Internet Hoax: παραπληροφόρηση στο διαδίκτυο

Ένας από τους κινδύνους που πηγάζουν από τη χρήση του διαδικτύου είναι η παραπληροφόρηση, η παρουσίαση δηλαδή διάφορων ψευδών ή κατασκευασμένων πληροφοριών σε ιστοσελίδες και κοινωνικά δίκτυα, με απώτερο σκοπό την παραπλάνηση του χρήστη.

Πόσες φορές σας έχει τύχει να λάβετε ένα μήνυμα ή να δείτε στο διαδίκτυο ένα δημοσίευμα που πραγματικά σας θορύβησε και ανταποκριθήκατε στην προτροπή του δημιουργού του να το κοινοποιήσετε σε όσο το δυνατόν περισσότερους μπορείτε; Κι όμως, με λίγη ψυχραιμία θα μπορούσατε να αναγνωρίσετε την φάρσα…

Στη γλώσσα του διαδικτύου η παραπληροφόρηση αποδίδεται με τη λέξη Χόαξ (hoax). Αν κοιτάξει κανείς σε ένα λεξικό θα δει ότι hoax σημαίνει φάρσα, εξαπάτηση, κακόγουστο αστείο, κόλπο, μαϊμού, ξεγελώ, απομίμηση. Στην ουσία δεν είναι τίποτε άλλο παρά φάρσες που κάνουν διάφοροι επιτήδειοι προειδοποιώντας για ιούς υπολογιστών, χάκερ και ότι μπούρδα τους κατέβει.

Τώρα θα αναρωτηθείτε γιατί γράφονται. Σωστά. Δεν μπορεί κανένας να απαντήσει με βεβαιότητα τι ωθεί τους συγγραφείς τέτοιων μηνυμάτων να ξεκινήσουν μια τέτοια αλυσίδα. Συνήθως οι λόγοι για τους οποίους γράφονται τα hoaxes είναι:

  • Για ψυχαγωγία του συντάκτη τους που «σπάει πλάκα» με την διάδοση του μηνύματός του.
  • Για να παρενοχλήσουν κάποιο άτομο
  • Για να αποκτήσουν χρήματα συνήθως από οικονομικές «πυραμίδες».
  • Για να σταματήσουν κάποιο άλλο hoax
  • Για να βλάψουν κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο ή την φήμη κάποιου οργανισμού ή εταιρείας

Η αλήθεια είναι πως συνήθως αυτοί που την πατάνε είναι οι «απλοί χρήστες» που δεν γνωρίζουν και πολλά για το διαδίκτυο ή για τους υπολογιστές γενικότερα σε αντίθεση με τους πιο προχωρημένους χρήστες.

Κάτι άλλο που θα πρέπει να επισημάνουμε είναι πως τα hoaxes δεν είναι κάποια καινούργια ανακάλυψη ή «παράξενο χόμπι» κάποιων περίεργων κομπιουτεράδων, αλλά έχουν τις ρίζες τους πολύ πριν από το διαδίκτυο, όταν ακόμα κάποιες εφημερίδες προκειμένου να πουλήσουν περισσότερα φύλλα, δημοσίευαν εσκεμμένα ψευδείς ειδήσεις και μάλιστα με μεγάλους τίτλους στα πρωτοσέλιδα τους με σκοπό το μεγαλύτερο δυνατό κέρδος από τους εκδότες τους.

Δεν υπάρχει κάποιος κανόνας γιατί οι διαφορές από hoax σε hoax είναι τεράστιες, αλλά υπάρχουν κάποια στοιχεία που αν υπάρχουν στην ανάρτηση που διαβάζετε, θα πρέπει να σας υποψιάσουν, ότι κάτι δεν πάει καλά.

