Από τον Πέτρο Χρήστου, μαθητή του Α3
Ο Δήμος Έδεσσας θεωρείται ένας από τους ιστορικότερους και παλαιότερους Δήμους της Ελλάδας. Πέραν, όμως, της μακρόχρονης ιστορίας της Έδεσσας, εξίσου μεγάλη είναι και η ιστορία των χωριών της περιοχής της. Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον κομμάτι της ιστορίας αυτής αποτελούν και οι ονομασίες των χωριών αυτών, οι οποίες κρύβουν μέσα τους πολλές πληροφορίες για το παρελθόν τους.
Συγκεκριμένα, σχεδόν όλα τα χωριά επηρεάστηκαν ιδιαίτερα από την δραστηριότητα που λάμβανε χώρα στην Έδεσσα. Δηλαδή, η απελευθέρωσή της το 1912, οδήγησε άμεσα στην απελευθέρωση και τον υπολοίπων. Εάν οι περισσότεροι κάτοικοι της Έδεσσας ήταν Βούλγαροι, Σλάβοι ή Τούρκοι μετανάστες ή Πολιτικοί, τότε το ίδιο θα ίσχυε και στις γύρω περιοχές. Συνοπτικά όλα τα χωριά μαζί με την Έδεσσα απέκτησαν τα πρώτα τους επίσημα ελληνικά ονόματα, «απογόνους» των παλαιότερων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, το 1918 με την ένταξή τους στη χώρα και με το ΦΕΚ που ψηφίστηκε, ενώ την τριετία 1926-1928, σύμφωνα με το νέο ΦΕΚ της υποχρεωτικής μετονομασίας των τοπωνυμίων της Βόρειας Ελλάδας, άλλαξαν σχεδόν όλα ριζικά. Δεν αποκλείεται, βέβαια, να υπάρχουν εξαιρέσεις.
Ακολουθεί η αναλυτική καταγραφή όλων των επίσημων τοπωνυμίων των τοπικών-δημοτικών διαμερισμάτων του Δήμου Έδεσσας (στις παρενθέσεις με τις χρονολογίες αναγράφεται το έτος κατά το οποίο μετονομάστηκε κάθε χωριό):
- Έδεσσα(1912): Η σημερινή ονομασία αντιστοιχεί στην αρχαία ονομασία που ήταν, επίσης, Έδεσσα και σήμαινε «Πύργος των Νερών», ενώ η σλάβικη ονομασία που δόθηκε καθ’ όλη τη διάρκεια της οθωμανικής περιόδου, δηλαδή τα «Βοδενά», προέρχεται από τη λέξη «voda» που σημαίνει νερό.
- Αγία Φωτεινή (1926): Παλιά ονομασία → Όσλιανη (1918). Βουλγάρικα/Σλάβικα: Ošliani.
- Άγιος Αθανάσιος (1928): Παλιά ονομασία → Τσέγανη (1918). Βουλγάρικα/Σλάβικα: Čegan.
- Άγιος Δημήτριος (1950): Παλιά ονομασία → Κέντροβο (1918) και Κεδρώνα (1926), Βλάχικα: K’drovo.
- Άγρας (1926): Παλιά ονομασία → Βλάντοβο (1918), Βουλγάρικα: Vladovo.
- Άνω Γραμματικό (1927): Παλιά ονομασία → Γραμματίκοβο ή Καλύβια (1912) (Βλάχικα), όπου Γραμματικό έλεγαν τον γραμματέα του χωριού.
- Άρνισσα (1926): Παλιά ονομασία → Όστροβο (1918)=νησί, Σλάβικα: Ostrovo, και Άρνη που ονομαζόταν προϊστορικά.
- Βρυτά (1926): Παλιά ονομασία → Γκούγκοβο (1918), Βουλγάρικα: Guguvo.
- Δροσιά: Παλιά ονομασία → Δρούσκα, Σλάβικα: Druška = ψύχρα/κρύο.
