Από τη Μιχαέλα Γιακουβή, μαθήτρια της Α’ τάξης
Ο σιδηροδρομικός σταθμός Έδεσσας αποτελεί έναν επιβατικό σταθμό επί της γραμμής Θεσσαλονίκη- Έδεσσα, ο οποίος βρίσκεται εντός του αστικού κέντρου της Έδεσσας, πρωτεύουσας της Περιφερειακής Ενότητας Πέλλας.
Ο σταθμός εγκαινιάστηκε στις 15 Ιουνίου 1894 επί τουρκοκρατίας. Ήταν μέρος του σχεδίου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για εκσυγχρονισμό και βελτίωση της επικοινωνίας των επαρχιών και ταχύτερη μεταφορά των εμπορευμάτων, αλλά και των στρατευμάτων σε κάθε μέρος της αυτοκρατορίας. Επειδή και οι Ευρωπαίοι ήταν θετικοί στην σύνδεση της Κωνσταντινούπολης με τη Βιέννη μέσω Θεσσαλονίκης, αλλά και με την ευρύτερη Βόρεια Ευρώπη, η Υψηλή Πύλη υλοποίησε το μεγάλο αυτό σιδηροδρομικό έργο. Για την περιοχή της Έδεσσας και της ευρύτερης περιοχής, ο σταθμός αποτελούσε σημαντικό κόμβο στις σιδηροδρομικές συνδέσεις. Ήταν ο ενδιάμεσος σταθμός της νέας σιδηροδρομικής γραμμής, μήκους 219 χιλιομέτρων που ένωνε τη Θεσσαλονίκη με το Μοναστήρι. Από εκείνη την ημέρα η πόλη έμπαινε σε μία σύγχρονη εποχή, καθώς μέσω ενός ευρύτερου δικτύου μπορούσε να ενωθεί με πολλές πόλεις σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αυτό αποτέλεσε μία ιστορική μέρα.
Το 1912, και συγκεκριμένα στις 18 Οκτωβρίου, ανήμερα της εορτής του Αγίου Λουκά, ο σταθμός βρέθηκε στο επίκεντρο των σημαντικότερων γεγονότων που πλαισίωσαν την πόλη, καθώς μέσω αυτού έφτασαν οι πρώτοι στρατιώτες που απελευθέρωσαν τη πόλη από τον οθωμανικό ζυγό. Αμέσως μετά έφτασε στο σταθμό, αμαξοστοιχία με έναν λόχο πεζικού του ελληνικού στρατού με επικεφαλής τον αξιωματικό Βασίλειο Γεννηματά. Οι κάτοικοι της πόλης έφτασαν στο σταθμό σε πομπή, ενώ πρωτοπόρος όλων ήταν ο Τούρκος Δήμαρχος Αλή Ριζά ο οποίος κρατούσε λευκή σημαία. Μετά από περίπου 530 χρόνια Τουρκοκρατίας, η Έδεσσα ήταν επιτέλους ελεύθερη.
Κατά τη διάρκεια του Β” Παγκοσμίου Πολέμου ο σταθμός χρησιμοποιήθηκε εκ νέου για τη μεταφορά ασθενών, υλικού και εφοδίων προς το μέτωπο, ενώ αποτέλεσε κύριο μέσο επικοινωνίας της πόλης με τα διοικητικά κέντρα της Θεσσαλονίκης από τις κατοχικές δυνάμεις. Ο σταθμός αποτελούσε σημαντικό κρίκο στο δίκτυο που συνέδεε τη Θεσσαλονίκη με τη Δυτική Μακεδονία, διευκολύνοντας τη μεταφορά γερμανικών στρατευμάτων. Ο σταθμός στην Έδεσσα, όπως και οι σιδηροδρομικές γραμμές της γύρω περιοχής έγιναν στόχος από τις ελληνικές αντιστασιακές ομάδες, έτσι ώστε να παρεμποδιστεί η μεταφορά υλικών από τους κατακτητές. Κατά τη διάρκεια της υποχώρησης των γερμανικών στρατευμάτων, οι υποδομές υπέστησαν ζημιές, οι οποίες στη συνέχεια αποκαταστάθηκαν πλήρως.