Για παράδειγμα, τις τελευταίες μέρες κυκλοφορεί μια ψεύτικη είδηση στα κοινωνικά δίκτυα, σύμφωνα με την οποία εάν καλέσουμε το 1990 θα κερδίσουμε δωρεάν MB στο κινητό μας. Φυσικά, κάτι τέτοιο δεν ισχύει, καθώς πρόκειται για μια χαζομάρα, η οποία διαδόθηκε μέσω των social media. Η κλήση του τετραψήφιου αριθμού ανοίγει γραμμή στο τηλεφωνικό κέντρο της Πυροσβεστικής, με αποτέλεσμα να φορτώνονται οι γραμμές και να καταλαμβάνονται άσκοπα, ενώ την ίδια ώρα μπορεί να υπάρχει ανάγκη για επέμβαση σε κάποιο συμβάν. Την είδηση έκανε γνωστή η Πυροσβεστική μέσω του Twitter, όπου ζητά από τους πολίτες να μην καλούν στο τετραψήφιο αριθμό καθώς παρακωλύεται σημαντικά η ορθή λειτουργία του Συντονιστικού Κέντρου του Πυροσβεστικού Σώματος και το έργο της υπηρεσίας.

Ένα άλλο παράδειγμα είναι το θέμα των ψεύτικων διαγωνισμών που εγγράφουν τους χρήστες σε συνδρομητικές υπηρεσίες της κινητής τηλεφωνίας και έχει πάρει τεράστιες διαστάσεις στο facebook. Δημιουργούν παραπλανητικές σελίδες στο facebook με ονόματα μεγάλων εταιριών και με τους ψεύτικους διαγωνισμούς, εξαπατούν τους χρήστες και προσπαθούν να τους εγγράψουν σε συνδρομητικές υπηρεσίες της κινητής τηλεφωνίας με υψηλές χρεώσεις. Για να φαίνεται πιστευτή η απάτη, έχει και ψεύτικα σχόλια χρηστών από αυτόματη μετάφραση, που και καλά, κέρδισαν.

Στο διαδίκτυο υπάρχει η ιστοσελίδα EllinikaHoaxes.gr η οποία έχει ως σκοπό να αποκαλύψει τις ψευδείς ειδήσεις που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο, με τεκμηρίωση και παράθεση των αληθινών γεγονότων και να προστατεύσει έτσι τους αναγνώστες από την άκριτη υιοθέτηση και αναπαραγωγή τους.

Ας δούμε λοιπόν αναλυτικά έναν ωραίο οδηγό επιβίωσης από τα EllinikaHoaxes.gr, δηλαδή πως μπορούμε να αναγνωρίσουμε ένα αναληθές άρθρο στο διαδίκτυο.

