Εμείς ελέγχουμε την οθόνη ή η οθόνη εμάς;
Αποκαλυπτικά στοιχεία από έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο σχολείο μας!
Από τη μαθήτρια του Β2 Παπαδοπούλου Εμμανουέλα
Όλοι μας μικροί και μεγάλοι έχουμε συνειδητοποιήσει πως κάποια στοιχεία της καθημερινότητάς μας έχουν επηρεαστεί έμμεσα από την ενσωμάτωση της τεχνολογίας στην ζωή μας, όπως ο τρόπος σκέψης και συμπεριφοράς απέναντι στις υποχρεώσεις μας. Η αλήθεια είναι πως η χρήση των κινητών τηλεφώνων από τους νέους αποτελεί δίκοπο μαχαίρι, καθώς από τη μία πλευρά λειτουργεί ως πηγή απεριόριστων δυνατοτήτων αλλά παράλληλα κρύβει σημαντικούς κινδύνους οι οποίοι επηρεάζουν την ψυχική υγεία και την κοινωνικοποίησή τους.
Ας δούμε κάποια θετικά στοιχεία που προσφέρουν τα κινητά τηλέφωνα.
Αρχικά μέσα από την χρήση των κινητών τηλεφώνων διευκολύνεται η άμεση επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων π.χ. η απόσταση δεν αποτελεί πλέον πρόβλημα στην διατήρηση επαφών με φίλους, συγγενείς, δίνοντας έτσι τη δυνατότητα να εκφράζονται ελεύθερα και άνετα ο ένας με τον άλλο. Επιπλέον, η πρόσβαση στο διαδίκτυο προσφέρει απεριόριστες δυνατότητες μάθησης όπως εκπαιδευτικά βίντεο, ηλεκτρονικά βιβλία και διαδικτυακά μαθήματα που ενισχύουν τη γνώση και διευρύνουν τους ορίζοντες των νέων.
Παράλληλα, τα κινητά συμβάλλουν στην ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων, οι οποίες θεωρούνται απαραίτητες στον χώρο εργασίας αλλά και γενικότερα στην καθημερινή μας ζωή. Οι νέοι εξοικειώνονται με την τεχνολογία από μικρή ηλικία και μαθαίνουν να αξιοποιούν εφαρμογές και δεξιότητες που διευκολύνουν την καθημερινότητά τους.
Ωστόσο υπάρχουν και αρνητικές συνέπειες που επιφέρει το κινητό στους νέους.
Η υπερβολική χρήση κινητών τηλεφώνων μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα. Πολλοί νέοι αφιερώνουν αμέτρητες ώρες στα κοινωνικά δίκτυα ή ακόμα και σε διάφορα ηλεκτρονικά παιχνίδια παραμελώντας τις σχολικές τους υποχρεώσεις και τις κοινωνικές τους συναναστροφές στην πραγματική ζωή. Επίσης η πολύωρη ενασχόληση μπροστά από μια οθόνη μπορεί να επηρεάσει την ψυχική και σωματική υγεία του ατόμου προκαλώντας του άγχος, νεύρα, χαμηλή αυτοεκτίμηση, προβλήματα όρασης αλλά και ορθοστασίας. Επίσης ακόμη ένα σημαντικό αρνητικό στοιχείο είναι ο διαδικτυακός εκφοβισμός, καθώς η ανωνυμία που προσφέρει το διαδίκτυο συχνά ενθαρρύνει αρνητικές συμπεριφορές οι οποίες πολλές φορές πληγώνουν τους νέους.
Σύμφωνα με μία έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο 2ο Γενικό Λύκειο Έδεσσας με μορφή ερωτηματολογίου, τέθηκαν στους μαθητές όλων των τάξεων ερωτήματα σχετικά με την καθημερινή χρήση των κινητών τηλεφώνων εντός κι εκτός σχολικού περιβάλλοντος.
Στην ερώτηση σχετικά με το πόσες ώρες την ημέρα συνολικά χρησιμοποιούν το κινητό, το 53,2% απάντησε 2-4 ώρες, το 25,8% απάντησε 5-7 ώρες, το 12,9% απάντησε λιγότερο από 2 ώρες και το 8,1% πάνω από 8 ώρες καθημερινής χρήσης.
Ως σημαντικότερο λόγο χρήσης των κινητών τηλεφώνων η πλειονότητα των ερωτώμενων μαθητών θεωρεί την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την ανταλλαγή μηνυμάτων ενώ σημαντικά λιγότεροι απάντησαν ότι χρησιμοποιούν τα κινητά τηλέφωνα για εκπαιδευτικούς λόγους.
Στο ερώτημα για την ψηφιακή πλατφόρμα που χρησιμοποιούν περισσότερο οι απαντήσεις τους μοιράζονται ανάμεσα στο Instagram (45,2%) και στο Tik Tok (41,9%), ενώ ποσοστό 11,3% επιλέγει το YouTube, γεγονός που επιβεβαιώνει τη μεγάλη επιρροή των συγκεκριμένων εφαρμογών στη νεανική καθημερινότητα.
Αρνητικές αντιδράσεις προκαλεί το ενδεχόμενο εφαρμογής του μέτρου της απαγόρευσης των social media για άτομα κάτω των 16 ετών, όπως έγινε σε άλλες χώρες. Περίπου ένας στους δύο μαθητές απάντησε ότι θα έβρισκε τρόπο να παρακάμψει τον περιορισμό κι ένας στους τέσσερις ότι με το μέτρο αυτό θα ένιωθε απομονωμένος από τους φίλους του. Τέλος, μόνο ένας στους τέσσερις αξιολογεί θετικά το μέτρο ως προς την ψυχική υγεία των νέων, γεγονός που δείχνει τη δυσκολία εφαρμογής ενός τέτοιου μέτρου στη χώρα μας.
Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι το 1/3 των ερωτώμενων μαθητών απάντησε ότι το κινητό παραμένει ανοιχτό δίπλα τους κατά τη διάρκεια του ύπνου, αγνοώντας τις αρνητικές συνέπειες που μπορεί να έχει η συνήθεια αυτή στην ποιότητα του ύπνου τους.
Σχετικά με το μέτρο της απαγόρευσης εμφανούς κατοχής κινητού τηλεφώνου στο σχολείο που εφαρμόζεται τα δύο τελευταία χρόνια, περίπου τα 2/3 των μαθητών τοποθετούνται αρνητικά και μόνο το 1/3 θεωρεί θετικό το μέτρο αυτό, γεγονός που δείχνει ότι η πλειοψηφία των μαθητών αντιμετωπίζει το συγκεκριμένο μέτρο ως περιοριστικό.
Η αναποτελεσματικότητα του παραπάνω μέτρου αποδεικνύεται και από τις απαντήσεις των μαθητών σχετικά με το αν χρησιμοποιούν κρυφά το κινητό τους τηλέφωνο εντός του σχολείου. Ποσοστό 40% παραδέχεται ότι το κάνει πολύ συχνά ενώ το υπόλοιπο 60% απαντάει ότι χρησιμοποιεί σπάνια ή ποτέ το κινητό τηλέφωνο εντός του σχολικού χώρου, πράγμα που επιβεβαιώνει τη δυσκολία τήρησης του συγκεκριμένου μέτρου από τους μαθητές.
Στο ερώτημα σχετικά με το αν η απουσία του κινητού στα διαλείμματα έχει βελτιώσει τις διαπροσωπικές σχέσεις με τους συμμαθητές τους, το 16,1% απάντησε « πολύ», το 29% «αρκετά», το 30,6% «λίγο» και το 24,2% «καθόλου». Οι απαντήσεις αυτές δείχνουν ότι για αρκετούς μαθητές η απουσία του κινητού συμβάλλει, έστω και σε μικρό βαθμό, στη βελτίωση της επικοινωνίας και της κοινωνικής αλληλεπίδρασης.
Θετική είναι η άποψη της πλειοψηφίας σε ποσοστό 70%, στο ερώτημα για το αν το κινητό θα μπορούσε να χρησιμοποιείται στην τάξη αποκλειστικά για εκπαιδευτικούς σκοπούς υπό την επίβλεψη καθηγητή, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι οι μαθητές αναγνωρίζουν την αξία της χρήσης του κινητού τηλεφώνου ως εκπαιδευτικού εργαλείου.
Σχετικά με το αν οι μαθητές νιώθουν άγχος ή εκνευρισμό όταν δεν έχουν πρόσβαση στο κινητό τους (π.χ. λόγω έλλειψης μπαταρίας ή σήματος), οι απαντήσεις κατανέμονται ως εξής: το 12,9% απάντησε ποτέ, το 40,3% απάντησε σπάνια, το 38,7% απάντησε συχνά και ποσοστό 8,1% απάντησε πολύ συχνά. Παρατηρείται ότι σχεδόν οι μισοί μαθητές βιώνουν συχνά ή πολύ συχνά άγχος όταν δεν έχουν το κινητό τους, γεγονός που αποκαλύπτει τον σημαντικό ρόλο που έχει πλέον το κινητό τηλέφωνο στην καθημερινότητά τους.
Μοιρασμένες είναι οι απαντήσεις των μαθητών στο ερώτημα για το αν η χρήση του κινητού επηρεάζει τη συγκέντρωσή τους στα μαθήματα, πράγμα που δείχνει ότι η μεγάλη πλειοψηφία αναγνωρίζει πως το κινητό επηρεάζει, σε μικρό ή μεγάλο βαθμό, τη συγκέντρωσή τους κατά τη διάρκεια του μαθήματος.
Τέλος, στο ερώτημα αν οι συμμετέχοντες έχουν υπάρξει μάρτυρες ή θύματα περιστατικού διαδικτυακού εκφοβισμού μέσω κινητού τηλεφώνου, το 24,2% απάντησε θετικά και το 75,8% απάντησε αρνητικά. Παρόλο που η πλειοψηφία δεν έχει βιώσει τέτοιο περιστατικό, το ποσοστό του 24,2% είναι σημαντικό και δείχνει ότι το φαινόμενο του cyberbulling παραμένει υπαρκτό και ανησυχητικό.
Η έρευνα αυτή επιβεβαιώνει ευρήματα άλλων παρόμοιων ερευνών και αποκαλύπτει ότι οι μαθητές αναγνωρίζουν τόσο τα θετικά όσο και τα αρνητικά της χρήσης του κινητού τηλεφώνου. Από τη μια πλευρά το θεωρούν χρήσιμο εργαλείο μάθησης, όταν χρησιμοποιείται σωστά. Από την άλλη, παραδέχονται ότι μπορεί να επηρεάσει τη συγκέντρωσή τους στην εκπαιδευτική διαδικασία και να προκαλέσει άγχος όταν απουσιάζει. Επιπλέον, το υπαρκτό ζήτημα του διαδικτυακού εκφοβισμού μέσω του κινητού τηλεφώνου αναδεικνύει την ανάγκη για ενημέρωση, πρόληψη και υπεύθυνη χρήση της τεχνολογίας στο σχολικό και κοινωνικό περιβάλλον.