- Εκκλησιοχώρι (1940): Παλιά ονομασία → Τσαρκόβιαννη (1874), που σημαίνει το χωριό των εκκλησιών γιατί στα Σλάβικα είναι Čerkovjan όπου tsărkva=εκκλησία και jane=κατάληξη τοπωνυμίων, Τερκόβιαννη (1910) και Κλησοχώρι (1926).
- Ζέρβη (1918): Παλιά ονομασία → Ζέρβι, Zervi.
- Καισαριανά (1926): Παλιά ονομασία → Κατούγερι (1918), Τούρκικα: Katugeri.
- Καρυδιά: Παλιά ονομασία → Τέχοβο, Βουλγάρικα: Teovi. Ενδιαφέρον προκαλεί το γεγονός ότι μετονομάστηκε έτσι καθώς ο Ανθυπολοχαγός Τέλλος Άγρας απαγχονίστηκε σε μία καρυδιά του τότε χωριού (7 Ιουνίου 1907).
- Κάτω Γραμματικό (1927): Παλιά ονομασία → Γραμματίκοβο (Βουλγάρικα, Σλάβικα).
- Κερασιά (1926): Παλιά ονομασία → Κρουτσέλοβον (1918).
- Λύκοι (1926): Παλιά ονομασία → Βουλκογιάννοβο=χωριό των λύκων (Βουλγάρικα/Σλάβικα/Τούρκικα όπου Βούλκουρ=Λύκος).
- Μαργαρίτα (1926): Παλιά ονομασία → Πότσεπ (1918)=τόπος ξεκούρασης (Μικρασιατικό).
- Μεσημέρι (1918): Mesmer (Τούρκικα).
- Νησί (1918): Nisija (Τούρκικα).
- Ξανθόγεια (1926): Παλιά ονομασία → Ρωσίλοβο (1918). Βουλγάρικα/Σλάβικα: Rusilovo.
- Παναγίτσα (1926): Παλιά ονομασία → Όσλοβο (1918). Βουλγάρικα: Oslovo, Oslavi.
- Περαία (1926): Παλιά ονομασία → Κότσανα (1918) (Μικρασιατικό). Τούρκικα: Kočani.
- Πλατάνη (1926): Παλιά ονομασία → Γιαρβόριαννη (1918). Βουλγάρικα: Javorjani.
- Προάστιο (1926): Παλιά ονομασία → Πατσαρέσκιοϊ (1918) (Μικρασιάτικο).
- Ριζάρι (1918): Παλιά ονομασία → Ορυζάρτσι, Σλάβικα: Orizari.
- Σαμάρι (1928): Παλιά ονομασία → Σαμάρ (1918), Βουλγάρικα: Samar. Η ονομασία αντιπροσωπεύει όλους τους εργάτες που επισκεύαζαν στο τότε κεφαλοχώρι τα σαμάρια τους.
- Σωτήρα (1924): Παλιά ονομασία → Λούκοβιτς (1918), Σλάβικα: Lukovec.
- Φλαμουριά (1926): Παλιά ονομασία → Ποτ ή Ποδός (1918), Βουλγάρικα: Pod.
Συμπεραίνουμε πως η ιστορία που χαρακτηρίζει όλα αυτά τα πανέμορφα χωριά είναι αρκετά βαθιά. Είναι ενδιαφέρον να αναζητήσει κανείς περισσότερα στοιχεία, ή ακόμη να μπορέσει να ανακαλύψει νέα για ολόκληρη γενικότερα την περιοχή. Είναι εύλογο και ταυτόχρονα ευχάριστο να ψάχνουμε για το παρελθόν, τα έθιμα και τις παραδόσεις τους, δημιουργώντας παράλληλα ένα μέλλον ενάντια στην εγκατάλειψή τους.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Wikipedia, «Τα χωριά των περιοχών Βέροιας, Έδεσσας, Γευγελής και Γιαννιτσών» Δημήτρης Λιθοξόου