Κατά το διάστημα 2003 με 2006 η σιδηροδρομική γραμμή που διαπερνάει τον σταθμό της Έδεσσας εκσυγχρονίστηκε και συντηρήθηκε με σκοπό την αύξηση της ασφάλειας και τη συντήρηση τμημάτων που παρουσίαζαν φθορές και είχαν ως αποτέλεσμα τις βραδυπορίες σε ορισμένα σημεία του δικτύου. Αργότερα το 2010 το σύνολο της γραμμής από τη Θεσσαλονίκη έως την Έδεσσα εντάχθηκε στο δίκτυο του Προαστιακού σιδηρόδρομου Θεσσαλονίκης ως Γραμμή 2.
Σήμερα από τον σιδηροδρομικό σταθμό υπάρχουν συνδέσεις κυρίως με τρένα προς την Θεσσαλονίκη.
Πριν από τον πόλεμο οι Βερολινέζοι περηφανεύονταν για τον δρόμο τους «υπό τας φιλύρας», και οι Εδεσσαίοι για τον ρομαντικό δρόμο του σταθμού, όπως τον έλεγαν, με τις φλαμουριές και τις ακακίες που ενώνονταν, σχηματίζοντας ένα ατέλειωτο τούνελ από τον σιδηροδρομικό σταθμό μέχρι το παλιό γυμνάσιο.
Οι τουρίστες κατέκλυζαν κάθε Κυριακή την πόλη, με τις ειδικές εκδρομικές αμαξοστοιχίες, ενώ παράλληλα στον ίδιο δρόμο, οι Εδεσσαίοι συνήθιζαν να κάνουν τη βόλτα τους, το γνωστό «νυφοπάζαρο». Ακόμη, η περίοδος του αλβανικού πολέμου συνδέεται απόλυτα με τις αναμνήσεις, όταν οι νέοι περιμένανε όλη την νύχτα να περάσουν τα βαγόνια με τους τραυματίες από το μέτωπο για να τους προσφέρουν γάλα, τσιγάρα και την αγάπη τους. Τα τρένα λειτουργούσαν σε ακανόνιστες ώρες και τα παιδιά κάθονταν στο παλιό καφενείο του σταθμού περιμένοντας να ακούσουν τα σφυρίγματα του τρένου που κατηφόριζε από τον Άγρα.
Το κεντρικό κτίριο του σιδηροδρομικού σταθμού Έδεσσας είναι ένα χαρακτηριστικό δείγμα νεοκλασικής αρχιτεκτονικής. Στη σύνθεση του κτιρίου κυριαρχεί ένας διώροφος κεντρικός όγκος, ο οποίος πλαισιώνεται από δύο ισόγειες πτέρυγες. Οι όψεις του σταθμού έχουν τυπικά νεοκλασικά στοιχεία, όπως αετώματα και παραστάδες. Τα μεταλλικά στοιχεία του κτιρίου παρουσιάζουν στοιχεία εκλεκτικισμού, συνδυάζοντας διαφορετικά αρχιτεκτονικά ρεύματα.
Τα κτίρια του σταθμού βρίσκονται κάτω από αιωνόβια πλατάνια, προσδίδοντας μια ιδιαίτερη ατμόσφαιρα. Στο συγκρότημα του σταθμού υπήρχαν και άλλα κτίρια, όπως κτίριο υπαλλήλων, αποθήκη εμπορευμάτων, και μηχανουργείο, τα οποία έχουν υποστεί επεκτάσεις και αλλαγές με την πάροδο του χρόνου.
Παλιά καρτ-ποστάλ του 1904. Δείχνει ταξιδιώτες στο σιδηροδρομικό σταθμό Έδεσσας. Φαίνονται εύποροι αστοί, μάλλον Ισραηλίτες Θεσσαλονίκης. Γραμματόσημο 10 παράδων. Η μονή σιδηροδρομική γραμμή χωρίζεται σε τρεις κλάδους εντός του σταθμού. Η πλαγιά «Καραμάν» φαίνεται άκτιστη και γυμνή.
Από την πλαγιά «Καραμάν», γενική άποψη Έδεσσας με τον σιδηροδρομικό σταθμό σε πρώτο πλάνο.