  1. Αναπαραγωγή. Αν το κείμενο σας προτρέπει να το αναπαράγεται αυτό θα πρέπει να σας υποψιάσει. Τα hoaxes υπάρχουν και αναπαράγονται στο ίντερνετ με αυτό τον τρόπο. Τα Hoaxes μηνύματα πάντα ζητάνε αναπαραγωγή
  2. Συντάκτης. Αν δεν υπάρχει συντάκτης, είναι ύποπτο. Όσο πιο μεγάλης σημασίας ισχυρισμοί υπάρχουν σε ένα κείμενο, τόσο και περισσότερο σημαντικό είναι να υπάρχει συντάκτης και να μην είναι φανταστικό πρόσωπο.
  3. Ημερομηνία. Αν αντί για ημερομηνία το κείμενο μας δίνει το χρόνο της ιστορίας που περιγράφει με λέξεις, όπως χθες, προχθές, την προηγούμενη βδομάδα κτλ., αυτό είναι πολύ ύποπτο.
  4. Ονόματα. Αν το κείμενο που διαβάζετε, μιλάει για τη μικρή Μαρία, τον Γιωργάκη και την θεία Καλλιόπη στο χωριό αυτό θα πρέπει να σας υποψιάσει. Η θεία Καλλιόπη, ο Γιωργάκης, η μικρή Μαρία και οποιοδήποτε άλλο όνομα, δεν είναι υπαρκτά πρόσωπα. Αν μάλιστα, αυτά που περιγράφουν είναι πολύ πολύ σημαντικά αυτό να σας υποψιάσει διπλά.
  5. Ορθογραφία. Αν στο κείμενο υπάρχουν πολλά ορθογραφικά λάθη είναι μια ακόμη ένδειξη.
  6. Μετάφραση. Αν το κείμενο είναι προϊόν αυτόματης μετάφρασης, τότε αυτό είναι μια πολύ μεγάλη ένδειξη. Όσο πιο σημαντικό μήνυμα προσπαθεί να σας περάσει, τόσο πιο πολύ θα πρέπει να σας υποψιάσει το κείμενο που προέρχεται από αυτόματη μετάφραση.
  7. Φωτογραφίες. Αν το κείμενο συνοδεύεται από φωτογραφίες άσχετες με το θέμα, ή αν το θέμα της ανάρτησης, είναι η φωτογραφία και αυτή έχει άθλια ανάλυση είναι μια καλή ένδειξη ότι κάτι δεν πάει καλά.
  8. Ιστορίες. Αν αυτό που διαβάζετε είναι μια ιστορία, χωρίς κανένα στοιχείο, μην το πιστεύετε. Είναι απλά μια ιστορία.
  9. Πικάντικα και πονηρά. Αν το κείμενο περιγράφει μια σεξουαλικού περιεχομένου, πικάντικη ιστορία που φυσικά δεν θα περιέχει στοιχεία, για ευνόητους λόγους, μην την πιστέψετε. Διαβάστε τη αν έχετε την περιέργεια να δείτε τι λέει, αλλά μην την πιστέψετε. 99% αυτές οι ιστορίες γράφονται για να αυξήσουν την επισκεψιμότητα της σελίδας γιατί κινούν την περιέργεια των αναγνωστών.
  10. Μην πιστεύετε ότι αν κοινοποιήσετε μια φωτογραφία ή ένα κείμενο, οποιαδήποτε εταιρία θα διαθέσει ένα ποσό για κάποιο λόγο. Συνήθως αυτά τα μηνύματα αναπαράγονται στο facebook και ισχυρίζονται ότι θα δοθεί ένα ποσό σε κάποια θεραπεία ή άλλο φιλανθρωπικό σκοπό. Καμία εταιρεία ακόμα και το Facebook δεν δίνει λεφτά.
  11. Απίστευτοι ισχυρισμοί. Όσο πιο απίστευτοι και τρελοί ισχυρισμοί υπάρχουν σε ένα κείμενο, τόσο πιο ατράνταχτες αποδείξεις και στοιχεία θα πρέπει να το συνοδεύουν. Αν δεν υπάρχουν τότε η ανάρτηση είναι προϊόν φαντασίας του αρθρογράφου.
  12. Συνομωσιολογίες. Το ίντερνετ και οι σελίδες κοινωνικής δικτύωσης είναι το ιδανικό μέσο για τους συνομωσιολόγους που θέλουν να ψαρέψουν οπαδούς. Να είσαστε πολύ επιφυλακτικοί, ειδικά όταν διαβάζετε ισχυρισμούς χωρίς να υπάρχουν τρανταχτά στοιχεία.
