώρα που θα έβαζε ο Αη Βασίλης κάτω από το δέντρο. Θέλω να περάσω έστω μια μέρα με τη μητέρα μου πριν γίνω τροφή για τους γιγάντιους αρουραίους.

Ζαχαράκης Λευτέρης

Τρίτη 22 Οκτωβρίου 1915

Αγαπητό μου ημερολόγιο,

Αυτές τις μέρες οι αντίπαλοι κάνουν όλο και πιο δυνατές επιθέσεις. Δεν έχω ιδέα άμα αντέξω. Είμαι ξύπνιος τέσσερις νύχτες κι όταν πάω να κοιμηθώ, τρομάζω από τα ποντίκια και από τον ήχο των αεροπλάνων. Παντού νεκροί…. Κάνει πολύ κρύο και δυσκολεύει τα πράγματα. Περιμένουμε ενισχύσεις για την επίθεση στο αντίπαλο οχυρό. Φοβάμαι πολύ. Εύχομαι να γυρίσω σπίτι.

Καλέας Μιχάλης

Τρίτη 18 Δεκεμβρίου 1918

Αγαπημένο μου ημερολόγιο,

Σήμερα ξεκίνησε ήρεμα η μέρα μου. Εντάξει, μπορεί λίγο να κρύωνα, επειδή βρισκόμαστε κάτω από το έδαφος, αλλά, εντάξει, το παλεύω και πώς να το πω…. φοβάμαι τον πόλεμο. Βρίσκομαι σε μια δύσκολη κατάσταση, είμαι νέος στρατιώτης, βλέπω τους άλλους στρατιώτες να πολεμάνε, να σκοτώνουν ή και να σκοτώνονται και φοβάμαι να πυροβολήσω. Δεν καταλαβαίνω γιατί πολεμάμε, δε θέλω να πεθάνω… Η μάνα μου σίγουρα θα με περιμένει, κάθε μέρα θα σκέφτεται τι κάνω, αν είμαι καλά, αν πονάω. Ανυπομονώ πώς και πώς να πάω σπίτι, δε θέλω να πεθάνω. Εντάξει τώρα… πρέπει να πάω να ξεκουραστώ, γιατί αύριο θα έχω μια δύσκολή μέρα. Καληνύχτα.

Ασλανίδης Δημήτρης

Σήμερα ήταν μια πολύ δύσκολή μέρα. Απορώ πώς ζω ακόμη μετά τη νυχτερινή επίθεση. Είμαι χωμένος σε μια τρύπα στο χαράκωμα που δεν τη φτάνει το νερό από τη χτεσινή βροχή που έχει μαζευτεί κάτω. Αυτήν την ώρα δεν ακούγεται τίποτα. Υπάρχουν και τέτοιες στιγμές αλλά είναι λίγες. Μετανιώνω που δήλωσα εθελοντής στον πόλεμο. Με πιάνει συχνά μια ανάγκη να παραιτηθώ, να μην πολεμώ κι ας με σκοτώσουν. Κι αμέσως συνέρχομαι…σκέφτομαι τη γυναίκα μου και τα παιδιά. Είναι ο μόνος λόγος να παραμείνω ζωντανός, να γλιτώσω από αυτό το κακό και να τους ξαναδώ. Πολλοί στρατιώτες στο χαράκωμά μας ταράζονται, όταν ακούν τις οβίδες να σφυρίζουν πάνω από τα κεφάλια μας, παθαίνουν σοκ, τρελαίνονται πραγματικά. Αν το πάθω κι εγώ δεν αξίζει να ζω.

Λιάκου Μαρία

Αγαπητό μου ημερολόγιο,

417 ημέρες που είμαι στο χαράκωμα και πολεμώ για τους συμμάχους. Δε βρίσκω ησυχία. Οι Γερμανοί δεν μας αφήνουν ήσυχους, ακόμη και τη νύχτα κάνουν επιδρομές στο χαράκωμα. Θέλω να φύγω. Μου λείπει η γυναίκα μου κι όλοι οι δικοί μου. Τη νύχτα να κοιμηθείς δεν μπορείς. Τα ποντίκια κάνουν επιδρομές. Αν βγάλουμε  τις αρβύλες, τρώνε τα πόδια μας. Το χειρότερο είναι όταν βρέχει που το νερό μαζεύεται στο χαράκωμα  και δε φεύγει. Δε νιώθω τα πόδια μου πλέον. Ήμουν άρρωστος πριν από τρεις μέρες, τώρα έχω καλυτερέψει, αλλά νιώθω πάλι αδύναμος και ταλαιπωρημένος. Τα αυτιά μου πονάνε και βουίζουν διαρκώς από τις οβίδες και τους πυροβολισμούς. Αυτή είναι η καθημερινότητα. Ελπίζω να γυρίσω ζωντανός στο σπίτι μου. Έχω πάντα μαζί μου μια εικόνα της Παναγίας που προσεύχομαι και με φυλάει τόσο καιρό.

 Μαρκόπουλος Γιώργος

Συμπλήρωσα 103 μέρες στα χαρακώματα μαζί με τους συμμάχους. Το βράδυ το αντίπαλο χαράκωμα έκανε έφοδο, αλλά τους κατατροπώσαμε, όμως το κόστος ήταν πολύ μεγάλο, χάσαμε πολλούς και καλούς στρατιώτες. Ό ένας ήταν πολύ φίλος μου, δεν κατάφερα να τον σώσω. Έχω γεμίσει μίσος για αυτούς. Το κρύο μας τρυπάει  μέχρι τα κόκαλα, όλη μέρα στις λάσπες, δεν αντέχεται αυτό το πράγμα, είναι πολύ δύσκολο. Οι αρουραίοι μας δαγκώνουν στα πόδια και μερικοί παθαίνουν μολύνσεις. Είναι πολύ δύσκολο αυτό που ζούμε και το μόνο εύκολο είναι να παραιτηθώ, αλλά δεν θα το κάνω, γιατί είναι καθήκον μου να πολεμήσω.

Τριανταφυλλίδης Γιάννης