της Κατερίνας Μ.
Η Μαστίχα Χίου, προϊόν προστατευόμενης ονομασίας προέλευσης, είναι το εμβληματικό προϊόν της Χίου. Παράγεται μόνο στο νότιο τμήμα του νησιού, στα Μαστιχοχώρια, από τα μαστιχόδεντρα . Το μαστιχόδεντρο ή σχίνος, είναι θάμνος αειθαλής ύψους 2-3 μέτρων, που αναπτύσσεται αργά και παίρνει την πλήρη ανάπτυξή του μετά από 40-50 χρόνια, φτάνοντας μέχρι και τα 5 μέτρα ύψος. Η μέση παραγωγή ενός μαστιχόδεντρου είναι περίπου 150 γραμμάρια ανά δέντρο. Η μοναδική φυσική αρωματική ρητίνη του μαστιχόδεντρου έχει πολλαπλές χρήσεις και η παραγωγή και το εμπόριό της είναι βασικός στοιχείο της τοπικής οικονομίας. Η Μαστίχα Χίου είναι ένα από τα αρχαιότερα μπαχαρικά στη Μεσόγειο, και το χαρακτηριστικό της άρωμα χρησιμοποιείται στη ζαχαροπλαστική, στη μαγειρική, σε ποτά, καλλυντικά και διάφορα φαρμακευτικά είδη. Η Ένωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου είναι ο αποκλειστικός παραγωγός και διανομέας της φυσικής Μαστίχας Χίου, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.
Η καλλιέργεια της μαστίχας δεν είναι απλή υπόθεση. Ακολουθεί τον ίδιο παραδοσιακό τρόπο. Παρά την εισαγωγή τεχνολογίας και χρήση νέων εργαλείων, η καλλιέργεια παραμένει φυσική και τα βασικά της βήματα είναι ίδια εδώ και χρόνια. Τα βασικά στάδια της καλλιέργειας είναι τέσσερα: το χωμάτισμα, το κέντημα, το μάζεμα και το καθάρισμα.
1. Χωμάτισμα: Το χωμάτισμα περιλαμβάνει το καθάρισμα και λείανση του εδάφους γύρω από το δέντρο, ώστε να δημιουργηθεί μία όσο το δυνατό πιο ίσια επιφάνεια, που ονομάζεται “τραπέζι”. Το τραπέζι στη συνέχεια καλύπτεται με ασπρόχωμα, το οποίο δεν επηρεάζει τις φυσικές και χημικές ιδιότητες της μαστίχας, ούτε την καθαρότητά της. Όσο πιο καθαρό είναι το έδαφος κάτω από το δέντρο, τόσο πιο καθαρή θα είναι η μαστίχα που θα μαζευτεί στη συνέχεια.
2. Κέντημα: Το κέντημα ή κέντος περιλαμβάνει το χάραγμα του κορμού του μαστιχόδεντρου με αιχμηρό εργαλείο, το κεντητήρι. Είναι η πιο σημαντική φάση της παραγωγής και πραγματοποιείται από τα μέσα Ιουλίου μέχρι τα τέλη Αυγούστου. Γίνεται σταδιακά, περισσότερες από μία φορές. Οι παραγωγοί με μεγάλη προσοχή δημιουργούν τις πληγές στα δέντρα τους, από τα οποία ρέει στη συνέχεια το ρετσίνι του σχίνου, η μαστίχα.
3. Μάζεμα: Το μάζεμα γίνεται αφού στερεοποιηθεί η μαστίχα, και γίνεται επίσης σταδιακά. Πρώτα μαζεύεται η χοντρή μαστίχα ή “πίτα” από το τραπέζι. Στη συνέχεια μαζεύεται η μαστίχα που έχει στερεοποιηθεί στον κορμό και κλαδιά του μαστιχόδεντρου. Αποθηκεύεται σε δροσερούς χώρους μέχρι να αρχίσει το καθάρισμά της.
4. Καθάρισμα: Το καθάρισμα αποτελεί μία κουραστική και μακρά διαδικασία, καθώς στόχος των παραγωγών είναι να παραδώσουν στον Συνεταιρισμό όσο το δυνατό καθαρότερο προϊόν. Η μαστίχα κοσκινίζεται για να διαχωριστεί από χώμα και φύλλα, ξεπλένεται και απλώνεται να στεγνώσει. Στη συνέχεια, παραδοσιακά, αναλαμβάνουν οι γυναίκες, οι οποίες εξετάζουν κάθε κόκκο μαστίχας αφαιρώντας τις ξένες ύλες με μυτερά μαχαίρια. Η φάση αυτή του καθαρίσματος συχνά μετατρέπεται σε κοινωνική διαδικασία, καθώς πολλές γυναίκες καθαρίζουν παρέα, βοηθώντας η μία την άλλη, ενώ διασκεδάζουν τη μονοτονία της κοπιαστικής εργασίας με ιστορίες.