  13. Μη λειτουργικά – ενεργά λινκ. Σελίδες διαγράφονται καθημερινά από το ίντερνετ και είναι πολύ πιθανό να συναντήσετε σε αρκετές  αναρτήσεις κάποιο τέτοιο μη λειτουργικό λίνκ επειδή έχει διαγραφή η σελίδα ή από κάποιο λάθος. Όμως αν αυτό συνοδεύεται και με κάποια από τα παραπάνω ή υπάρχουν αρκετά μη ενεργά λινκ στην ανάρτηση, είναι μια ακόμη ένδειξη, ότι κάτι δεν πάει καλά.
  14. Λογικά σφάλματα. Αν στο κείμενο περιέχει λογικά σφάλματα, τότε μην το πάρετε στα σοβαρά. Δεν μπορεί να μας λέει αλήθεια ένα κείμενο που μιλάει για μια ευρωπαϊκή χώρα και να περιέχει τιμές σε δολάρια Καναδά.
  15. Υπερβολικοί τίτλοι ή τίτλοι που δεν έχουν σχέση με το κείμενο της ανάρτησης. Τίτλοι που περιέχουν λέξεις όπως ΣΟΚ, ΣΟΚΑΡΙΣΤΙΚΟ, ΤΡΟΜΕΡΟ, ΦΟΒΕΡΟ, ΑΠΙΣΤΕΥΤΟ, ΔΕΝ ΘΑ ΠΙΣΤΕΥΕΤΕ ΣΤΑ ΜΑΤΙΑ ΣΑΣ, ΣΤΑ ΑΥΤΙΑ ΣΑΣ, ΣΤΗ ΜΥΤΗ ΣΑΣ, ΘΑ ΠΑΘΕΤΕ ΠΛΑΚΑ, ΘΑ ΠΑΘΕΤΕ ΝΙΛΑ, ΘΑ ΠΑΘΕΤΕ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΑ ΔΩΘΕ κτλ. ή τίτλοι που μετά την ανάγνωση του άρθρου καταλαβαίνεις ότι δεν έχουν σχέση με την ανάρτηση, ή στον τίτλο υπάρχουν 25 θαυμαστικά (!!!!!!!!!!!!!!!), είναι εύκολο να καταλάβετε ότι μπαίνουν μόνο για να εκμεταλλευτούν την περιέργειά σας και να αυξήσουν την επισκεψημότητα της σελίδας. Αυτό με συνδυασμό κάποιων από τα παραπάνω ανεβάζει τις πιθανότητες, να είναι hoax το άρθρο.
  16. Αδικαιολόγητα λάθη. Δε μιλάμε  για απλά ορθογραφικά λάθη, αλλά για τρανταχτά αδικαιολόγητα λάθη. Δεν μπορεί σε ένα άρθρο που μας εμφανίζει Π.Χ. ένα email  απάντηση από μια εταιρία, το όνομα της εταιρίας να είναι γραμμένο λάθος από την ίδια την εταιρία!
  17. Έρευνες και βαριά ονόματα. Αν το άρθρο αναφέρει κάποια έρευνα/ες χωρίς την παρουσιάζει ή να υπάρχει λινκ για να τη διαβάσετε, αυτό θα πρέπει να σας προβληματίσει. Η αναφορά σε έρευνες, γίνεται για να ανεβάσει την αξιοπιστία του άρθρου και να το πιστέψετε. Το ίδιο συμβαίνει με μεγάλα και γνωστά ονόματα επιστημόνων όπως Αϊνστάιν, Τέσλα κτλ. Αν το είπε ο Αϊνστάιν τότε δεν αμφισβητείται.
  18. Άλλες αναρτήσεις. Αν στη σελίδα που διαβάσατε την ανάρτηση δείτε άλλα γνωστά hoaxes, αυτό είναι μια πολύ μεγάλη ένδειξη, γιατί όπως καταλαβαίνετε δεν υπάρχει έλεγχος στις αναρτήσεις της σελίδας.
  19. Πόσα άρθρα ανά ώρα; Παρατηρήστε πόσα άρθρα ανεβάζουν οι διαχειριστές την ημέρα. Αν κάθε 2-3 & 5 λεπτά ανεβαίνει και νέο άρθρο καταλαβαίνετε ότι δεν υπάρχει ο παραμικρός έλεγχος. Ούτε καν, διαβάζουν αυτό που αναπαράγουν.
  20. Σχόλια. Διαβάζετε πάντα τα σχόλια. Αν στα σχόλια υπάρχουν ισχυρισμοί ότι η ανάρτηση είναι ψέμα, αυτό δεν είναι καθόλου μα καθόλου καλό για την αξιοπιστία του άρθρου.

Όλα τα παραπάνω. Όσο περισσότερα από τα παραπάνω συναντήσετε σε μια ανάρτηση, τόσο πολλαπλασιάζονται οι πιθανότητες αυτή η ανάρτηση να είναι ένα ακόμη ψέμα ή τουλάχιστον να περιέχει μεγάλες ανακρίβειες

 

Τα σχόλια είναι κλειστά.

Top