Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ξεναγού στις 21 Φεβρουαρίου, σκεφτήκαμε να σας διηγηθούμε μια από τις πολλές άγνωστες ιστορίες που κρύβει η γειτονιά του ΔΗΜ.Ω.Σ. Γυμνασίου Θεσσαλονίκης.
Σε απόσταση 300 μ. από το σχολείο μας, ανατολικά της λεωφόρου Μίκη Θεοδωράκη, συναντά κανείς τμήματα της βυζαντινής οχύρωσης της πόλης μας. Πρόκειται για κατάλοιπα του δυτικού τείχους τα οποία στην περιοχή αυτή σώζονται σε αρκετό ύψος, ανάμεσα στις πολυκατοικίες.
Η πρώτη οχύρωση της πόλης που έκτισε ο Κάσσανδρος το 315 π.Χ., δε σώζεται. Η ενίσχυση των τειχών της πόλης ξεκίνησε από τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο τον 3ο αι. μ.Χ. και συνεχίστηκε ως τον 14ο αι μ.Χ.
Τα δυτικά τείχη της Θεσσαλονίκης αποτέλεσαν κρίσιμα σημεία άμυνας της πόλης. Το έδαφος στην περιοχή αυτή είναι πεδινό κι ευάλωτο σε πολιορκίες και επιδρομές από ξηράς.
Στον 6ο και 7ο αι. μ.Χ. τα δυτικά τείχη δέχτηκαν επιθέσεις Αβάρων και Σλάβων με εξελιγμένες πολιορκητικές μηχανές. Τον 12ο αι. οι Νορμανδοί έσπασαν την άμυνα της πόλης, στο ύψος της Χρυσής Πύλης η οποία βρισκόταν σε μια θέση που απέχει περίπου 500 μ. ΝΑ του σχολείου μας. Το 1308, οι Καταλανοί μισθοφόροι που λεηλάτησαν τη Θράκη, έφτασαν κι εδώ. Όμως τα τείχη της πόλης δεν έπεσαν. Τέλος, όταν τον Μάρτιο του 1430 ο Μουράτ Β΄ πολιορκούσε τη Θεσσαλονίκη, τα δυτικά τείχη έπαθαν σοβαρές ζημιές από τους συνεχείς κανονιοβολισμούς και τις εφόδους των Γενιτσάρων.
Στην αρχή της σημερινής οδού Αγίου Δημητρίου, όπου κάποιος μπορεί να φτάσει περπατώντας από το σχολείο μας μέσα σε λίγα λεπτά, βρισκόταν μία από τις οκτώ μεγάλες πύλες των τειχών. Ήταν η Ληταία πύλη. Στις πηγές αναφέρεται και ως Γενί Καπού , δηλ. Νέα Πύλη. Η Ληταία πύλη ήταν διπλή με δυο παράλληλα ανοίγματα. Ανάμεσά σε αυτά υπήρχε ένα είδος περίβολου που διαμορφωνόταν από τα τείχη. Κάποιοι ερευνητές θεωρούν ότι ονομάστηκε Ληταία, γιατί βρισκόταν δίπλα στον δρόμο που οδηγούσε προς τη γειτονική κοινότητα της Λητής.
Η κατεδάφιση των τειχών της Θεσσαλονίκης ξεκίνησε το 1869 από τον Οθωμανό διοικητή, που ήθελε «να σπάσει το φράγμα της πόλης προς τον έξω κόσμο». Ήταν μια περίοδος που σε όλη την Ευρώπη, η αστυφιλία γκρέμιζε τα μεσαιωνικά τείχη.
Η Ληταία πύλη κατεδαφίστηκε το 1874. Σήμερα, έχουν απομείνει μόνο μερικοί μεγάλοι λίθοι από τα θεμέλιά της, κάποιες φωτογραφίες της πύλης πριν την κατεδάφισή της κι ένα χαρακτικό του 19ου αι. Έτσι στις μέρες μας, διασχίζοντας κάποιος τη λεωφόρο Μίκη Θεοδωράκη και ανηφορίζοντας προς την οδό Αγίου Δημητρίου, δε μπορεί να φανταστεί ότι στην περιοχή αυτή έγιναν κάποιες από τις πιο σφοδρές επιθέσεις επιδρομέων απέναντι στους Θεσσαλονικείς που αμύνονταν γενναία από τα τείχη.
Πέτρος Παπαϊωάννου, Λίτος Λουκάς, Α2
